Mentionsy Mentionsy
Reportaż Radia Lublin
Reportaż Radia Lublin

Mariusz Kamiński "Szlakiem generała Ramorino"

16.11.2025 ·41 min 41 s

Pod koniec Powstania Listopadowego, w połowie września 1831 roku, pod Opolem Lubelskim, rozegrała się bitwa polskiego korpusu, dowodzonego przez włoskiego generała, z wojskami rosyjskimi. Tamto wydarzenie w szczególny sposób postanowili upamiętnić członkowie Stowarzyszenia „Nasza Historia” z Opola Lubelskiego, w umundurowaniuz epoki biorąc udział w marszu drogą, którą podążali polscy żołnierze. Do upamiętnienia włączyli się również członkowie „Puławskich Rajdów Rowerowych”, którzy wraz ze Sławomirem Snopkiem, regionalistą z Wąwolnicy, inicjatoremprzejazdu, wyruszyli z Kurowa do Opola Lubelskiego.

O przeszli tam. Są z powstania listopadowego jakieś pieśni? Jest jakaś pieśń Korpusu Ramorino. Nie jest w formie muzycznej? Lutnia Polska. Jest takie wydanie i tam właśnie takie stare utwory. Akurat wczoraj przerzucałem te teksty, bo myślałem, że coś się uda zastosować, ale nie do końca. Jest to wiadomo jaka melodia. Dalej chłopcy tylko żwawo Niech nam wszyscy krzykną brawo Polak walczy nie dla zysku Chce wolności nie ucisku Polak walczy nie dla zysku Chce wolności nie ucisku Dobro nilecha potomki Dzień sławy nad nami wschodzi Połączymy serca ziomki

Czy czytaliście o tej bitwie, o tym szlaku, o tych miejscach? Tylko delikatnie przeczytałem, to był włoski generał. który na naszych ziemiach w czasie powstania listopadowego został powołany. No i miał sukces właśnie w tej potyczce koło pola lubelskiego i w Międźrzecu. A tak poza tym, nie umniejszając jego tych polskich zasług, Wyłoszek nie popisał się i zginął rozstrzelany za niewykonywanie rozkazów. Sławek już jest. Jest Sławek, tak. Żyję. 16 kilometrów pod górę, ale dałem radę. Cześć! Jak nazywasz? Zuzia. Zuzia, super! A ja Sławek jestem. Sławek. Kevin. Gerard. Kołego Sławka. Jedziemy szlakiem korpusu generała Ramorino. To już jest de facto koniec powstania listopadowego i odwrót korpusu dwudziestotysięcznego spod Siedlec.

W zasadzie oni stacjonowali już w Łukowie. Mieli iść na pomoc Warszawie, ale generał Ramorino zrekceważył niestety rozkazy. No i poszedł na południe pod pretekstem tego, że rozbije korpusy Rudigera i Rosena, rosyjskich generałów, którzy stali tutaj jeden nad Sandomierskiem, drugi w Lubelskiem. A tak naprawdę chodziło mu, żeby najkrótszą drogą dojść do granicy austriackiej. No tak przynajmniej to oceniła historia, historycy, wojskowi i wszyscy inni. A generalnie na to wyszło. Co nie ujmuje chwały naszym żołnierzom, którzy w walkach odwrotowych ponieśli straty. I między innymi dzisiaj to, co będzie odsłonięcie tablicy pod Opolem. Ale o tym więcej opowie na pewno Krzysiek Dąbrzał z grupy rekonstrukcyjnej właśnie tam, bo to oni byli inicjatorami tamtej uroczystości, a nasz wyjazd to jest tylko po prostu rozszerzenie takiego na zasadzie pospolitego ruszenia, no bo to wszystko było za późno, żeby coś konkretnego zorganizować.

Generał Ramorino w czerwcu objął dowództwo nad korpusem. Korpus Ramoriny to właściwie korpus generała Sierawskiego. Ten korpus powstał w lutym i swoją pierwszą bitwę stoczył pod Nową Wsią. Potem wraz z generałem Sierawskim przybył tu na ten teren i pod Wronowem dnia 17 kwietnia walczył dzielnie z Krojcem. Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Wronów, taki grant zdobyło na upamiętnienie właśnie wydarzeń historycznych. Główne to była jednak ta bitwa Powstania Listopadowego. Pomyśleliśmy z kolegą Andrzejem Zaborskim, który tu od lat się interesuje historią.

