Polka, Łotyszka, Europejka – historia Ity Kozakiewicz

Ale to, co pozostawiła po sobie, porusza i inspiruje nas do dziś. Rozmawiałam z osobami, które znały Itę osobiście, z jej przyjaciółmi, współpracownikami i tymi, którzy dziś odkrywają jej historię na nowo. Z tych rozmów powstał reportaż, opowieść o kobiecie, która łączyła, a nie dzieliła. To historia, która jestem przekonana zostanie z Państwem na długo. Jestem przyjaciółką Ity, Danuta Szabdyny z domu Głowecka. No i to była naprawdę kobietą, dziewczyną z krwi i kości. Ja ją znam od 15 lat. Poznałam ją, jak miała 15 lat. U nas już była taka paczka dobra, taka fajna, młodzieżowa. Polacy wszyscy. Nasi rodzice uczyli się jeszcze w polskich szkołach przed wojną.

No i oni mieli te swoje też takie grono znajomych, a my dzieci też zapoznaliśmy się, ponieważ nas wiecznie brali ze sobą. No i właśnie jak mieliśmy jakieś tam siedemnaście, osiemnaście, dziewiętnaście, to zaczęliśmy oddzielnie od rodziców spotykać się. Pewnego razu jeden chłopak przyprowadził właśnie Itę, piętnastoletnią dziewczynę, ale no była taka już Nawet nie widzieliśmy, że ma 15, myśleliśmy, że taka jak i my, no gdzieś tam 16, 17, 18. Siedziała w kąteczku, nic nie mówiła. Tylko patrzyła, wielkie oczy słuchała. Jak ktoś ją spyta, to grzecznie odpowiadała. Ja myślałam, że ona drugi raz już nie przyjdzie do nas, bo jakaś tak... Ale przyszła. Już następny raz już taka... Dzień dobry, to ja.

No i tak się zaczęło. Okazuje się, że to sprytna i inteligentna i mądra. I w ogóle fajna. Faktycznie rozmawialiśmy między sobą po polsku. Byliśmy z tego dumni. Jak gdzieś szliśmy po ulicy, że my rozmawiamy po polsku, na nas oglądali się, a chyba z zagranicy ktoś przyjechał. A w tamtych czasach to ta zagranica to była trochę, no trochę zamknięta dla nas wszystkich. Kto miał kremnych w Polsce, to my mogliśmy pojechać do kremnych z wielkim trudem, ale mogliśmy. A Ita faktycznie nie miała nikogo w Polsce. I cały czas była bardzo z tego powodu taka, no, nieszczęśliwa, że ona do Polski nie pojechała, bo my pojechaliśmy, przywiozłam tam płyty niemene, jeszcze tam czerwone gitary, jeszcze jakieś cuda, a ona nie.

I nareszcie znalazła jakąś daleką kuzynkę, przez, nie wiem, przez kogo pojechała do tej Polski, już nie pamiętam teraz, w którym to było roku. Dość, że jak wróciła, to nawet zegarku nie przestawila na, na łotewski czas, a wtedy to były dwie godziny. Żyła cały czas tym zegarkiem polskiego czasu. Popatrzymy na jej zegarki. Ita, która jest godzina? Bo zawsze trzeba było myśleć, od razu jej dodawać. Kiedy ona już była polityką, to ja byłam żoną i mamą dwóch małych dzieci i pracującą przy tym. Widziałam ją w telewizji, widziałam ją na różnych wiecach, gdzie bardzo ważne na spotkaniach polonijnych naszych, na święta, na Boże Narodzenie, na Wielkanoc na przykład, jakieś takie, jakiś koncert, jakiś teatr.

