Czy grozi nam technofaszyzm? | Wartość dodana
W dzisiejszym odcinku Tomasz Sawczuk i Jan Jęcz opowiadają o relacjach między wielkim biznesem, technologicznym firmami i demokratycznym państwem. Zastanawiają się, jaką rolę w życiu publicznym big-techy powinny odgrywać i czy grozi nam technofaszyzm.Rozmowę prowadzi Karl Tokarczyk.Partnerem dzisiejszego odcinka jest Impact, wydarzenie podczas którego globalni liderzy i decydenci będą dyskutować o gospodarce, technologii, zdrowiu czy geopolityce. Innymi słowy o świecie w momencie wielowymiarowego przesilenia. Więcej informacji i agendę znajdziecie na stronie wydarzenia. Link w opisie odcinka. Do zobaczenia w Poznaniu.https://impactcee.com/impact/2026/pl/start/
Przyczynkiem będą dwie rzeczy, czyli informacja o tym, że Antropik wypuścił model Mitos, który może mieć duże zdolności. Ten model nie został upubliczniony ze względu na obawy przed bezpieczeństwem. Z drugiej strony coś, co miało miejsce 18 kwietnia, czyli deklaracja, która została opublikowana na profilu firmy Palantir na platformie społecznościowej X. Deklaracji o tym, jak powinny wyglądać stosunki państwa i firm technologicznych. Zacznijmy może w takim razie od końca, bo Ty Tomku wrzuciłeś też ten pomysł i słusznie, żeby o tym porozmawiać, bo okazuje się, że ta deklaracja wywołała poruszenie zarówno globalnie, ale też w Polsce dużo dyskusji na ten temat. Można zobaczyć na razie w mediach społecznościowych, ale próbujemy to przenieść.
No właśnie, wydaje mi się, że to jest taka dyskusja, której bardzo potrzebujemy. Niezależnie od tego, co kto myśli konkretnie o firmie Palantir, to tematy, które są poruszone w tej deklaracji, czyli przede wszystkim związek między demokracją a sztuczną inteligencją i wpływ wielkich firm technologicznych na politykę, no to są rzeczy, które musimy na nowo omawiać właśnie w tej erze, która wiąże się z bardzo szybkimi zmianami technologicznymi, w szczególności w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji. I teraz ten manifest, który Palantir opublikował w mediach społecznościowych bardzo rozgrzał debatę, co jest swoją drogą ciekawe, że akurat w tym momencie, bo on jest w gruncie rzeczy streszczaniem książki, której współautorem jest Alex Karp, czyli dyrektor zarządzający Palantira, która ukazała się na początku 25 roku. Teraz w 22 punktach Palantir z tego swojego profilu podsumowuje, co tam zostało napisane.
No i spróbujmy sobie króciutko zrekonstruować właśnie, co tam jest powiedziane. No pierwsza taka teza, że Dolina Krzemowa ma dług wobec państwa, czyli wielkie firmy technologiczne nie powinny zajmować się już tym, że produkują sobie jakąś apkę, którą potem wrzucają do AppStora i są zadowolone, że klienci subskrybują, tylko mają pewne zobowiązania wobec państwa, które umożliwiło sukces tej przestrzeni, tego miejsca, jakim jest Dolina Krzemowa, tego niezwykłego centrum talentów, które tam się gromadzą. No i że te firmy powinny mieć właśnie wielkie ambicje, tak? Że pisze Palantir, a konkretnie Alex Karp, że stworzenie iPhona, czy to jest naprawdę to, czego ludzkość oczekuje, tak? To mogło ułatwić nam życie, jest przyjemna technologia i tak dalej, ale czy to jest to samo, co wysłać człowieka na księżyc, tak? Czy to jest to samo, co zelektryfikować Stany Zjednoczone?
