Bohaterowie spod Monte Cassino – Józef Falbowski

Studio Casino. Jest godzina 17.11 przy mikrofonie Hania Tracz za konsulatą Tomasz Rosłon. Ja się ponownie z Państwem witam z deszczowego, a nawet burzowego Casino. Dziś udało się nam przejść drogą polskich saperów, co prawda w odwróconym kierunku, ze szczytu schodziłyśmy na dół aż do miasteczka Cairo, które teraz w zasadzie jest już częścią miasta Casino i mogłyśmy te wszystkie ślady historii tych wydarzeń, które miały miejsce 82 lata temu obserwować, zobaczyć. Robią one niezwykłe wrażenie, bardzo też poruszają emocjonalnie, bo są to piękne napisy, piękne hasła, ale też ogrom bólu i cierpienia, który za tymi

Wracając do jeszcze tej historii, byłyśmy w domku doktora. Jest to też punkt, który warto zobaczyć, będąc właśnie przy polskim cmentarzu. Niedaleko właśnie obelisku i polskiego cmentarzu jest domek doktora. To jest dom, w którym podczas bitwy o Monte Cassino mieścił się batalionowy punkt opatrunkowy III Dywizji Strzelców Karpackich, który był wysunięty na pierwszą linię stanowisk u podnóża Góry Ofiarnej, czyli tego wzgórza 593. I właśnie tam wszyscy ranni trafiali, a później niesiono ich dalej na te cmentarze, które już były dalej od frontu umieszczone.

Zostałyśmy bardzo miło przez pana Francesco przyjęte. Zrobił nam kawę w kawiarce, pokazywał nam zdjęcia. Bardzo miło nas przyjął i wiedział, że 18 są uroczystości, na które się zresztą wybiera i że przyjedzie na nie prezydent Polski. Jest godzina 17.18, ja Państwu proponuję, tak jak w prawie każdej audycji studia Casino, żebyśmy posłuchali jednego z życiorysów właśnie z historii tych żołnierzy, którzy tutaj byli, którzy być może właśnie tą drogą polskich saperów musieli wchodzić, wspinać się na te wzgórza, więc teraz będzie opowieść pani Marty Pikory,

o jej dziadku, kapralu Józefie Falbowskim. Zapraszam Państwa do wysłuchania tej rozmowy z serii Bohaterowie spod Monte Cassino. Bohaterowie spod Monte Cassino. Skąd Pani jest? Ja jestem z Warszawy. Mój dziadek pochodził oraz babcia z Broku, to jest województwo mazowieckie. Kto z Pani rodziny walczył pod Monte Cassino? Dziadek Józef Falbowski to jest tata mojej mamy. Tata Pani mamy, jaka jest jego historia i jakie są te jego losy wojenne?

Tam w Iranie powstały obozy dla żołnierzy, ale też dla ludności cywilnej. Dla dzieci powstawały szkoły. Ludność cywilna, kobiety mogły na przykład też podjąć jakieś drobne prace, zarabiać, tutaj troszkę się usamodzielnić, zacząć to nowe życie po zsyłce. I z Iranu już później rozpoczął się szlak. Irak, Palestyna, Egipt, a później statkiem do Włoch i te kluczowe bitwy pod Monte Cassino o wyzwolenie Ancony i Bolonii. Czy tutaj... precyzyjnie i szerzej opowiadać, jaki był udział mojego dziadka w tych... Rozumiem, że tak można powiedzieć, przeszedł cały szlak i szczęśliwie udało mu się przeżyć i wrócił do Polski, do domu, do swojej żony.

Wiem, że był bardzo dumny z faktu, że Melchior Wańkowicz wymienił go z nazwiska i zamieścił nawet jego zdjęcie. w swoim monumentalnym opracowaniu Bitwa o Monte Cassino. Dziadek, to wiem z opowieści mamy, pożyczył od sąsiadów pierwszy tom, bo właśnie w tym pierwszym tomie jest wspominany. Przyniósł do nas, do domu i później pokazywał rodzinie. Był bardzo z tego dumny. że ktoś go docenił, że znalazł się w takim opracowaniu. To ja może nawet zacytuję, bo pani mi przesłała. Uf Falbowski, który założył opatrunki 50 rannymi. Tak. I to jest o pani... Dziadku, to ja tak zapytam, bo pani zbiera też archiwa.

