Mentionsy Mentionsy
Reportaż Radia Lublin
Reportaż Radia Lublin

Mariusz Kamiński "Szlakiem generała Ramorino"

16.11.2025 ·41 min 41 s

Pod koniec Powstania Listopadowego, w połowie września 1831 roku, pod Opolem Lubelskim, rozegrała się bitwa polskiego korpusu, dowodzonego przez włoskiego generała, z wojskami rosyjskimi. Tamto wydarzenie w szczególny sposób postanowili upamiętnić członkowie Stowarzyszenia „Nasza Historia” z Opola Lubelskiego, w umundurowaniuz epoki biorąc udział w marszu drogą, którą podążali polscy żołnierze. Do upamiętnienia włączyli się również członkowie „Puławskich Rajdów Rowerowych”, którzy wraz ze Sławomirem Snopkiem, regionalistą z Wąwolnicy, inicjatoremprzejazdu, wyruszyli z Kurowa do Opola Lubelskiego.

O przeszli tam. Są z powstania listopadowego jakieś pieśni? Jest jakaś pieśń Korpusu Ramorino. Nie jest w formie muzycznej? Lutnia Polska. Jest takie wydanie i tam właśnie takie stare utwory. Akurat wczoraj przerzucałem te teksty, bo myślałem, że coś się uda zastosować, ale nie do końca. Jest to wiadomo jaka melodia. Dalej chłopcy tylko żwawo Niech nam wszyscy krzykną brawo Polak walczy nie dla zysku Chce wolności nie ucisku Polak walczy nie dla zysku Chce wolności nie ucisku Dobro nilecha potomki Dzień sławy nad nami wschodzi Połączymy serca ziomki

Czy czytaliście o tej bitwie, o tym szlaku, o tych miejscach? Tylko delikatnie przeczytałem, to był włoski generał. który na naszych ziemiach w czasie powstania listopadowego został powołany. No i miał sukces właśnie w tej potyczce koło pola lubelskiego i w Międźrzecu. A tak poza tym, nie umniejszając jego tych polskich zasług, Wyłoszek nie popisał się i zginął rozstrzelany za niewykonywanie rozkazów. Sławek już jest. Jest Sławek, tak. Żyję. 16 kilometrów pod górę, ale dałem radę. Cześć! Jak nazywasz? Zuzia. Zuzia, super! A ja Sławek jestem. Sławek. Kevin. Gerard. Kołego Sławka. Jedziemy szlakiem korpusu generała Ramorino. To już jest de facto koniec powstania listopadowego i odwrót korpusu dwudziestotysięcznego spod Siedlec.

Generał Ramorino w czerwcu objął dowództwo nad korpusem. Korpus Ramoriny to właściwie korpus generała Sierawskiego. Ten korpus powstał w lutym i swoją pierwszą bitwę stoczył pod Nową Wsią. Potem wraz z generałem Sierawskim przybył tu na ten teren i pod Wronowem dnia 17 kwietnia walczył dzielnie z Krojcem. Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Wronów, taki grant zdobyło na upamiętnienie właśnie wydarzeń historycznych. Główne to była jednak ta bitwa Powstania Listopadowego. Pomyśleliśmy z kolegą Andrzejem Zaborskim, który tu od lat się interesuje historią.

No i dogadaliśmy się, ponieważ grant był na to, żeby opracować takie historyczne, krótkie wydanie, więc ja napisałem dwa artykuły. Bitwa Wronowska w czasie Powstania Listopadowego, przebieg tej bitwy, bohaterowie. To, co się udało mi na podstawie pamiętników znaleźć, no i to, do czego historycy lubelscy nie dotarli, mimo że były duże prace o powstaniu listopadu napisane, znalazłem papiery Sierawskiego, tego dowódcy polskiego korpusu. Okazuje się, że papiery tego korpusu są zachowane w bibliotece w Kurniku, oryginały. Dzięki temu dotarłem do szczegółów, które nigdzie w opracowaniach historycznych nie są podawane, na przykład rodzaju uzbrojenia, ile mieli, jakiej broni, bo oni byli słabo uzbrojeni, trzeba przyznać. W jednym z pamiętników uczestników powstania listopadowego znalazłem zapis takiego wiersza, który bardzo mi pasował tutaj do tej sytuacji we Wronowie, gdzie zatarła się zupełnie pamięć o bitwie powstania listopadowego.

No to wiadomo, że około 1 trzecia to byli zabici, bo tak się to zawsze szacuje w bitwach. Rosjanie sami się przyznali, że Polacy byli dobrze obsadzeni na tamtych wzgórzach na Wydmach i Rosjan zginął więcej. Trzy razy przypuszczali atak i byli odpychani. To jest godło powstania listopadowego, ale ładnie kobitka zrobiła z tego, z Opola Lubelskiego. I co tu za napis jest? Pamięć i wieczna chwała niezłomnym żołnierzom powstania listopadowego, którzy dnia 17 kwietnia 1831 roku na polach wsi Wronów stoczyli heroiczną bitwę z wojskami rosyjskiego zaborcy. Niech pozostaną nieśmiertelni mieszkańcy Wronowa i okolic. Wronów dnia 17 kwietnia 2016 roku to była 185 rocznica tej bitwy.

