Radio MORS - Gość Radia MORS - 29 maja 2025

Jak wiadomo, wykonawcą Testamentu Kawki był Max Brod, który pośmiertnie wydał dzieła swojego przyjaciela wbrew jego woli. Jaki jest pański stosunek do wydawania utworów po śmierci twórców bez ich zgody? To jest trudne pytanie, bo to jest kwestia sprzeniewierzenia się woli. Z jednej strony możemy powiedzieć, że Kawka sam mógł spalić swoje dzieła, jeżeli nie chciał, żeby one przetrwały, a tego nie zrobił. Z drugiej strony Max Brod jeszcze za życia Franza Kawki uważał, że to jest znakomity, wspaniały pisarz, który ma coś do powiedzenia światu istotnego. I dość tymi działami też, prawdę mówiąc, manipulował, redagując je już po śmierci Kawki, nadając im nowe tytuły, zmieniając, dopisując, kończąc.

Ja jednak uznałem, że dla historii ważniejsze jest opowiedzenie prawdy o niej i przywrócenie tej ważnej bohaterki na karty współczesnej naszej polskiej historii czy opowieści o zagładzie i o żydowskim ruchu oporu. Za jej życia ta wola była uszanowana. I musiałem też podjąć taką decyzję etyczną, czy wolno mi to zrobić. I do dzisiaj nie wiem, czy zrobiłem właściwie. Napisałem o niej dwie książki. Ale teraz już jakby nie mam z tym takiego problemu jak na początku. Także myślę, że z Maxem Brodem też rzeczywiście to była kwestia skalkulowania pewnej opowieści o Kawce. On napisał też książkę przecież o Kawce, która była taką znaczącą w swoim czasie książką, która pokazywała go jako prywatnego człowieka, nie tylko...

Nie tylko pisarza, on bardzo konsekwentnie budował wizerunek Franza Kawki, jednocześnie skazując swoje własne dzieło na zapomnienie, bo dzisiaj nie czytamy Maxa Broda. Ja też szukałam bardzo sporo na jego temat i właśnie nie znalazłam chyba żadnych przekładów na polski jego utworów, takich aktualnych, które byłyby właśnie dostępne. A szkoda, bo myślę, że można by faktycznie odkryć kogoś na nowo. Ale to prawda, nie ma przekładów, nie ma też biografii. Nikt się nie zajmuje Maxem Brodem jako pisarzem, bo był bardzo płodnym pisarzem. On napisał kilkadziesiąt książek i bardzo wiele tekstów. One były przed wojną, głównie przed wojną, ale też po wojnie, były tłumaczone na inne języki.