Sieć na prosumentów | Energia do zmiany

Moim gościem jest Bartłomiej Derski, dziennikarz portalu WysokieNapięcie.pl. Julia Cydejko, zapraszam. Cześć Bartek, dzięki za przyjęcie zaproszenia. Witam serdecznie, dzięki za zaproszenie. Chciałabym, żebyśmy porozmawiali o prosumentach i takiej dosyć dynamicznej sytuacji, trochę regulacyjnej, a trochę rynkowej, w jakiej się znajdują, ale zanim zaczniemy tę rozmowę, chciałabym, żebyśmy przybliżyli naszym słuchaczkom i słuchaczom, zwłaszcza tym, którzy prosumentami nie są, taką sylwetkę współczesnego polskiego prosumenta, bo jeśli byśmy dokonali takiej próby, powiedzmy, Cztery lata temu to odpowiedź byłaby zupełnie inna. Prosumenci się zmieniają, jednostkowa moc ich instalacji rośnie, rośnie też taki wachlarz urządzeń, które mogą instalować. Co byś w takim razie powiedział z jednej strony o ich instalacjach, a z drugiej strony o samych ich właścicielach?

Z twoich obserwacji wynika, że ich świadomość rośnie czy nie, bo od tego właściwie zależy, czy powinniśmy traktować prosumentów jako obciążenie dla systemu, czy jako pewien zasób, z którego system może skorzystać, żeby swoją stabilność tak naprawdę zwiększać, a nie zmniejszać. Prosumenci, w ogóle to jest taki początek, myślę, elektryfikacji całej gospodarki, całego kraju, także budowania takiego internetu w obszarze energetyki. Internetu mam na myśli tutaj po prostu o rozproszonych źródłach, które są też z jednej strony odporne na takie ataki fizyczne, co widzimy choćby na wschodzie podczas trwającego konfliktu na Ukrainie. A z drugiej strony internet, też jak wiemy, może paść ofiarą cyberataków.

I tutaj trzeba wziąć pod uwagę obie te rzeczy także w energetyce. Najprościej możemy podzielić prosumentów dzisiaj na dwie kategorie. Pierwsza z nich to są prosumenci na starych zasadach. Mieliśmy wtedy net metering, czyli Ponad milion gospodarstw domowych założyło fotowoltaikę z takim założeniem, że przez 15 lat od założenia fotowoltaiki mają bardzo korzystne zasady, mogą oddawać nadmiar energii, którą generują np. w środku dnia latem i w zamian w dowolnym czasie w ciągu najbliższych 12 miesięcy odebrać 70 albo 80% tej energii, którą oddali do sieci. Jednym słowem, Mówiło się o tym, że system energetyczny jest takim wirtualnym magazynem energii.

Oczywiście wirtualnym, tutaj trzeba to podkreślić, bo jednak oddajemy energię z fotowoltaiki do sieci, natomiast zimą, na przykład w nocy, pobierzemy tą energię albo z wiatru, albo z węgla, albo z gazu, z czegokolwiek wtedy system pracuje, na pewno nie ze słońca. No właśnie, to taki bardzo mocny skrót myślowy, bo de facto ktoś ostatecznie za tą energię będzie musiał zapłacić za jej wytworzenie i no to są po prostu ostatecznie grupy kapitałowe najczęściej, które wcześniej tę energię odkupują. Natomiast w net billingu, który potem zastąpił system net meteringowy, to ryzyko jest właściwie przerzucane na prosumentów i zapoznałam się przed naszą rozmową z takimi badaniami, z których wynika, no zresztą co jest też intuicyjne, że prosumenci

Czują się trochę oszukiwani, czy mają pewne poczucie niesprawiedliwości związane z tym, że sprzedają swoją energię po niskich cenach, a kupują ją po wysokich? Druga grupa prosumentów dzisiaj zamiast oddawać się do tego wirtualnego magazynu, to po prostu sprzedaje energię po takich cenach, jakie są na rynku. A ponieważ na rynku mamy dużo fotowoltaiki, zwłaszcza generowanej przez tych starych prosumentów, to warto też podkreślić, bo mówimy o kilku gigawatach mocy, którą w słoneczne dni ci starzy prosumenci do systemu wrzucają. W zasadzie system ich do tego zachęcał. No to ci nowi rzeczywiście na tym cierpią, bo te ceny spadają nam no teraz średnie miesięczne już myślę tak w okolice 20 groszy nawet i mniej za kilowatogodzinę.

