Raport o stanie świata - 28 marca 2026

Opowiadamy jak wygląda krajobraz polityczny kraju przed wyborami, jak poważne są związki Rosji i Węgier. Jak na to, co widzą w mediach, reagują zwykli Węgrzy? I jakie znaczenie dla nich wszystkich mają historia i polityka? Meta i Google uznane przez sądy amerykańskie za winne celowego uzależnienia dzieci od platform zarządzanych przez te firmy. Meta także za narażanie dzieci na treści o charakterze seksualnym i na wykorzystywanie przez przestępców seksualnych. Czy to przełom w traktowaniu wielkich platform internetowych przez sądy w Ameryce? Giorgia Meloni przegrywa referendum konstytucyjne. Czy to jest głos Włochów przeciwko rządom premier Meloni?

Powrót wiosny po włosku na akordeonie radosny Ludowik Bayer. Włoska premier Giorgia Meloni przegrała referendum w sprawie reformy konstytucji, ponosząc pierwszą poważną porażkę polityczną od objęcia rządów trzy i pół roku temu. W referendum chodziło o reformę wymiaru sprawiedliwości, zwłaszcza o jasne rozróżnienie między prokuratorami a sędziami. Jednak głosowanie przerodziło się w dużym stopniu w plebiscyt na temat rządów Meloni. Wynik przez niektórych komentatorów odbierany jest jako sygnał ze strony Włochów o potrzebie zmiany politycznej w kraju. Czy słusznie? Powie nam dr Piotr Podemski, italianista z Uniwersytetu Warszawskiego. Witam pana, dzień dobry. Witam, dzień dobry. Może najpierw od samego referendum zacznijmy, które ponoć dla części Włochów nie było do końca jasne i zrozumiałe.

O co w nim chodziło? No tak, to kwestia bardzo, bardzo techniczna, kwestia dotycząca właściwie trzech spraw leżących gdzieś tam na polu wymiaru sprawiedliwości i właśnie łaski sprawiedliwości dla osób skazanych, ale głównie chodziło jednak rzeczywiście o tę kastę sędziowską, kastę, jak mówią o niej przedstawiciele włoskiej prawicy, tak samo także jak i naszej prawicy polskiej. A więc mamy taką oto sytuację, że zdaniem pani Meloni włoskie sądownictwo już od dawna urwało się spod kontroli wszelkiej obywatelskiej, politycznej, społecznej. Stało się właśnie państwem w państwie. Sędziowie wydawali wyroki tak, jak sobie tego życzyli. Sami się wybierali do organów, które miały potem kształtować ich kariery, dawać im promocje i te promocje odbierać.

I w związku z tym tutaj trzeba było zainterweniować. I tutaj chodziło dokładnie o to właśnie, aby to nie tyle polityka nawet miała wpływ na sądownictwo, jak mówiła Meloni, ale aby sądownictwo się kształtowało, kariery się kształtowały, układy według losowania, a nie decyzji politycznych. Sędziowie, zdaniem pani Meloni, sami są raczej o poglądach lewicowych i złośliwie, względem prawicowych rządów, to właśnie tych lewicowych sędziów premiowali, promowali, wysyłali na stanowiska wyższego rzędu. Ważne było również to, o czym powiedzieliśmy, czyli właśnie to rozdzielenie karier. Otóż w systemie włoskim do tej pory jest to tak tradycyjnie, że mamy sędziów występujących w dwóch czy w podwójnej roli. Są sędziowie śledczy i takimi byli znani wszystkim Falcone, Borsellino, którzy ścigali mafię.

Byli sędziami śledczymi, czyli raczej w naszym polskim sensie prokuratorami. Mieli szukać dowodów, szukać przestępców i mieli ich łapać w interesie państwa włoskiego. A drugi typ sędziego to tak zwane masłowaślane sędzia sądzący, czyli ten sędzia to naprawdę wydaje wyrok, decyduje o skazaniu i właśnie o tym wymiarze kary. I zdaniem pani Meloni, włoskiej prawicy, ten system tradycyjny był jednak niewłaściwy dlatego, że zbyt bliskie są związki między tym, kto oskarża, a tym, kto wydaje wyrok. A więc podsądny oskarżony jest w sytuacji bardzo dla siebie trudnej, jest sam niejako z własnym tylko adwokatem przeciwko właśnie państwu włoskiemu w dwóch osobach, osobie prokuratora i osobie sędziego. Zdaniem obrońców tego systemu to wcale nie było tak.