Czy to jest taki rodzaj ambicji, którą rzeczywiście powinien mieć wielki biznes? Więc to jest takie wskazanie. Wskazanie, że te ambicje powinny być większe, że przyszłość powinna być wielka, mówiąc w skrócie. No i z tym wiąże się kolejne twierdzenie, że sztuczna inteligencja jest nowym rodzajem bomby atomowej. Że tak jak bomba atomowa zmieniła układ sił w świecie i była również wielkim projektem, który państwo zorganizowało i prowadziło, tak teraz w przypadku sztucznej inteligencji mamy do czynienia z podobną sytuacją, gdzie przewagi w tej technologii mogą prowadzić do przewag no i na polu walki i po prostu Po czwarte w takim razie Palantir wyobraża sobie, że społeczeństwa muszą się trochę bardziej niż dotąd zmilitaryzować.
Bo jeśli wziąć na poważnie to twierdzenie, że żyjemy w epoce rywalizacji geopolitycznej, w szczególności oczywiście między Stanami Zjednoczonymi a Chinami, a w każdym razie, że istnieje potencjał tego rodzaju konfliktu, no to trzeba się przygotować na to, gdyby on miał zostać zrealizowany. A to oznacza, na przykład Palantir pisze, że należy przywrócić zasadniczą służbę wojskową. No bardzo nieoczywiste, że firma technologiczna miałaby akurat za takim rozwiązaniem optować, no bo co ją to miało interesować? A to jest właśnie część tego pakietu myślenia, że firmy technologiczne muszą bardziej angażować się w politykę. No i wreszcie wszystkie tego rodzaju postulaty wiążą się z wizją dużych zmian w społeczeństwie. No właśnie większa rola bezpieczeństwa, większa rola technologii, duża bardzo dynamika zmian. A więc to nam mówi, że przy tego rodzaju szybkości mogą się pojawiać błędy.
I to jest jedno spojrzenie. To jest spojrzenie, które wiele osób prowadzi do takiego wniosku, że ta deklaracja, którą opublikował Palantir, to jest wizja takiego przyszłego technofaszyzmu, czyli takiego systemu, w którym wielkie spółki są ściśle zblatowane z władzą polityczną, która ma charakter autorytarny, no i dbają oczywiście o bezpieczeństwo, ale ceną za to jest, że nie ma normalnej demokracji. Wydaje mi się, że to jest rodzaj zagrożenia. Nie powiedziałbym, że to jest treść tego tekstu, ale to jest zagrożenie, które mogłoby wynikać Zbyt daleko posuniętej realizacji niektórych postulatów które są zawarte w tym tekście. I teraz drugie spojrzenie jest takie, że mamy do czynienia z pewnymi realnymi problemami w świecie. Te problemy polegają właśnie na tym, że rośnie napięcie w sferze międzynarodowej i że rozwija się bardzo szybko technologia, co do której nie jesteśmy pewni, jak szybko i jak daleko się rozwinie.
Ona potencjalnie może być, tak jak pisze Palantir, nową bombą atomową, w tym sensie, że będzie dawała bezprecedensowe zdolności państwu czy aktorowi, który będzie taką technologię posiadał i w takim razie dawała przewagi decydujące w konfliktach Jeśli tak jest, no to oczywiście są to problemy, które należy przedyskutować, które należy podnosić i mam wrażenie, że tutaj następuje takie ogromne rozejście się pomiędzy tym, gdzie jest opinia publiczna, a gdzie są liderzy tej dyskusji, w szczególności właśnie twórcy tych technologii i ewentualnie globalni przywódcy. Bo ludzie na co dzień nie korzystający z tej technologii, nie zastanawiający się nad tym, jak za rok albo za dwa ona będzie wyglądać, nie mówiąc za pięć lat, no niekoniecznie żyją tym, co to spowoduje w naszym społeczeństwie. Jednocześnie ludzie, którzy pracują nad tymi technologiami, widzą, że na przykład będzie to miało potencjalnie duży wpływ na rynek pracy, wojskowość i tak dalej, i tak dalej, a nie do końca jeszcze jesteśmy pewni, jaki ten wpływ będzie.