Bum prosumencki trochę nas zaskoczył. Tak, ale to w zasadzie w każdym kraju tak wyglądało. Zwykle zyskiwała duża fotowoltaika i wsparcie było przewymiarowane. To przerabiali Czesi, Słowacy, Hiszpanie, Włosi, wszyscy właściwie w Europie. Dlatego, że to jest łatwo skalowany biznes. Fotowoltaika jest dość Prostą technologią, łatwo skalowalną i ona jest droga na początku, kiedy nikt się na tym nie boi się dotknąć, a później jak instalatorzy zaczynają się za to brać, to bardzo szybko koszty instalacji spadają, szybko nam też tania fotowoltaika, więc mieliśmy taki rzeczywiście boom. I teraz mamy też tego konsekwencje związane z tym, że mamy w systemie kilka gigawatów mocy tej fotowoltaiki, którą operator chciałby sterować, a trochę... Właściwie kilkanaście, trzynaście już ponad gigawatów.

Roczna produkcja kilkakrotnie przewyższająca zapotrzebowanie gospodarstwa domowego. No i teraz tutaj dochodzimy, żeby dopełnić tej sylwetki prosumenta, od której zaczynamy, do tematu autokonsumpcji. Dużo się mówi o tym, że instalacja prosumencka jest dopiero punktem wyjścia do stworzenia, zresztą tak jak i ty powiedziałeś, no takiego internetu urządzeń i samowystarczalnego energetycznie No ale z tych badań, które przeglądałam przed naszą rozmową, wynika też, że troszkę ponad 40% prosumentów ma chociażby pompę ciepła. Z samochodami elektrycznymi nie znam badań, które porównywałyby na ile posiadanie samochodu elektrycznego wiąże się z posiadaniem mikroinstalacji fotowoltaicznej, ale też raczej nie jest to większość prosumentów.

Dwie megawattogodziny, powiedzmy, to pan zainstaluje sobie 2,5 kW mocy w fotowoltaice, to dostarczy około 2500 kWh, czyli będzie miał pan wyzerowane rachunki, bo od razu ta fotowoltaika pokryje to, co musi pan oddać rządowi czy oddać spółce energetycznej. Z definicji te instalacje były nieco przewymiarowane wówczas, ale co też widać mimo wszystko w tych statystykach, one niekoniecznie już dzisiaj są przewymiarowane, wręcz odwrotnie jeszcze ci prosumenci na starych zasadach dokładają paneli do istniejących już instalacji, korzystając jeszcze wciąż ze starych zasad, bo tak jak powiedzieliśmy na początku, te gospodarstwa domowe zaczynają się elektryfikować. Ludzie zobaczyli, że mają prąd Praktycznie za darmo, bo ten koszt paneli często się zwraca w 2-3 lata.

Widzimy tą elektryfikację, czyli mówimy o tym, że te gospodarstwa domowe korzystają z tego taniego prądu coraz bardziej i ogrzewanie, i podgrzewanie ciepłej wody użytkowej, bo to będą też często bojlery. Samochody elektryczne zamiast spalinowych czy hybrydy. Ta energia czasami już przestaje wystarczać, więc oni sobie jeszcze te instalacje rozbudowują. I zresztą ci prosumenci na nowych zasadach też to robią, tylko trochę mądrzej, bo oni się z tą energią muszą już liczyć. Przede wszystkim co do chwili, w jakich wprowadzają tą energię do sieci, więc już dużo więcej magazynów energii będzie u tych nowych prosumentów niż tych na starych zasadach. I to będzie dużo lepiej zarządzana energia z pewnością. Zamykając tą pierwszą część, myślę, że możemy podsumować takim stwierdzeniem, że prosumenci mają potencjał do autokonsumpcji, są widoczne wśród nich trendy właśnie związane z autokonsumpcją czy z jakimś takim mądrzejszym zarządzaniem swoją energią, ale wciąż daleko nam do pełnego wykorzystania tego potencjału.