W takich sytuacjach już prywatnie prawie nie, od czasu do czasu skakiwała pobawić się z moimi dziećmi, ale ona też naprawdę była już wtedy bardzo zajęta i bardzo przemęczona, można powiedzieć. Zbigniew Stankiewicz, arcybiskup metropolitaryjski. Ja ją poznałem, kiedy zostałem zaproszony na spotkanie Polaków w Rydze. Ita wtedy już była przewodniczącą i ja tam słuchałem, co się dzieje. Słuchałem tych przemówień, ale mi się zdawało, że coś o tym, co moim zdaniem najważniejsze, nikt nie mówi. To podniosłem rękę, powiedziałem tam swoje. No i to było to pierwsze spotkanie, kiedy zetknąłem się z Itą, a potem mnie zaproszono na ten Kongres Polaków na Łotwie, no i raptem wysunęli moją kandydaturę na wiceprezesa.

A Ita była prezeską. No i tak zaczęła się nasza współpraca. Różne kwestie musieliśmy rozstrzygać. No i co się okazało? Okazało się, że jesteśmy rówieśnikami. Pracowała, no tak piszą, 15 języków.

No i potem ten klub faktycznie tak po trochę, po trochę przerósł już w Związek Polaków. No i wtedy już oficjalnie jako organizacja i wtedy Itę oczywiście wybraliśmy za prezesa. Potem Front Narodowy oczywiście Ita w pierwszych rzędach i tak to poszło, i tak to poszło. Została wybrana też wiceprzewodniczącą Stowarzyszenia Narodowych tych stowarzyszeń kulturowych na Łotwie, czyli tych mniejszości narodowych. No i z tego mojego doświadczenia

No i teraz mamy Szkoła Średnia im. Ity Kozakiewicz w Rydze. I teraz mamy też ulicę im. Ity Kozakiewicz tam przy szkole. Nazywam się Sara Janik, jestem absolwentką Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego i w swojej działalności naukowej zajmuję się postacią Ity Kozakiewicz. Ita Kozakiewicz była wybitną polsko-łotewską działaczką. Była pierwszą prezeską odrodzonego Związku Polaków na Łotwie, który po 50 latach sowieckiej okupacji i nieistnienia jakichkolwiek organizacji polskich na Łotwie został odrodzony w roku 1990. Ita Kozakiewicz oprócz swojej działalności na rzecz Polaków na Łotwie bardzo dużo wniosła też do procesu odzyskiwania przez Łotwę niepodległości.

Jak tylko dowiedziałam się, kim była Ita Kozakiewicz, to od razu zaczęła mnie bardzo inspirować i chciałam dowiedzieć się więcej i też chciałabym może jakoś się przyłożyć do popularizowania właśnie tej postaci. Edward Seliszka, historyk, wykładowca na Wydziale Nauk Humanistycznych i Historii w Uniwerku Łotewskim. Kozakiewicz, pierwszy przewodniczący miejscowej Polonii na Łotwie. To jest jeszcze w okresie sowieckim, koniec lat 80., kiedy następuje Ruch narodowościowy na terenie Łotwy i w ogóle na terenie całego Związku Radzieckiego, co się tyczy w tamtym czasie końca lat 80., kiedy władzy jest Gorbaciow. Wtedy we wszystkich trzech związkowych republikach, tak zwane Estonię, Łotwę, Litwę,

Ruch przebudzenia państwowo-narodowościowego, uwzględniając, że Łotwa, Litwa, Estonia były państwami niepodległymi pomiędzy I a II wojną światową. Zaokupowano przez Sowietów w 1940 roku, potem przez Niemców krótko i znowu przez Związek Radziecki. Mi ogólnie bardzo imponuje ilość języków, jakimi władała Ita, ponieważ oprócz polskiego, łotewskiego i rosyjskiego, którymi się posługiwała na co dzień, mówiła jeszcze w sześciu językach, w których między innymi był gruziński też na przykład, bo spędziła parę miesięcy swojego życia w Gruzji. Ita Kozakiewicz bardzo dużo pracy poświęciła na rzecz Współpraca różnych mniejszości narodowych na Łotwie.