Więc oni, Karpi Zamiska jako autorzy i Palantir jako firma, bardzo świadomie wchodzą w te dyskusje i nie boją się tak naprawdę tych oskarżeń, że to jest manifest, który może doprowadzić Do wzrostu jakichś takich właśnie technofaszystowskich nastrojów, więc ja myślę, że jak najbardziej my nie powinniśmy się obawiać stawiania takich pytań, bo oni też nie obawiają się wchodzenia w teren tej debaty. To nie są wcale jakieś odległe skojarzenia, wręcz przeciwnie, ta książka wręcz zachęca do takiej dyskusji. Trzecia rzecz, którą chciałbym powiedzieć, no to jest właśnie ten kontekst. Tomek mówił o tych fragmentach manifestu dotyczących na przykład roli polityków w życiu publicznym. I oczywiście jak najbardziej można czytać te fragmenty jako takie ogólne uwagi filozoficzne, szczególnie, że Karp jest doktorem filozofii po szkole frankfurckiej.
Takie uwagi dotyczące właśnie roli i relacji między opinią publiczną a politykami, ludźmi, którzy biorą sprawy w swoje ręce, ich rozliczalności. Ja bardziej te uwagi czytam jako komentarz do bieżących wydarzeń, rosnących skandali w amerykańskiej administracji. Teraz dosłownie wczoraj do dymisji podała się sekretarzyni pracy, która jest uwikłana w bardzo liczne skandale m.in. związane z nadużyciami seksualnymi. Podobne skandale dotyczą Kasia Patela z FBI. Tam chodzi o jego prawdopodobny alkoholizm. Wcześniej Kirstie Noem też była uwikłana w liczne skandale obyczajowe, które m.in. kosztowały ją stanowisko. Więc te uwagi dotyczące tego, czy aby nie przykładamy za bardzo lupy do tej strony prywatnej życia funkcjonariuszy publicznych, No one mogą być też po prostu próbą opowiedzenia się za tą administracją i jakimś takim może nieco zawoalowanym głosem poparcia, że pomimo tych spadających liczb w sondażach poparcia Palantir jest wciąż po stronie tej administracji, więc ja myślę,
Myślę, że jak najbardziej ten manifest można czytać w ten sposób, biorąc pod uwagę kontekst czasu, w którym on się pojawia. Inny ważny kontekst, ciekawy, nieoczywisty, to jest rosnąca popularność w ostatnich tygodniach w amerykańskich mediach i w ogóle w amerykańskim życiu publicznym, Alexa Boresa. Alex Bores to jest polityk nowojorski, kandydat bodajże do Izby Reprezentantów i były pracownik Palantira. Jego główną misją w polityce jest właśnie mocniejsza regulacja branży technologicznej. On mówi, że po jego doświadczeniach m.in. z Palantira, on wie, że te firmy potrzebują, żeby im założyć, w cudzysłowie tak, kaganiec, żeby je jednak mocniej uregulować, żeby zaprowadzić pewien porządek w tym, co się dzieje w Dolinie Krzemowej, czy teraz już też, nie wiem, w Teksasie i w innych Stanach, bo to oczywiście geograficznie ta branża jest już dużo bardziej rozproszona.
Są w pewnej mierze wizjonerami również, nadają ton temu, o czym się rozmawia w debacie, gdzie jest awangarda tej dyskusji. To jest bardzo duża władza. To mi sugeruje, że jak Palantir pisze o tym, że następuje zbliżenie między Doliną Krzemową a państwem, to że oni piszą od strony Doliny Krzemowej, że ona ma pewne obowiązki. Ale ja sobie wyobrażam, że to jest trochę też wyprzedzający taki ruch, który mówi tyle... Że za chwilę ci politycy się zorientują, co tam się dzieje w tej Dolinie Krzemowej. I oni na razie prawie nic z tego nie rozumieją. Ale jak zrozumieją, to trudno mi sobie wyobrazić, żeby te spółki mogły pozostać prywatne. W takim znaczeniu, jak myślimy o prywatnej spółce, tak? To znaczy, no elektrownia atomowa, wodociągi publiczne. Wodociągi w Stanach Zjednoczonych często są akurat prywatne, ale w Europie niekoniecznie. Wiele tego rodzaju, w każdym razie infrastruktury takiej podstawowej, która powoduje, że społeczeństwo działa tak, a nie inaczej, no to nie są czysto prywatne biznesy.