I wygląda to tak, że wyłącza te falowniki właściwie zero-jedynkowo, kiedy po prostu jest dużo słońca w systemie, więc dla dystrybutora jest to wygodne rozwiązanie, bo może wyłączyć tą generację zgodnie z umową, którą wtedy odbiorcy podpisywali. Z drugiej strony tworzy to też taki, jest ładne określenie angielskie na to, moral hazard, ale nie przychodzi mi do głowy polski zwrot na to, ale pokusę nadużyć. Ze strony OSD, ponieważ gdy wyłączają falowniki ludziom, to ci prosumenci pobierają energię z sieci i często mają umowy ze siostrzaną spółką energetyczną na zakup energii. Więc ich siostrzana spółka energetyczna zarabia na tym, że dystrybutor, który powinien być niezależny, wyłącza te falowniki tłumacząc, że chodzi o bezpieczeństwo i stabilność sieci.

Z drugiej strony operator powie, że prosumenci też przestawiają swoje falowniki tak, żeby one nie wyłączały się wtedy, kiedy zgodnie z umową przyłączeniową powinny się wyłączać w związku z napięciem sieci. Dokładnie jest tak, jak mówisz, czyli instalatorzy u prosumentów dość nagminnie, tak bym powiedział, wrzucali inne ustawienia niż powinny być w Polsce, tak aby one po przekroczeniu 253 V sieci, czyli 10% powyżej tego nominalnego napięcia, się nie wyłączały. No i efekt mamy rzeczywiście taki, że to napięcie rośnie jeszcze bardziej, co zagraża już też infrastrukturze po prostu ich sąsiadów. Co do tego wyłączania, to mamy też jeszcze sytuację, także na większą skalę, bo ostatnio rozmawiałem z przedsiębiorcą, który ma tartak w uproszczeniu, zapotrzebowanie na poziomie jednego megawata w tym tartaku, czy kilkuset kilowatów zwykle,

Mi też trudno się nie zgodzić z tym, że jakaś obserwowalność i sterowalność awaryjna jest potrzebna, ale musimy wtedy przyjąć jakąś definicję awarii. Musimy w ogóle zgodzić się prosumenci, operatorzy, ustawodawca, co do tego, jak rozumiemy w ogóle bezpieczeństwo sieci. Bo też wcale nie jest powiedziane, że te parametry sieciowe, które obowiązują zgodnie z regulacjami technicznymi, to są właśnie te, które są bezpieczne. Zdarzało mi się rozmawiać z takimi profesorami, którzy mówili, że te parametry mogłyby zostać poluzowane bez zagrożenia dla bezpieczeństwa pracy sieci, więc to jest dialog, który jakoś tam jeszcze musimy przeprowadzić, a jednocześnie jesteśmy w takiej sytuacji i to jest właśnie dla mnie jakoś tam najbardziej interesujące, że jesteśmy w sytuacji jednak bardzo dynamicznej, to znaczy prosumentów cały czas przybywa.

Takie sterowanie awaryjne powinno być absolutnie rozwiązaniem ostatniej szansy. A mianowicie prosumenci przede wszystkim powinni się kierować sygnałami rynkowymi. Ponieważ ten system dla starych prosumentów, dla armii, ponad miliona gospodarstw domowych jest taki, że oni zupełnie mogą mieć rynek gdzieś i zupełnie się tym nie przejmować. Tutaj pojawi nam się pierwszy problem. Jest też decyzja polityczna, że nie możemy robić krzywdy starym prosumentom, czyli nie możemy im pogorszyć warunków. Aby oni jednak zaczęli reagować na sygnały rynkowe, możemy ich zachęcać tylko do tego, ale ciężko zachęcić kogoś, kto traci 20% energii wprowadzonej do sieci, czy nawet 30%, bo straty na falowniku, na magazynie energii nie będą dużo niższe, więc bez żadnego inwestowania, on ma magazyn, w cudzysłowie cały czas to podkreślam, w sieci za darmo, więc to jest super korzystne rozwiązanie dla prosumentów.

