Radio MORS - Gość Radia MORS - 29 maja 2025

Jak wiadomo, wykonawcą Testamentu Kawki był Max Brod, który pośmiertnie wydał dzieła swojego przyjaciela wbrew jego woli. Jaki jest pański stosunek do wydawania utworów po śmierci twórców bez ich zgody? To jest trudne pytanie, bo to jest kwestia sprzeniewierzenia się woli. Z jednej strony możemy powiedzieć, że Kawka sam mógł spalić swoje dzieła, jeżeli nie chciał, żeby one przetrwały, a tego nie zrobił. Z drugiej strony Max Brod jeszcze za życia Franza Kawki uważał, że to jest znakomity, wspaniały pisarz, który ma coś do powiedzenia światu istotnego. I dość tymi działami też, prawdę mówiąc, manipulował, redagując je już po śmierci Kawki, nadając im nowe tytuły, zmieniając, dopisując, kończąc.

Ja jednak uznałem, że dla historii ważniejsze jest opowiedzenie prawdy o niej i przywrócenie tej ważnej bohaterki na karty współczesnej naszej polskiej historii czy opowieści o zagładzie i o żydowskim ruchu oporu. Za jej życia ta wola była uszanowana. I musiałem też podjąć taką decyzję etyczną, czy wolno mi to zrobić. I do dzisiaj nie wiem, czy zrobiłem właściwie. Napisałem o niej dwie książki. Ale teraz już jakby nie mam z tym takiego problemu jak na początku. Także myślę, że z Maxem Brodem też rzeczywiście to była kwestia skalkulowania pewnej opowieści o Kawce. On napisał też książkę przecież o Kawce, która była taką znaczącą w swoim czasie książką, która pokazywała go jako prywatnego człowieka, nie tylko...

Nie tylko pisarza, on bardzo konsekwentnie budował wizerunek Franza Kawki, jednocześnie skazując swoje własne dzieło na zapomnienie, bo dzisiaj nie czytamy Maxa Broda. Ja też szukałam bardzo sporo na jego temat i właśnie nie znalazłam chyba żadnych przekładów na polski jego utworów, takich aktualnych, które byłyby właśnie dostępne. A szkoda, bo myślę, że można by faktycznie odkryć kogoś na nowo. Ale to prawda, nie ma przekładów, nie ma też biografii. Nikt się nie zajmuje Maxem Brodem jako pisarzem, bo był bardzo płodnym pisarzem. On napisał kilkadziesiąt książek i bardzo wiele tekstów. One były przed wojną, głównie przed wojną, ale też po wojnie, były tłumaczone na inne języki.

On wyjechał do Izraela, był przez chwilę kierownikiem literackim Teatru Habima, ale jego dzieło dzisiaj nie istnieje. Przez moment miałem taką myśl, że był fascynującym człowiekiem i chciałbym napisać jego biografię. To zrezygnowałem z tego pomysłu choćby dlatego, że nie jestem niemieckojęzyczny i nie mam dostępu do jego twórczości. To znaczy ktoś musiałby mi tę twórczość omówić, opowiedzieć, a to jest zawsze już duży kłopot dla kogoś, kto pisze książkę biograficzną. Już za chwilę wracamy do naszej rozmowy. Gość Radia MORS. Wracamy do naszej rozmowy. Naszym gościem jest Remigiusz Grzela, autor książki Poszukiwany Franz Kafka.

I tu bym szukał takich jeszcze tropów, które w tej mojej książce nie są. Nie są opisane, ale myślę, że relacja Kawki z kinem, to jakie filmy oglądał, też jest taka książka na ten temat, jakie filmy oglądał Franz Kawka, to jakim był zabawnym też człowiekiem często, co ludzie pisali, to jest dla nas też do odkrycia. Myślę, że do Kawki będziemy wracać. Za chwilę film Agnieszki Holland też jest jesienią fabularny o Francu Kawce, więc kolejna próba interpretacji. I krótko na koniec, jako że nagrywamy materiał do radia, to pytanie trochę z innej bajki muzycznej. Jakiej muzyki Pan słucha? Ulubiony gatunek, twórca, może utwór? Co Panu w duszy gra? Ja właściwie mam taki gust muzyczny dość sprecyzowany, to znaczy najczęściej jestem pomiędzy klasyką a jazzem.

I to jest jakiś ten sam zestaw utworów, ale on mi daje jakiś taki, właśnie rano daje mi poczucie spokoju i taki spokoju na dzień właśnie, jak Englishman in New York zabrzmi. To jakiś mam taki spokój wewnętrzny, więc też mam takie trochę obsesje, ale na przykład ostatnio bardzo dużo lubiłem słuchać Michel Gurewicz, bo on jest po prostu super. I czasami jeden utwór po wiele razy. Endo Venera na przykład to jest wspaniałą opowieścią. To się zmienia też w zależności od nastroju. No ale bez wątpienia właśnie jazz i klasyka to są dwa takie najbardziej przeze mnie słuchane gatunki. Bardzo dziękuję za rozmowę. Było mi niezmiernie miło móc pana poznać i chociaż trochę odkryć kawkę.

It takes more than combat gear to make a man. It takes more than a license for a gun. Confront your enemies, avoid them when you can. A gentleman will walk but never run. The manners make a man of someone's say. He's our hero, our hero.