Raport o książkach - Kaja Gucio o Toni Morrison

To jest jeden z wielu fascynujących tematów tej powieści. Jest taki moment, kiedy wspomniany już Paul D. opowiada Sethę o tym, co mu się przydarzyło, co przydarzyło się jej mężowi. Opowiada jej taką straszną scenę, bardzo obrazową, która natychmiast wyświetla jej się przed oczami. I wtedy Toni Morrison pisze takie zdanie. Potrząsnęła głową na boki, pogodzona z samowolą własnego umysłu. Dlaczego niczego nie odrzucał? Dlaczego żadne cierpienie, żaden żal, żaden nienawistny obraz nie były zbyt podłe, by ich nie przyjąć? Jej głowa chwytała wszystko niczym zachłanne dziecko. Czy chociaż raz nie mogła powiedzieć, nie, dziękuję, właśnie zjadłam i nie zmieszczę kolejnego kęsa.

Ale też i doświadczenia całe, tych 60 milionów i więcej, więc możemy tutaj mnożyć interpretacje i wszystkie będą prawdziwe. I tak sobie też myślę, że ona może być też symbolem, czy też ucieleśnieniem nadziei, prawda? Nadziei na drugą szansę dla tej matki. Tak, bo w ogóle nadzieja to jest dla mnie słowo klucz. Tu. I ja to mówię z pełną świadomością tego, że to jest powieść, która nie do końca się chyba w pierwszej chwili z tym kojarzy, bo rzeczywiście mówi się o tych straszliwych doświadczeniach, o potwornych tematach, które tutaj się pojawiają, o grozie opisanej, bo nie tylko Sete, też i Dzidzia, czyli babcia w Denver i Paul D., zresztą tam tych Polów jest kilku, dlatego oni się tak literami są określani.

Bo w ten sposób ich właściciel nazywał. Na kolejny sposób, tak. Odczłowieczenie. Pol A, B, D. Tak. Pozbawianie tożsamości, czyli prawa do własnego imienia. Tam wszyscy mają przeżycia absolutnie koszmarne. Ja wiem, że w takiej sytuacji niekoniecznie słowo nadzieja się ciśnie na usta, ale dla mnie od początku była to Była to nadzieja i pewnie nie wszyscy pamiętają mit. Ja pamiętam o tym, co się na samym dnie Puszki Pandory kryło. I do tej pory są rozmaite interpretacje, czyli w micie jest tam właśnie spes, nadzieja. To pojawia się też i w malarstwie, i w sztuce. Ten motyw i do końca nie wiemy, czy to jest pozytywnie, mamy to rozumieć, czy jest to największe okrucieństwo i największe przekleństwo.

Ona znów, ta kulminacja następuje w taki bardzo nietypowy sposób, pogmatwany, bo to jest opowieść, którą opowiada tylko połowicznie Polowi Dee, Jeden z bohaterów, kwit czysty. Już nie będziemy się zagłębiać bardziej w tę fabułę, ale to jest akurat dosyć istotne, bo Paul D. po latach odnajduje Setę, zaczyna z nią żyć, nie wiedząc o tym, co zrobiła. Dwie osoby, które łączy wspólna, znowu trauma sprzed lat, z plantacji. Spotykają się po wielu, wielu latach. Myślę, że to właśnie jest bardzo ważne i dla tego procesu uruchomienia pamięci, dla wyrwania z takiego zapomnienia.

Z tego zamrużenia, prawda? Tak, tak. To imię tutaj od razu za chwilę zapomnę, jeśli o tym teraz nie wspomnę. Ja miałam mnóstwo skojarzeń, które wcale nie muszą być słuszne. Spisywałam sobie to, co mi przychodzi do głowy, ale właśnie to zapomnienie, to imię Setek, które do końca można na różne sposoby interpretować, ale mnie to się strasznie skojarzyło z Letę. Czyli z rzeką zapomnienia, która gwarantowała Grekom, przynajmniej tak w to wierzyli, że kiedy się na tę drugą stronę przedostaną, Charon ich przewiezie, to już nie będą musieli pamiętać o tym wszystkim. I też była śmierć takim wyzwoleniem właśnie z tych przeżyć. Świetne nawiązanie, świetne skojarzenie, rzeczywiście. To akurat mi nie przyszło do głowy. No, ale nie wiedzą wszystkiego o sobie i Paul D., wiążąc się z Setę, nie wie o tym, co się stało w jej domu wiele lat temu i co się stało z jej córką, z umiłowaną.