No i dogadaliśmy się, ponieważ grant był na to, żeby opracować takie historyczne, krótkie wydanie, więc ja napisałem dwa artykuły. Bitwa Wronowska w czasie Powstania Listopadowego, przebieg tej bitwy, bohaterowie. To, co się udało mi na podstawie pamiętników znaleźć, no i to, do czego historycy lubelscy nie dotarli, mimo że były duże prace o powstaniu listopadu napisane, znalazłem papiery Sierawskiego, tego dowódcy polskiego korpusu. Okazuje się, że papiery tego korpusu są zachowane w bibliotece w Kurniku, oryginały. Dzięki temu dotarłem do szczegółów, które nigdzie w opracowaniach historycznych nie są podawane, na przykład rodzaju uzbrojenia, ile mieli, jakiej broni, bo oni byli słabo uzbrojeni, trzeba przyznać. W jednym z pamiętników uczestników powstania listopadowego znalazłem zapis takiego wiersza, który bardzo mi pasował tutaj do tej sytuacji we Wronowie, gdzie zatarła się zupełnie pamięć o bitwie powstania listopadowego.

Bardzo ona uroczystość skromna, ale była też grupa rekonstrukcyjna żołnierzy też powstania listopadowego odtwarzająca. Strzelili tutaj salwę honorową z broni skałkowej. Następnego dnia, 18 kwietnia, pod Kazimierzem ten korpus poniósł klęskę, stracił tam koło 2000 ludzi, część się utopiła po prostu w nurtach Wisły, za co generał Sierawski stracił dowództwo nad tym korpusem. Dowódcą tego korpusu został generał Ramorino. W miesiącu czerwcu, w miesiącu sierpniu generał Ramorunino dostał misję, aby oczyścić Podlasie z wojsk rosyjskich, z tych małych oddziałów kozackich, które tam niszczyły komunikację, a komunikacja była potrzebna po to, aby zaopatrzyć Warszawę w żywność.

Bardzo szybko udało mu się tychże Rosjan stamtąd wypędzić i teoretycznie z poleceniem zachowania odległości trzech marszów od Warszawy powinien być gdzieś w okolicy i czekać, bo zbliżał się przecież szturm naszej stolicy. Natomiast generał Ramorino, trudno powiedzieć czym wiedziony, postanowił pójść troszeczkę dalej. Pod międzyrzecem starł się z wojskami rosyjskimi i tam, gdyby nadal kontynuował walkę, odniósłby pewnie sukces. Ale widocznie korpus to był za duży oddział dla tego generała. Nie potrafił zorganizować walki, nie potrafił w odpowiedni sposób zarządzić takim wojskiem, więc zaczęły się tylko takie marsze, które osłabiały armię, które doprowadzały do wyniszczenia wojska.

Po zmarnowaniu wielu dni wojsko znalazło się pod Opolem Siedleckim. I tam doszło do rady wojennej. Generał Ramorino bardzo sprytnie rozegrał cały temat, bo w radzie wzięło udział około 2-3 stanu oficerskiego. Resztę bardziej sprzyjających powstaniu odesłał na dalsze posterunki, co było w sumie bardzo rozsądnym działaniem taktycznym. W tymże też mieście wiadomo, że już otrzymano rozkaz połączenia się z głównymi siłami, bo kwestia Warszawy była rozstrzygnięta, była naszykowana pod Kamieńczykiem przeprawa przez Bóg, żeby można było dojść również tym korpusem do Modlina. Odległość od wspomnianego Opola do Kamieńczyka to jest 70 km, następne 70 km do Modlina.

Teraz jesteśmy w Buchałowicach. Jak szykowaliśmy plan tego wyjazdu, no to wpadłem na pomysł, że może by tak poszukać zmarłych z korpusu generała Ramurino, bo tędy przechodził duży korpus, dwudziestotysięczny korpus armii. powstańczej, pod koniec powstania właśnie 14-15 września 31 roku. No i część osób niestety, czy to z ran, czy z epidemii, czy z jakichś innych chorób umierała po drodze. Poza tym niestety wtedy szalała cholera na Lubelszczyźnie, zawleczona zresztą przez wojska rosyjskie. Z Kaukazu przywleczone tutaj zarazki cholery i pierwsza epidemia cholery to była właśnie w czasie powstania listopadowego w kwietniu 1831 roku. Warto przeglądać księgi metrykalne parafii, w których w okolicach się rozgrywały jakieś bitwy albo przemarsze wojsk, bo można znaleźć ciekawe rzeczy.

