Poradnik językowy - ciąg dalszy. Wykrzykniki

Całuchał to jest nazwanie szczeknięcia psa. Czyli wykrzykniki, które coś nazywają. Nazywają jakiś kawałek świata. To jest ich pierwsza funkcja. Są też takie, które służą wyrażeniu emocji mówiącego. Hurra! Ach! Ech, do licha, do diaska to też takie mało eleganckie. One nie nazywają niczego, tak jak hał hał czy cmok. One tylko pokazują, co przeżywa mówiący. No tak, że albo się cieszy, albo się boi. Tak. Na przykład. Albo jest zdziwiony, zaskoczony. Tutaj repertuar emocji mamy dość duży. Są też takie, jak baczność. Cyt, cyt. Wynocha.

Możemy jeszcze inaczej scharakteryzować wykrzykniki. Ze względu na to, jak są zbudowane, czy są pierwotne, czy są wtórne. I z tego się wyłania też obraz dość ciekawy, chociaż wydawałoby się, że akademicki, ale spróbuję Państwa do tego przekonać. Po pierwsze możemy zauważyć, że w tej ogromnej, naprawdę ogromnej grupie wykrzykników mamy takie wyrazy jak ach, och, o, ej, aj, aha, oho. Fu, czyli to są takie wykrzykniki prymarne, czyli słowa, które od razu są wykrzyknikami. Gdy tylko się zrodziły, gdy tylko powstały, to zawsze tak było. Od zawsze są wykrzyknikami.

No i teraz będzie zagadka i to jest trudne. Ale spróbujemy sobie poradzić. Chodzi o to, jak zapiszemy wykrzykniki, które teraz wymówię. To są trzy wykrzykniki. ACH, ECH, UCHU. Jak się Państwo domyślają, trudne jest H czy CH. Powiedzmy od razu, jak to zapiszemy, bo przecież możliwości jest wiele. Co gorsza, przez lata ortografia się zmieniała i także zapis tych wykrzykników się zmieniał. Więc powiedzmy po pierwsze, że ach ma ch. Ach to jest wyraz, który po polsku piszemy przez ch. I tylko tak. I tylko tak. Tak samo jak achy i ochy. Tutaj też jest tylko ch. Ech To jest, uwaga, uwaga, wyraz, który współcześnie możemy pisać i przez CH, to jest pierwotne, i przez samo H. Ale dlaczego?

Bo tak, nie wiadomo. Ortografia jest sprawą konwencji. Można tutaj widzieć wpływ języka angielskiego, ale powiedziałabym raczej, że kodyfikacja Ech. Albo przez CH, albo przez samo H. A uchu? Tylko przez samo H. To jest pisownia na pewno od dawna, a chyba od zawsze właśnie taka.

Przede wszystkim może warto im się przyjrzeć pod kątem tego, jaką emocje one wyrażają. Tak, bo wykrzyknik wykrzyknikowi nierówny. Huchu to nie jest to samo co hihi. Ach to nie jest to samo co ech. No więc czym się różni ach od ech? Od tego zacznijmy. Ach wyraża spontaniczną reakcję. Ach jak tu zimno. Ach co za skóra. Ach jaka ona nudna. Tak? I zauważmy, że chodzi tutaj o różne emocje. Albo o zaskoczenie. Ach, jak tu zimno! Myślałam, że będzie ciepło. Ach, co za skóra! To jest zachwyt! Ach, jaka ona nudna. Rozczarowanie. Ach tak? Zdziwienie.

Ach nie, było zupełnie inaczej. To z kolei jeszcze inna emocja. Czyli nieważne jaka emocja, ważne, że mówiący pokazuje zaskoczenie tym, co właśnie zauważył albo czego właśnie doświadcza. Z kolei, gdy słyszymy Ech, to słyszymy rezygnację. Ech, to wszystko już nieważne. Ech, już dłużej nie mogę. Rezygnacja taka połączona ze zniecierpliwieniem. Ech, jaka tam z niej artystka. Też zniecierpliwienie. Czyli tutaj są raczej emocje takie negatywne, prawda? Coś nam się nie podoba. Gdy nam się nie podoba, mówimy ech. Gdy nie chcemy, żeby coś było, mówimy ech. A ho-ho?