Polka, Łotyszka, Europejka – historia Ity Kozakiewicz

Polacy Światu. Dzień dobry. Nazywam się Agnieszka Halman i w dzisiejszym odcinku podcastu Polacy Światu chcę opowiedzieć Państwu historię niezwykłej kobiety. Kobiety, która całe swoje życie poświęciła Polsce, Łotwie, mniejszościom narodowym i prawom człowieka. To opowieść ojciek Kozakiewicz. Postaci, która na Łotwie stała się symbolem odwagi, mądrości i mostu między kulturami. A jednak wciąż zbyt mało o niej mówimy. Ten odcinek jest szczególnie ważny nie tylko ze względu na temat, ale też dlatego, że publikujemy go 28 października, dokładnie w rocznicę tragicznej śmierci Ity Kozakiewicz. Zginęła nagle, mając zaledwie 35 lat, u progu wielkiej politycznej i społecznej kariery.

Była bardzo uzdolniona językowo. Pracowała najpierw jako dziennikarka, potem jak już ten klub Przyjaciół Kultury Polskiej przekształcił się w takie Stowarzyszenie Kultury Polskiej, to ona została wybrana przewodniczącą i była jedną Jak się zorganizowali, to dzięki temu Front Narodowy Łotwy mógł startować i miał duże zaplecze.

No i potem ten klub faktycznie tak po trochę, po trochę przerósł już w Związek Polaków. No i wtedy już oficjalnie jako organizacja i wtedy Itę oczywiście wybraliśmy za prezesa. Potem Front Narodowy oczywiście Ita w pierwszych rzędach i tak to poszło, i tak to poszło. Została wybrana też wiceprzewodniczącą Stowarzyszenia Narodowych tych stowarzyszeń kulturowych na Łotwie, czyli tych mniejszości narodowych. No i z tego mojego doświadczenia

Została wybrana przewodniczącą komisji parlamentarnej do spraw mniejszości narodowych, praw człowieka, religii i była w prezydium też Sejmu naszego parlamentu. I w roku 1990 została wybrana, dostała tytuł Kobieta Łotwy. No i z jednej strony znaczy była osobistością Ona potrafiła łączyć konfliktujące strony, bo wiedziałem, że w Związku Polaków na Łotwie były różne, nazwijmy tak, prądy i niemita była przewodniczącą, ona potrafiła utrzymać pokój z domu.

Działała w Łotewskim Froncie Narodowym, który był główną organizacją, która właśnie do tego się przyczyniła. I także zasiadała w Radzie Najwyższej Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Niestety tak nie zmarła. Chwilę później i nigdy tak naprawdę nie widziała niepodległej Łotwy, takiej prawdziwie niepodległej. I o Itzie Kozakiewicz dowiedziałam się tak naprawdę przez przypadek, dlatego że w dzieciństwie przez kilka lat mieszkałam w Rydze i chodziłam też do polskiej szkoły imienia Ity Kozakiewicz. Tak naprawdę to stąd wiem cokolwiek o jej postaci. Zaczęłam się też nią interesować bardziej już podczas studiów, bo faktycznie w Polsce jest to postać bardzo, bardzo nieznana. Wydaje mi się, że jedyne osoby, które wiedzą coś ojciec Kozakiewicz w Polsce, to są osoby, które się zajmują Łotwą, a takich osób wcale nie ma dużo.

Ruch przebudzenia państwowo-narodowościowego, uwzględniając, że Łotwa, Litwa, Estonia były państwami niepodległymi pomiędzy I a II wojną światową. Zaokupowano przez Sowietów w 1940 roku, potem przez Niemców krótko i znowu przez Związek Radziecki. Mi ogólnie bardzo imponuje ilość języków, jakimi władała Ita, ponieważ oprócz polskiego, łotewskiego i rosyjskiego, którymi się posługiwała na co dzień, mówiła jeszcze w sześciu językach, w których między innymi był gruziński też na przykład, bo spędziła parę miesięcy swojego życia w Gruzji. Ita Kozakiewicz bardzo dużo pracy poświęciła na rzecz Współpraca różnych mniejszości narodowych na Łotwie.

Uważała, że każdy naród ma prawo do samostanowienia i że wszystkie mniejszości narodowe powinny ze sobą współpracować. Między innymi w ten sposób osiągnięto niepodległość na Łotwie, która zawsze była państwem wielonarodowym. Kształtuje się już takie pojęcie, znowu miejscowy Polak odpowiada na pytanie, no kim jestem? Jestem Polakiem, który mieszka na terenie sowieckiej Łotwy, która jest częścią Związku Radzieckiego, z grubsza biorąc dużego rosyjskiego faktycznie imperium. I to Kozakiewicz reprezentuje ten nurt. Minujący mur miejscowej Polonii, która widzi, że dążenia państwowo-narodowościowe Łotwy, Łotyszy nie są w żadnym wypadku jakoś przeciwne temu, co się odbywa w Polsce.

Też zresztą w sumie na Łotwie ta pamięć dopiero w ostatnich latach zaczyna być pielęgnowana. Parę lat temu została odsłonięta ulica jej imienia, pomnik wieka Pils, był film. Chyba dwa lata temu moja wolność, zważając na ogrom pracy, którą włożyła dla mniejszości polskiej na Łotwie, dla wszystkich mniejszości narodowych na Łotwie. Do dzisiaj Stowarzyszenie Mniejszości Narodowych na Łotwie jest pod jej patronatem. Dlatego wydaje mi się, że to bardzo ważne, że powstają inicjatywy, które będą przypominać o tym, kim była, co zrobiła i czego możemy się nauczyć od niej dzisiaj. Niesamowita kobieta, niesamowita, ale kobieta zwyczajna.