Na takie kłódki z tego co wiem zamykane były tornistry wojskowe w czasie powstania, w ogóle w wojsku Królestwa Polskiego. Ręcznie robiona kłódka lutowana mosiądzem, a Korpus Generała Ramonina też przez Łysobyki przechodził, aczkolwiek pod Łysobykami nie miał tam żadnych żadnych utarczek. Pod łysobykami było na tyle niefortunnie, że główne starcie piechoty odbywało się w lesie bardzo gęstym, do tego stopnia, że szyki się tak pomieszały, że zaprzestano strzału kartaczowego, bo już nie wiedzieli, czy strzelają do swoich, czy do wroga. Ale jednak trochę tych strzałów kartaczowych poszło i znajdują się tam pojedyncze. To są ołowiany, natomiast kartaczowe to są kule już żeliwne. Taka kula jak trafiała w nogę na przykład, to od razu urywała nogę. I jeszcze po drodze dalej konia zabijała.

Nie mieliśmy aż tyle odwagi, żeby głębiej zajrzeć. Ale to chyba mogiła nie jest. To jest po prostu krzyż pamiątkowy. Ja bym podejrzewała, że tam ktoś jest pochowany. Generalnie się chcieliśmy też zatrzymać tutaj. Ten krzyż jest 1823, a więc doskonale pamięta tamte czasy i może ludzie nie, ale krzyż na pewno widział Korpus Ramolino przechodzący tędy. 20 tysięcy wojska, z tym, że oni skierowali się później właśnie na Opole Lubelskie, ale tutaj właśnie pod Kowalą. Miała miejsce potyczka straży tylnej Korpusu Polskiego z awangardą, czyli tą czołówką wojsk rosyjskich. I nasi powstrzymali to na około dwie godziny, przez co główne siły Korpusu mogły odejść do Opola. I nawet było zawieszenie broni krótkotrwałe, bo generał Ramolino prosił głównodowodzącego Rosjan o rozejm.

Cały szlak przeszli z różnymi korpusami. Najpierw z sierawskim, później z dziekońskim i w końcu z Ramorino. Wydaje mi się, że naturalną rzeczą jest pamiętać o tych ludziach. Pod Opolem był też Leon Urlich, ten który walczył pod Wronowem. uczeń zresztą tutejszej szkoły, artylerzysta. To wojsko, które było tu w kwietniu, w dużej części też wróciło. I były tu te pułki, tak jak jedenasty na przykład, które już tu walczyły.

Jak Sierawski tu wchodził, to są opisy pamiętnikarskie, jak ludność się cieszyła. Jak to ludzie prawie klękali. Praktycznie resztki żywności wynosili, żeby ci żołnierze mogli się posilić. Natomiast ten korpus przemknął, a w związku, że było to już po szturmie Warszawy, nic nie miało znaczenia. Zresztą uważa się, że po kapitulacji Warszawy powstanie się skończyło. A to nieprawda, bo to była jeszcze szansa nawet odwrócić to wszystko. Była to wielka szansa, żeby zawrócić, dołączyć do tej grupy pod Modlinem. Może udałoby się wtedy Różyckiemu coś więcej zdziałać na lewobrzeżu i powstanie miałoby zupełnie inny przebieg.

No ale gdybania w historii nie ma. Bo w sumie bitwa była zwycięska, czy jednak to była porażka? Jeśli się opuszcza pole bitwy, to zawsze jest to porażka. To miała być porażka. To był taki bój, który miał tylko opóźnić marchę wojsk rosyjskich. My tu o nic nie walczyliśmy po prostu. Z założenia było wycofać się. Czyli w sumie to upamiętnianie to tylko, żeby cześć oddać, bo o chwale tutaj nie ma mowy. O chwale nie. Natomiast morale takie wielkie było wśród tych żołnierzy, że to warto zaznaczyć. I zresztą my na tej tablicy zdecydowaliśmy wypowiedź jednego z żołnierzy, którzy szli z tym korpusem. Ja to powiem we własnych słowach. Był strasznie szczęśliwy, że jest wolnym człowiekiem.

i z Korpusem Ramoryjny uciekało tu wiele osób. Najgorsze jest to, że w jego świcie byli tacy ludzie jak Władysław Zamoicki, który przez wiele lat na emigracji tłumaczył się z zarzutów, bo przecież jako Polak doskonale wiedział i szef sztabu, jakie rozkazy przychodziły do Korpusu i to niestawiennictwo się pod Warszawą być może zaważyło na całych losach Powstania Listopadowego. Generał Ramolino skończył marnie, bo później walczył rzeczywiście w 1849 o wolność Królestwa Sardynii, a że nie posłuchał jednego ze swoich dowódców, notabene byłego dowódcy Władysława Chrzanowskiego z Powstania Listopadowego, to został sądem wojennym skazany na karę śmierci rozstrzelane.

Pokazano wszystkie 15 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.