Czyli w sumie płacimy za błędy z przeszłości, że netmetering trwał za długo, objął za dużo prosumentów. Tak, ale też pamiętajmy, że to jest na 15 lat. Pierwsi prosumenci za 5 lat zaczną wychodzić z tego systemu. Natomiast największy boom mieliśmy w 2021-2022 roku, więc mówimy jednak, że ogromna część prosumentów, myślę, że większość, zacznie wychodzić dopiero w okolicach 2030 roku. Szóstego roku, trzydziestego siódmego, więc no jeszcze szmat czasu. To jest pewien problem na dwóch poziomach, bo jeden poziom to jest bilansowy i z tym sobie szybciej poradzimy, bo mówimy teraz właśnie o tej energii, która trafia do sieci, często nie jest autokonsumowana, bo ci starzy prosumenci nie są do tego zachęcani, więc ta energia nie jest od razu zużywana w ich gospodarstwach domowych, tylko płynie dalej.

Przy czym znowu, możemy sterować też Trafostacjami możemy zmieniać poziomy zaczepów w tych trafostacjach, aby obniżać takie nominalne napięcie na stacji, aby prosumenci jak wchodzą do systemu w środku dnia, to nie zawyżali go za bardzo. Automatyka jest możliwa i jest stosowana w niektórych stacjach transformatorowych. Natomiast też kosztuje, więc płacimy za te rozwiązania dla prosumentów na starych zasadach. To jest ciekawe. Jeżeli to właśnie operatorzy systemów dystrybucyjnych zainspirowali te przepisy, które trafiły do projektu rozporządzenia systemowego, to znaczy, że z ich perspektywy zapłacić za urządzenie dla każdego prosumenta, pojechać do tego prosumenta, zainstalować je i jeszcze je obsługiwać i w razie potrzeby serwisować, jest taniej i bardziej efektywnie niż prowadzać automatykę na poziomie stacji i osiągać tą obserwowalność i sterowalność w inny sposób.

Kowalski może sobie tą energię przeznaczać na cokolwiek chce. On ma znowu te 5 kW, powiedzmy, mocy umownej i nie powinien nigdy wyprowadzać więcej do sieci. I koniec kropka. I tu dystrybutorzy powinni jasno trzymać tamę. Nie możesz wprowadzać więcej. Masz zabezpieczenia przy liczniku. Te zabezpieczenia być może powinny być kontrolowane. Nie możesz też wprowadzać, jeżeli jest zbyt wysokie napięcie do sieci, więc znowu. W zasadzie prosta rzecz. Mamy napięcie w sieci na poziomie 254V. Ty wprowadzasz do sieci w tym momencie, a twój licznik inteligentny widzi, w której sekundzie ty wprowadzasz, dostajesz karę za to. Koniec, kropka. I to jest twój drogi prosumencie kowalski interes, żebyś ty nie wprowadzał do sieci więcej, ani nie pobierał więcej niż powinieneś w danym momencie.

I też na tym poziomie systemowym widać, że tych magazynów Przebywa też dość szybko i to za chwilę będziemy widzieli te magazyny w systemie, bo one się już budują, czy już pierwsze się właśnie oddały do użytku, czy zostały oddane do użytku, więc to już będziemy widzieli w systemie. Ciekawe, tak już na sam koniec, czy prosumenckie magazyny energii kiedyś wezmą udział w jakiejś aukcji mocy kwartalnej albo innej krótkoterminowej? No bo jak rozumiem, w usługach elastyczności zakładamy, że prędzej czy później jakoś będą uczestniczyć. Bartek, dziękuję ci bardzo za rozmowę. Nie udało nam się poruszyć wszystkich tematów, które mieliśmy zaplanowane, ale to tym lepiej, bo Drugi już podcast o prosumentach, który nagrywam w ostatnich tygodniach.