10. Program Nocny LIVE #05 - o dążeniu do perfekcji

Dążenie do doskonałości powinno być rodzajem ambicji. I w pewnym momencie matka mi dała taką książkę, którą na początku strasznie ciężko mi się czytało, bo miałam jakieś 13 lat i podejście do tej literatury było wtedy dosyć trudne, karkołomne. To była książka Anatolia Winogradowa, Potępienie Paganiniego. To jest książka, która broń Boże nie jest biografią, to jest fikcja literacka. Ona została wydana w 1939 roku, w Polsce się ukazała 10 lat później, w 1949. I podkreślę jeszcze raz, nie traktujcie tej książki jako biografii Paganiniego, bo to jest baśń.

To jest baśń, którą Winogradow prześladowany przez system stalinowski napisał jako w pewnym sensie metaforę tego systemu, metaforę starcia jednostki, Z bezdusznym, paskudnym, mrocznym, przerażającym systemem totalitarnym, jakim był komunizm, zwłaszcza w czasach Stalina, bo ta książka została napisana naprawdę w bardzo mrocznych czasach. I Winogradow pracował w bibliotece, która została oskarżona o to, że ukrywa bielaruczki, czyli arystokrację.

Tam były sprawy polityczne, był terror, no po prostu wszystko absolutnie najgorsze, co system stalinowski miał do zaoferowania, to Winogradow tego doświadczył, więc w potępieniu Paganiniego my się z tym jego doświadczeniem osobistym W ramach takiego disclaimera, bo mówię teraz o powieści, do której zaraz przejdę i będę ten temat powieści rozwijać. Paganini, prawdziwy Paganini, nie ten z powieści, prawdopodobnie nie byłby wirtuozem skrzypiec, którego znamy z historii, którego też możemy usłyszeć w utworach, które po nim zostały.

Gdyby nie jego problemy zdrowotne, bo Paganini cierpiał na chorobę tkanki łącznej stawów, która przejawiała się jego niezwykłą elastycznością, jeśli chodzi o palce, o dłonie, też jego sylwetka była zniekształcona. Był to człowiek troszeczkę być może tylko ładniejszy od diabła, jak to się zwykło mówić. Był przeraźliwie chudy, był powykręcany trochę, Miał bardzo długie palce, które pozwalały mu osiągać na skrzypcach rzeczy niedostępne dla człowieka zdrowego i jego wirtuozeria ona się nie wzięła jakby tylko i wyłącznie z ćwiczeń i zdążenia do doskonałości. O tym właśnie pisze Winogradow, bo Winogradow swoją książkę zasadził na postaci Paganiniego, który uczył się, a jak się uczył to zaraz powiem.

I to jest taki disclaimer, który myślę, że jest ważny, bo po pierwsze Winogradow myślę nie miał o tym za dużego pojęcia, bo wtedy po prostu medycznie te Te wiadomości nie były nam dostępne, ale tak jak też wspomniałam, to jest opowieść o Paganinim, którą Winogradow po prostu napisał w stalinowskim Związku Sowieckim i jeszcze właśnie się borykał tam z cenzurą tej powieści. To już przy okazji. No, prawdziwy Paganini, oczywiście stres, alienacja społeczna, kompulsywny hazard, trwonienie majątku, absolutnie straszne relacje z kobietami, w które się

Bo my bardzo chcemy geniuszy jako społeczeństwo, ale tylko wtedy, jeżeli ci geniusze spełniają oczekiwania, które my przed nimi stawiamy. I to jest też taki tutaj wątek poboczny. Wracając do Winogradowa, to Winogradow przedstawił przede wszystkim Paganiniego jako dziecko. Jako dziecko, które jest synem ojca patologicznego hazardzisty i alkoholika, ojca, który jest okrutnikiem. Wirtuozeria Paganiniego w książce u Winogradowa bierze się stąd, że ojciec go katował i zmuszał do ćwiczeń. To zmuszanie do ćwiczeń to nie jest coś takiego, jak my sobie jesteśmy w stanie dzisiaj wyobrazić.

Winogradow to szczegółowo opisuje. Tam są naprawdę koszmarne opisy przemocy, które ojciec Paganin, jego książkowy, względem niego stosował. Nie będę tego tutaj opowiadać. I zmuszany do ćwiczeń chłopiec ma po prostu zarabiać na to, żeby jego ojciec mógł pokryć długi, które narobił swoim złym prowadzeniem się. Oczywiście Paganini jak trochę podrósł, to uciekł, mając 14 lat uciekł z domu i tak zaczęło się jego dorosłe życie, które wcale nie było usłane różami. Bo następnym potworem na liście różnych potworów, które Paganini spotkał w swoim życiu jest kościół katolicki.

To nie do końca było tak w rzeczywistości, jak Winogradow to opisał w swojej powieści, ale pamiętajmy jakie to są czasy, w jakim kraju ta książka powstała i tak dalej. Oczywiście kościół był uwikłany politycznie, bo my tu mówimy o Włoszech przełomu XVIII i XIX wieku. Kościół tutaj był jak najbardziej uwikłany politycznie i kościół nie był wcale tutaj czysty. Mówimy o kościele katolickim, który jest takim wielkim, zbiorowym, negatywnym bohaterem tej powieści, oprócz Ojca Paganiniego. I można powiedzieć, że Paganini trafia z deftu pod rynnę, bo to, do jakiej mizerii doprowadza go właśnie konieczność użerania się z Kościołem i prześladowania, których Kościół się względem niego dopuszcza, to jest absolutnie oddzielna historia.

Nie chcę Wam tej książki opowiadać, naprawdę zachęcam, to jest powieść, którą warto wziąć do ręki i spędzić z nią czas. Mogę powiedzieć tylko, że jest to książka o wielkiej samotności. To jest książka o tym, że wirtuozeria, doskonałość to jest alienacja. To jest droga człowieka, który bardzo często stoi sam przeciwko wszystkim i musi siebie bronić. I rzadko kiedy kto jest mu w stanie przyjść w sukurs, bo w przypadku Paganiniego u Winogradowa najpierw on został przeklęty, odrzucony przez swoją rodzinę, a potem przez kolejne grupy społeczne, z którymi się styka w życiu, więc zostaje sam oczywiście

Podobnie jak w realnym życiu, kończy się to po prostu dla niego bardzo źle. W książce Winogradowa opisane jest to, że kiedy on umiera w wieku 57 lat, to nie może zostać pochowany na poświęconej ziemi. Wydarza się dla niego coś symbolicznie najgorszego, znajduje się poza faktycznym nawiasem społeczeństwa, bo tym symbolicznie odmowa pochówku na poświęconej ziemi była. I warto sobie to rozpatrzeć, że jest to jednak droga geniusza, który stoi tak bardzo wbrew społeczeństwu i tak bardzo wyłamuje się z oczekiwanych od niego zachowań, z oczekiwanych wartości, które on powinien sobą reprezentować, że praktycznie zostaje przeklęty czy też właśnie potępiony, tak jak mówi nam tytuł.