To jednak myślę, że zgadzają się co do tego, że chcieliby zachować tę swoją sprawczość, chcieliby zachować możliwość decydowania o tym, co się dzieje z produktami ich firm. Tylko na różne sposoby. To, że w tym momencie dla Palantira jest wygodne, że Pentagon korzysta szeroko z jego produktów i to jest okej, że są w takiej bliskiej relacji, a Modei z kolei stawia Pentagonowi granicę i wchodzi z Pete'em Hexethem w konflikt. To nie oznacza, że na przykład po zmianie władzy w Stanach Zjednoczonych za kilka lat, te strony by się odwróciły, tak? I na przykład demokratyczny sekretarz już pewnie obrony, a nie wojny, chciałby na przykład przejąć w jakiś sposób kontrolę nad systemami Palantira, nad Mavenem na przykład, a z kolei Antropik byłby właśnie w tej roli takiego bliskiego współpracownika, partnera, wobec którego nie trzeba stosować nacisku, bo on bardzo chętnie współpracuje z własnej woli.
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Analityk podsumowuje ostatnie zdarzenia gospodarcze i przedstawia temat rozmowy - wpływ firm technologicznych na politykę i relacje z państwem.
Rozmówcy analizują deklarację firmy Palantir na temat stosunków między firmami technologicznymi, państwem i demokracją, podkreślając jej kontrowersyjne elementy.
Rozmówcy analizują dwa spojrzenia na deklarację Palantir, jedno skupiające się na zagrożeniu technofaszyzmu, drugie na potrzebie regulacji i dyskusji na temat roli technologii w społeczeństwie.
Janku wyjaśnia swoje perspektywy na temat deklaracji Palantir, skupiając się na kontekście publikacji i potencjalnych konsekwencjach.
Rozmówcy porównują sytuację z deklaracją Palantir do sytuacji w latach międzywojennych, podkreślając zagrożenia i potencjalne konsekwencje dla demokracji.
Tomasz Sawczuk omawia decyzję Anthropic zdecydować się na ograniczone wykorzystanie modelu Mitos przez wybrane firmy.
Sawczuk szczegółowo opisuje projekt Glasswing, w którym Anthropic przekazał wersję testową modelu sztucznej inteligencji Cloud Mythos wybranym firmom.
Tomasz Sawczuk analizuje relacje między firmami technologicznymi a administracją, podkreślając potencjalne konflikty i kolaboracje.
Sawczuk omawia potencjalne konsekwencje rosnącej władzy wielkich firm technologicznych i ich wpływ na politykę.
Tomasz Sawczuk podkreśla potrzebę zwiększonej niezależności Europy w obszarze sztucznej inteligencji i propozycje dotyczące Unii Europejskiej.
Sawczuk podsumowuje rozmowę i zaprasza słuchaczy do posłuchania innych audycji podcastu.
Partnerem dzisiejszego odcinka jest Impact.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„Partnerem dzisiejszego odcinka jest Impact."
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W dzisiejszym odcinku Tomasz Sawczuk i Jan Jęcz opowiadają o relacjach między wielkim biznesem, technologicznym firmami i demokratycznym państwem. Zastanawiają się, jaką rolę w życiu publicznym big-techy powinny odgrywać i czy grozi nam technofaszyzm.
Rozmowę prowadzi Karl Tokarczyk.
Partnerem dzisiejszego odcinka jest Impact, wydarzenie podczas którego globalni liderzy i decydenci będą dyskutować o gospodarce, technologii, zdrowiu czy geopolityce. Innymi słowy o świecie w momencie wielowymiarowego przesilenia. Więcej informacji i agendę znajdziecie na stronie wydarzenia. Link w opisie odcinka. Do zobaczenia w Poznaniu.
https://impactcee.com/impact/2026/pl/start/