Zrzucić płaszcz Konrada

On późno zadebiutuje powiedzmy z naszego punktu widzenia, bo dopiero w dwudziestym siódmym roku, ale wcześniej już zacznie pisać niektóre swoje opowiadania wojenne na przykład, więc to wszystko będzie też zależało Zależało od doświadczenia, ale będą też tacy pisarze, powiedzmy, troski o państwo. Przy czym ta radość z odzyskanego śmietnika, to ona się w dwudziestoleciu dość szybko ulotni. Tak to bywa. O właśnie, zostajmy przy tym odzyskanym śmietniku, jak Kaden Bandrowski rzecz ujął w generale Barczu, ważnej książki, ale chyba troszkę na uboczu naszych rozważań, bo politykę jednak ścisłą zostawimy sobie na uboczu. Ale zostańmy przy tej metaforze, przy 1918 roku, zawijając w pewną retrospekcję z takim pytaniem, czy trudno jest pisać o triumfie, trudno jest pisać o spełnionym śnie.

I tak dalej, i tak dalej. A lata 1914-18 to jednak jest coś nieskonkretyzowanego. Mamy wciąż armie zaborcze, Polacy walczą po różnych stronach frontu, więc ta literatura nie szła w parze z takim triumfem, który był rzeczywiście w roku 1920 i ta literatura była na pewno bogatsza. Więc rzeczywiście po roku 20 mamy tych książek coraz więcej, tyle że wspomniany Kaden Bandrowski na czele z tym cytatem to jest też pewien mit czy zafałszowanie kontekstu tego cytatu, bo zwykle się mówi o tym odzyskaniu śmietnika i stawia się kropkę. Odzyskaliśmy śmietnik. Tylko, że jeżeli weźmiemy generała Barcha i przeczytamy dokładnie, no tam jest dalszy fragment idący w tym kierunku, że ten śmietnik trzeba wysprzątać, że nikt normalny w śmietniku nie będzie chciał mieszkać.

To jest oczywiście też pewna parafraza tego, co jeszcze wcześniej Piłsudski o wychodku mówił, że nikt normalny w wychodku nie będzie urządzał sobie Więc Kaden Mandrowski jako wierny Piłsudczyk gdzieś tę frazę tutaj rozwinął. Od samego początku, kończąc ten wątek, bo to Jeromski padł, musimy to powiedzieć, bo Jeromski, który też zrzuca płaszcz Konrada, staje się przed śmiercią jednym z najbardziej upolitycznionych pisarzy początku II Rzeczypospolitej. Wysmaża nam trylogię morską, która jest oczywiście na kierunku antyniemieckim i tego kultu morza, który się urodzi wraz z uzyskiwaniem niepodległości. No i później jeszcze zamyka klamrę przed wiośniem, która jest książką arcypolityczną i właściwie wpisuje się w jakiś kanon obok Brzozowskiego, takiej lewicowości w literaturze, która będzie... te książki będą absolutnie zaczytywane przez młodych i również w późniejszym okresie lat 30.

Mit zakończenia I wojny światowej z perspektywy polskiej w listopadzie 18 roku jest mitem, tylko jest fałszem. Zawsze mówię, że listopad 18 roku trwał kilka lat. Skończył się właśnie w 21-22 roku. I tutaj znowu literatura i sztuka na to odpowiada. Ci pisarze, którzy gdzieś albo to rzeczywiście przeżywali, bądź obserwowali zewnątrz, ale byli tym żywo zainteresowani, no dają świadectwa. Przecież generał Barcz też jest pewną odpowiedzią na ten kryzys. Mamy romans Teresy Enert, tak, prawda, o kryzysie. Później mamy kolejne książki polityczne. Kadena Bandrowskiego i nie tylko. Objawia nam się Rębek. A propos tego, o czym pan wspomniał.