Populizm trzeba zwalczyć populizmem! Prawem i rozumem #55

Natomiast to nie oznacza, że nie jest możliwe uczciwe mówienie z emocjami o kwestiach merytorycznych. I to nie jest tylko moja teza, to jest teza Marty Nussbaum, która jest bardzo znaną filozofką. Ona napisała co najmniej dwie książki, w których, krótko mówiąc, mówi, że Emocje mogą mieć treść, mogą być prawdziwe lub nieprawdziwe, adekwatne lub nieadekwatne, że emocje są, można powiedzieć, czymś, co rozpoznaje sens i znaczenie dla nas. Na przykład ona używa takiego pięknego przykładu, kiedy mówi, że przeżywanie żałoby, ona mówi zdaje się o żałobie po swojej mamie, Przeżywanie żałoby nie jest tylko odruchem emocjonalnym, nie jest tylko odruchem fizjologicznym. Jest sygnałem, że straciliśmy coś dla nas bardzo ważnego, kogoś bardzo ważnego. Więc żałoba ma treść w sobie emocjonalną, która rozpoznaje, sygnalizuje coś bardzo ważnego.

Strach sygnalizuje, że czegoś się obawiamy, a więc na czymś nam zależy i coś rozpoznajemy jako zagrożenie dla tego czegoś. Jeżeli nie mielibyśmy strachu, to prawdopodobnie bardzo szybko byśmy zginęli. Jeżeli mamy gniew w sobie, to też to coś oznacza. To znaczy, że coś na przykład atakuje nasz porządek wartości, coś jest niezgodne z naszymi normami. Bardzo ważny sygnał, że musimy w tym kierunku działać. Nussbaum pisze o tym także w aspekcie publicznym, nie tylko prywatnym. Mówi, że także w życiu publicznym, w innej swojej książce, emocje odgrywają istotną rolę, że społeczeństwa je hołubią w pewnym sensie, mają swoje rytuały, mają swoją pamięć, mają swoje marsze, swoje pieśni, które wyrażają pewien stosunek emocjonalny i ponownie potrzebują języka emocji w przestrzeni publicznej.

Czy one są adekwatne? Czy fakty wspierają te emocje? Takich rzeczy szukamy. Nie chcemy manipulować nikim, tylko chcemy komunikować coś, co jest prawdziwe. A co do zarzutu, że to jest nieuczciwe i pogardliwe, może nawet wobec słuchacza. Wiecie, jeżeli ktoś chce dyskutować na poziomie tabeli w Excelu, no to musi mieć naprawdę dużą wiedzę i duże wykształcenie. Nie chodzi chyba o to, żeby nasze debaty publiczne były debatami między prawnikami, lekarzami i psychologami. Chodzi o to, żeby druga strona, także ludzie, którzy nie mają wykształcenia kierunkowego, mogli brać udział w tych debatach. A więc trzeba im pokazać, dlaczego to jest dla nich ważne. Dlaczego zmiana podatkowa, dlaczego zmiana w ochronie zdrowia jest dla nich ważna. A to się robi, jak mówi Marta Nussbaum, przez pokazanie odpowiednich emocji. Tak naprawdę obudowanie prawdziwymi, adekwatnymi emocjami, nieoszukańczymi, jest szansą na prowadzenie dialogu, bo to mówi, człowieku, to jest dla ciebie ważne, z tego właśnie powodu.