Była też taka śmieszna historia związana z moją siostrą, kiedy zachorowała i musiała przyjmować zastrzyki, więc dziadek jako były sanitariusz wojenny wyciągnął swoją strzykawkę, zapewne jeszcze spod Monte Cassino i chciał jej robić te zastrzyki, a że był już schorowany po tych ośmiu latach wojny, już miał swoje lata, więc moja siostra bardzo bała się tych zastrzyków i uciekała przed dziadkiem. Koniec końców nasza sąsiadka pielęgniarka robiła jej te zastrzyki, Ale no dziadek dla mnie był inspiracją i też znalazłam piękne zdjęcie fotografa, który zarmiał Andersa, przeszedł szlak i z tyłu była dedykacja dla dziadka, która brzmiała dla mojego najlepszego przyjaciela, więc też myślę, że te przyjaźnie, które tam się nawiązywały w tragicznych okolicznościach, gdzie ludzie tracili swoich przyjaciół, to był czas naprawdę wielkiej próby

Natomiast historia Armii Andersa Bitwy o Monte Cassino, no ja na przykład w szkole miałam o tym może dwa zdania powiedziane. Sam fakt, że mówimy o bitwie o Monte Cassino, a tak naprawdę były cztery bitwy o Monte Cassino, bo już w styczniu 44 była pierwsza bitwa, a ta decydująca czwarta w dniach 12-18 maja 44 roku, to jak wyglądał ten szlak bojowy. to ile osób przeszło ten szlak, ile on trwał, ile to było tysięcy kilometrów. No takiej wiedzy nie mamy, nie mamy nawet dobrego filmu o bitwie o Monte Cassino. Dwa lata temu został nakręcony film Czerwone Maki, który jest bardzo słaby, natomiast sama scena zdobywania Monte Cassino dla mnie była bardzo wzruszająca.

I Michał Żuławski w roli generała Andersa też był bardzo przejmujący, więc tutaj jest duża taka historyczna plama dotycząca armii Andersa, żołnierzy. Nie wspominając o tym, że rok temu z okazji święta Wojska Polskiego w sierpniu, 15 sierpnia pod Monte Cassino nie znalazł się żaden wieniec polskiej delegacji. tylko ludzie, którzy przyjechali na rocznicę, sami zostawiali kwiaty i znicze. Aby pani tę wiedzę uzupełnia na przykładzie swojego dziadka, a jeszcze pani mi przesłała jedno zdjęcie z krzyżem z hełmów.

taka mogiła, ale dosyć duża, bo tam jest około 260 osób pochowanych. To jest miasto Szachrizaps, 2,5 godziny drogi od Samarkandy słynnej, więc też to jest dla mnie forma takiego upamiętnienia nie tylko bohaterstwa dziadka, ale wszystkich żołnierzy, którzy brali udział w armii Andersa i po prostu stracili życie po drodze. Niekoniecznie w czasie walk, ale po prostu z powodu chorób, wycieńczenia, braku pożywienia, bo to było naprawdę coś potwornego, w jakich warunkach oni wówczas żyli. Jak pani teraz słyszy Monte Cassino, to jaka pierwsza myśl pani przychodzi do głowy?

bohaterstwo i też myślę, że zawiedzione nadzieje, gdyż żołnierze zdobywając Monte Cassino wiedzieli, że już Polska i Polacy są zdradzeni przez aliantów, że Polska nie wróci do dawnych granic, a mimo to walczyli dalej nieustępliwie, chcąc po prostu spełnić to, czego się od nich oczekiwano. Bardzo serdecznie dziękuję za rozmowę. Ja również dziękuję.

I to była rozmowa z panią Martą Pikorą, która opowiedziała o swoim dziadku, kapralu Józefie Falbowskim. Te wszystkie rozmowy mogą Państwo znaleźć na stronie wnet.fm, w zakładce podcasty Studio Casino.pl.