To nie był taki bardzo płynny przepływ z jednego stanowiska na drugie, ale tego rozdzielenia właśnie mocnego pani Meloni Prawica się domagała. I trzecia wreszcie sprawa, która była istotna, to była kwestia tak zwanego wysokiego sądu dyscyplinarnego. Również znamy to pojęcie z naszych polskich rozgrywek politycznych. A więc pani Meloni przekonywała, że jeśli sędziowie pracują źle, pracują wolno, popełniają błędy, A nawet postulicie kradną, to właściwie nie dzieje się nic, bo są oni właśnie tą kastą wyjętą spod kontroli społecznej. Trzeba więc takiego sądu, który wreszcie surowo ukaże błędy, przewinienia, zepsucie, które się szerzy wśród tej kasty sędziowskiej. I wydawało się wszystkim, skoro takie były te postulaty w referendum, które pani Meloni zgłosiła, pani Meloni, czyli ta córka ludu, jak mówi o sobie, te postulaty w imieniu właśnie prostych ludzi,

Zasad demokracji takich, jakie ustanowili ojcowie konstytucyjni, czyli bohaterowie antyfaszyzmu tuż po II wojnie światowej. Tutaj chyba dochodzimy do istoty rzeczy, prawda? No bo tak jak pan zwrócił uwagę, wynik 54% do 36% to nie jest knockout, ale to jednak jest zdecydowane zwycięstwo przeciwników rządu. Pan sugeruje, że to raczej chodziło o wartości ludziom, tak? To znaczy o takie przekonanie, że gdzieś powinniśmy bronić konstytucji, która stała U podstaw stworzenia Włoch powojennych, pofaszystowskich? Tak, narracja Melonii była taka, że oto lud musi odzyskać władzę, a więc właśnie narracja populistyczna.

A narracja przeciwna była taka, że oto Melonii, wszyscy o tym przecież wiemy, ma korzenie postfaszystowskie, nie ma w niej szacunku dla fundamentalnych, podstawowych wartości republikańskich. Names mentioned in Polish. Names mentioned in Polish. Że naród włoski się obudził, nawet cytując właściwie z hymnu włoskiego słowa Italia obudziła się, Italia powstała. Że do tej pory była w tym śnie populistycznym, a teraz właśnie się aktywnił ów patriotyzm konstytucyjny. Jesteśmy patriotami, jesteśmy Włochami, dumnymi z naszego systemu, ustroju, naszej demokracji i będziemy go bronić.

Ale to oczywiście także taka narracja, która akurat bardzo jest wygodna dla przeciwników referendum. W praktyce zapewne jest tak, jak powiedział pan redaktor. Otóż tak właśnie, że po prostu cała ta kwestia sądownictwa, której nikt do końca nie rozumiał, stała się kwestią personalną. Było się za Meloni lub przeciw niej. I chociaż ona dokonywała cudów i przez tych kilka już lat utrzymuje bardzo skuteczne poparcie, jak ta włoskiego premiera, który się zwykle dużo szybciej zużywa, to tym razem jednak okazało się tak, że minimalna większość oborców była przeciwko niej, a nie za nią i być może tylko i wyłącznie o to chodziło. No właśnie, bo jak pan wspomniał, ta postfaszystka, jak rozumiem pan używa tego określenia w mowie zależnej, cytując raczej tych, którzy są przeciwnikami Giorgi i Melonii, choć rzeczywiście przecież korzenie ma w partii, która od faszyzmu się nie odżegnywała i ona sama wypowiadała się o Mussolinim

Koniem trojańskim być może właśnie Ameryki w tych instytucjach unijnych, a tymczasem Meloni owszem podkreśla serdeczne związki z republikanami. Osobiście schlebia Trumpowi, co on jak wiadomo bardzo lubi, ale z drugiej strony jednak potrafi w Brukseli mówić jednym głosem z liderami europejskimi. Tak było w kwestii Grenlandii. O dla Trumpa, o zgrozo. Tak było także w kwestii teraz zatoki perskiej, konfliktu ileńskiego. Meloni wie, że Włosi są po doświadczeniach faszyzmu niesłychanie pacyfistyczni i musiała to powtórzyć wielokrotnie, że na wojnie nie jesteśmy i nie będziemy, nie mamy żadnego zamiaru uderzać na Bliski Wschód, pomagać jakkolwiek naszym przyjaciołom notabene. Trump to jej wielki sojusznik, ale nie Netanyahu. To kiedyś był dla niej wzór polityka asertywnego, twardego, zobiegającego bardzo mocno o swoje narodowe i partyjne interesy.

