Polka, Łotyszka, Europejka – historia Ity Kozakiewicz

I nareszcie znalazła jakąś daleką kuzynkę, przez, nie wiem, przez kogo pojechała do tej Polski, już nie pamiętam teraz, w którym to było roku. Dość, że jak wróciła, to nawet zegarku nie przestawila na, na łotewski czas, a wtedy to były dwie godziny. Żyła cały czas tym zegarkiem polskiego czasu. Popatrzymy na jej zegarki. Ita, która jest godzina? Bo zawsze trzeba było myśleć, od razu jej dodawać. Kiedy ona już była polityką, to ja byłam żoną i mamą dwóch małych dzieci i pracującą przy tym. Widziałam ją w telewizji, widziałam ją na różnych wiecach, gdzie bardzo ważne na spotkaniach polonijnych naszych, na święta, na Boże Narodzenie, na Wielkanoc na przykład, jakieś takie, jakiś koncert, jakiś teatr.

Polka jakby wyrosła na Łotwie i w tym sensie miała te dwa skrzydła. I w języku łotewskim słowo ojczyzna ma dwa pojęcia, żeby oznaczyć ojczyznę, czyli teosyme, Ojców, no to Polska, ale tam, gdzie ona jest urodzona, to miejsce, to jest

No i teraz mamy Szkoła Średnia im. Ity Kozakiewicz w Rydze. I teraz mamy też ulicę im. Ity Kozakiewicz tam przy szkole. Nazywam się Sara Janik, jestem absolwentką Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego i w swojej działalności naukowej zajmuję się postacią Ity Kozakiewicz. Ita Kozakiewicz była wybitną polsko-łotewską działaczką. Była pierwszą prezeską odrodzonego Związku Polaków na Łotwie, który po 50 latach sowieckiej okupacji i nieistnienia jakichkolwiek organizacji polskich na Łotwie został odrodzony w roku 1990. Ita Kozakiewicz oprócz swojej działalności na rzecz Polaków na Łotwie bardzo dużo wniosła też do procesu odzyskiwania przez Łotwę niepodległości.

Działała w Łotewskim Froncie Narodowym, który był główną organizacją, która właśnie do tego się przyczyniła. I także zasiadała w Radzie Najwyższej Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Niestety tak nie zmarła. Chwilę później i nigdy tak naprawdę nie widziała niepodległej Łotwy, takiej prawdziwie niepodległej. I o Itzie Kozakiewicz dowiedziałam się tak naprawdę przez przypadek, dlatego że w dzieciństwie przez kilka lat mieszkałam w Rydze i chodziłam też do polskiej szkoły imienia Ity Kozakiewicz. Tak naprawdę to stąd wiem cokolwiek o jej postaci. Zaczęłam się też nią interesować bardziej już podczas studiów, bo faktycznie w Polsce jest to postać bardzo, bardzo nieznana. Wydaje mi się, że jedyne osoby, które wiedzą coś ojciec Kozakiewicz w Polsce, to są osoby, które się zajmują Łotwą, a takich osób wcale nie ma dużo.

Jak tylko dowiedziałam się, kim była Ita Kozakiewicz, to od razu zaczęła mnie bardzo inspirować i chciałam dowiedzieć się więcej i też chciałabym może jakoś się przyłożyć do popularizowania właśnie tej postaci. Edward Seliszka, historyk, wykładowca na Wydziale Nauk Humanistycznych i Historii w Uniwerku Łotewskim. Kozakiewicz, pierwszy przewodniczący miejscowej Polonii na Łotwie. To jest jeszcze w okresie sowieckim, koniec lat 80., kiedy następuje Ruch narodowościowy na terenie Łotwy i w ogóle na terenie całego Związku Radzieckiego, co się tyczy w tamtym czasie końca lat 80., kiedy władzy jest Gorbaciow. Wtedy we wszystkich trzech związkowych republikach, tak zwane Estonię, Łotwę, Litwę,

Ruch przebudzenia państwowo-narodowościowego, uwzględniając, że Łotwa, Litwa, Estonia były państwami niepodległymi pomiędzy I a II wojną światową. Zaokupowano przez Sowietów w 1940 roku, potem przez Niemców krótko i znowu przez Związek Radziecki. Mi ogólnie bardzo imponuje ilość języków, jakimi władała Ita, ponieważ oprócz polskiego, łotewskiego i rosyjskiego, którymi się posługiwała na co dzień, mówiła jeszcze w sześciu językach, w których między innymi był gruziński też na przykład, bo spędziła parę miesięcy swojego życia w Gruzji. Ita Kozakiewicz bardzo dużo pracy poświęciła na rzecz Współpraca różnych mniejszości narodowych na Łotwie.

Że te dążenia, one kierują się w jedną stronę. Zna język francuski i pracuje jako tłumacz języka francuskiego. Językoznawcą jest i zostaje pierwszym przewodniczącym Związku Polaków na Łotwie i notowało siebie w historii Łotwy w 1989-1990 roku jako bardzo, bardzo Widoczna osoba podkreślająca, że tu miejscowa Polonia to jest gdzieś 2-3% miejscowych mieszkańców wtedy terenu Łotwy. Historyczna grupa, którzy zawsze tutaj byli, kojarzeni często z przynależnością do katolicyzmu i tak dalej, ale że to jest grupa, która jednoznacznie jest po stronie niepodległości łotewskiej.

Jeden z takich czołowych działaczy też w parlamencie, czyli osobą zaangażowaną w politykę miejscową łotewską. Nie jest kojarzony tylko, że to jest Polka, która walczyła o interesy Polaków na Łotwie. To jest osoba, która integralnie walczyła o niepodległość Łotwy. Moim zdaniem bardzo przykre, jak mało o niej wiemy w Polsce, dlatego że moim zdaniem to jest postać absolutnie wybitna i taka, która zainspiruje wiele osób. Myślę, że to jest ważna postać dla badań pod kątem na przykład feministycznym chociażby. Dlatego jest mi gdzieś tam bardzo przykro, że w Polsce, tak jak wspomniałam wcześniej, praktycznie nikt nic o niej nie wie. Sprawdzałam, w ostatnich latach są pisane o niej artykuły jakieś, przez portale tam dzieje.pl, przystanek historia.