Bardzo ona uroczystość skromna, ale była też grupa rekonstrukcyjna żołnierzy też powstania listopadowego odtwarzająca. Strzelili tutaj salwę honorową z broni skałkowej. Następnego dnia, 18 kwietnia, pod Kazimierzem ten korpus poniósł klęskę, stracił tam koło 2000 ludzi, część się utopiła po prostu w nurtach Wisły, za co generał Sierawski stracił dowództwo nad tym korpusem. Dowódcą tego korpusu został generał Ramorino. W miesiącu czerwcu, w miesiącu sierpniu generał Ramorunino dostał misję, aby oczyścić Podlasie z wojsk rosyjskich, z tych małych oddziałów kozackich, które tam niszczyły komunikację, a komunikacja była potrzebna po to, aby zaopatrzyć Warszawę w żywność.

Teraz jesteśmy w Buchałowicach. Jak szykowaliśmy plan tego wyjazdu, no to wpadłem na pomysł, że może by tak poszukać zmarłych z korpusu generała Ramurino, bo tędy przechodził duży korpus, dwudziestotysięczny korpus armii. powstańczej, pod koniec powstania właśnie 14-15 września 31 roku. No i część osób niestety, czy to z ran, czy z epidemii, czy z jakichś innych chorób umierała po drodze. Poza tym niestety wtedy szalała cholera na Lubelszczyźnie, zawleczona zresztą przez wojska rosyjskie. Z Kaukazu przywleczone tutaj zarazki cholery i pierwsza epidemia cholery to była właśnie w czasie powstania listopadowego w kwietniu 1831 roku. Warto przeglądać księgi metrykalne parafii, w których w okolicach się rozgrywały jakieś bitwy albo przemarsze wojsk, bo można znaleźć ciekawe rzeczy.

Więc to w trakcie walk to było chyba, nie wiem, nie do ogarnięcia przecież. A w ciągu minuty ile takich strzałów można było oddać? Dobrze wyszkolony żołnierz z broni gładkolufowej? Od trzech do czterech. Po takim strzale była szansa, żeby powstaniec na przykład przeżył. Jeśli ktoś próbował go trafić z karabinu gładkolufowego z odległości 75 metrów, to miał 95% szans. Spokojnie. Dziękuję. Drugi raz? Proszę Państwa, zapraszam. Chcę Wam pokazać jedną rzecz. Kłódka żołnierska, kule z karabinu WUR 1777 i kule kartaczowe z armat powstania listopadowego. To jest bitwa pod Łysobykami. I to są kule przygotowane do strzałów, niewystrzelone, natomiast to jest kula przygotowana, ale jeszcze nie obcięta. czyli musiała wypaść z ładownicy żołnierzowi.

Ten się nie zgodził, zażądał bezwarunkowej kapitulacji. Noc zapadła 14 września i oni odskoczyli pod Opolę. Jak się Rosjanie zorientowali nad ranem, to ruszyli za nimi i znów dopadli tam pod Opolem, tą tylną straż i tam była ta potyczka, gdzie dzisiaj będzie odsłonięcie tablicy pamiątkowej. Różne źródła różnie podają, że od kilku do kilkunastu spotkałem się, że 18 Polaków zginęło tutaj. Ile Rosjan dokładnie nie wiadomo. I w Kraczewicach tam jest pomnik poświęcony powstańcom listopadowym. I są różne zdania. Przeważa zdanie, że tam leżą pochowani z bitwy pod Wronowem, która miała miejsce tam 17 kwietnia 1831. Ale to jest oddalone około 3-4 kilometry od placu boju. No kto by przewoził zwłoki tak daleko? Moim zdaniem to tam są pochowani ci, którzy walczyli pod Kowalą. No dlatego, że oni musieli stać na górze.

i z Korpusem Ramoryjny uciekało tu wiele osób. Najgorsze jest to, że w jego świcie byli tacy ludzie jak Władysław Zamoicki, który przez wiele lat na emigracji tłumaczył się z zarzutów, bo przecież jako Polak doskonale wiedział i szef sztabu, jakie rozkazy przychodziły do Korpusu i to niestawiennictwo się pod Warszawą być może zaważyło na całych losach Powstania Listopadowego. Generał Ramolino skończył marnie, bo później walczył rzeczywiście w 1849 o wolność Królestwa Sardynii, a że nie posłuchał jednego ze swoich dowódców, notabene byłego dowódcy Władysława Chrzanowskiego z Powstania Listopadowego, to został sądem wojennym skazany na karę śmierci rozstrzelane.

Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.