No, w tym momencie już jej ton tutaj znacznie jest bardziej głodny, a więc naprawdę potrafi się odnaleźć w sytuacji, która się komplikuje, no ale pierwsza klęska, którą teraz poniosła, jest to ewidentne, Stała się okazja do komentarzy na temat tego, czy ona aby dotrwa do końca tej kadencji i czy w ogóle ma szansę na kadencję kolejną. Przed referendum to się wydawało oczywiste. No to zastanówmy się, czy opozycja w ogóle jest w stanie wykorzystać to, co się wydarzyło? Czy ta opozycja ma charyzmatycznych liderów? I przede wszystkim, czy jest w stanie się zjednoczyć na tyle, żeby wygrać z braćmi Włochami, którymi kieruje Meloni? Tak, ten element liderowania dla włoskiej lewicy no od zawsze jest takim punktum dolens, bolesnym punktem, ponieważ lidera na miarę Meloni tam nie ma, tak jak przez lata czy przez dekady nie było na lewicy lidera na miarę Silvio Berlusconiego, którego też nie było komu pobić na otwartej ziemi, zawsze on jednak się wizerunkowo, PR-owo lepiej znajdował.

I co mamy teraz? Mamy w tym momencie lewicę, która rzeczywiście nabrała wiatru w żagle i rzuciła szybko hasło, że istnieje w tym kraju większość Andy Meloni. I to jest nasza większość. My musimy tę większość zmonetyzować, przejąć władzę i zacząć rządzić. No ale właśnie kwestia tego, kto miałby ich poprowadzić. Pierwszą z brzegu taką liderką powinna być Ellie Schlein. Ellie Schlein postać bardzo ciekawa. Niektórzy mówią, że to jest nowa róża Luxemburg, ponieważ jest to panienka z bardzo dobrego domu. Jest to osoba, która się urodziła we Szwajcarii, z rodziców Amerykanów, pochodzenia żydowskiego, świetnie wykształcona. Zna język angielski, brała udział w kampaniach Baracka Obamy, więc bardzo jest światowa, otwarta. I to wielu ludziom mówiło o tym, że będzie to obietnica tego, że Włochy wreszcie staną się państwem niezaściankowym, odciętym ze swoimi problemami, a naprawdę należącym do wielkiego świata Zachodu.

Mówi się o niej złośliwie radical chic. Tak więc ta właśnie... Panienka, młoda kobieta z wielkiego, otwartego, zewnętrznego świata, ale naturalnie to się nie wszystkim podoba. Jest ona taką typową anty-Meloni, bo Meloni to kobieta właśnie z ludu prosto i po burzemu pragnąca żyć, a Elie Schlein to jednak jest postać z wyższych sfer, co wielu we Włoszech może drażnić, że ona jest za mało włoska jak na włoską liderkę. Czyli popularna prawica kontra szampańska lewica. Kawiorowa lewica i to kawiorowa w mieszance szwajcarsko-żydowsko-amerykańskiej. No więc jak rozumiemy, to dla części takiej twardej prawicy właśnie neofaszystowskiej, no to jest już ta mieszanka naprawdę trudna do przełknięcia, tak? Więc jest, powiem, kłopot.

Są kandydaci bardziej jeszcze, powiedzmy, właśnie nieoczywiści, to znaczy pani premier, pani burmistrz Genu i nowa działaczka lewicowa, która na przykład bardzo dba o to, aby spełnić oczekiwania środowisk LGBT, co na lewicy się włoskiej musi podobać. Uważam za odważną, za postępową taką, która właśnie może dać to nowe otwarcie. Ale paradoksalnie dla Meloni najgorsi nie są przeciwnicy z Lewisty, bo z tym jak mnie ma, bardzo łatwo z mnie poradzi, tylko rywale i problemy i konflikty w ramach jej własnej koalicji prawicowej, bo ona nie rządzi przecież sama na czele tylko swoich braci Włochów tego ugrupowania, ale w koalicji bardzo trudnej, z bardziej od niej radykalnym Matteo Servini i mniej radykalnym ugrupowaniem no osieroconym przez Silvio Berlusconiego, czyli Forza Italia, póki co pod przywództwem Antonio Tajaniego.