NORYMBERGA (1). Sąd nad Trzecią Rzeszą

NORYMBERGA 2 Kilkadziesiąt milionów ofiar, w tym kilka milionów polskich obywateli, zagłada ludności żydowskiej realizowana w sposób przemysłowy. Obozy koncentracyjne, masowe egzekucje, deportacje, praca przymusowa, liczne miasta obrócone w ruiny. II wojna światowa rozpętana przez nazistowskie Niemcy 1 września 1939 roku była najkrwawszym konfliktem w dziejach. Brytyjski historyk Ian Kershaw nazwał ją Armagedonem Europy. Czy sprawcy tych okrucieństw zostali należycie ukarani?

Oskarżeni poza hesem słuchają z natężoną uwagą. Mają twarze albo blade, spocone, lub też uśmiechają się w sposób dziwaczny i w chwilach najmniej uzasadnionych. Wojna, którą zamierzamy potępić i ukarać, była prowadzona z tak zimną krwią, była tak w istocie swej koszmarna, tak ducha zapierająca, że cywilizacja nie może tego zignorować i narazić się na to, aby zbrodnia taka mogła być przez kogokolwiek powtórzona w przyszłości. Argumentuje tymczasem Robert Jackson. Przypomina zarazem o nieudanych próbach osądzenia zbrodniarzy po I wojnie światowej. Rzeczywiście, kończący tamtą wojnę traktat wersalski zapowiadał wprawdzie ustanowienie specjalnego trybunału, który osądzi byłego cesarza Niemiec Wilhelma II.

Władze niemieckie miały też wydawać zwycięskim mocarstwom osoby oskarżone, jak napisano, o to, że popełniły czyn przeciwny prawom i zwyczajom wojennym. Z tych planów niewiele jednak wyszło. Holandia, w której schronił się Wilhelm II, odmówiła jego wydania. Osądzeniem niemieckich zbrodni wojennych zajął się ostatecznie Sąd Rzeszy w Lipsku. Zapadło tylko kilkanaście wyroków. Dużą część oskarżonych uniewinniono. Inni otrzymali łagodne wyroki. Od sześciu miesięcy do pięciu lat więzienia. Procesy lipskie uznano za kompromitację idei rozliczeń.

W czasie II wojny światowej państwa koalicji antyhitlerowskiej są zdeterminowane, by nie powtórzyć tego błędu. Już w deklaracji moskiewskiej z jesieni 1943 roku Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Sowiecki zapowiadają osądzenie i ukaranie niemieckich wojskowych i członków NSDAP, którzy, jak to ujęto, są odpowiedzialni za okrucieństwa, morderstwa i egzekucje. O losie tych zbrodniarzy, których czyny wykraczały poza granice jednego państwa, mają zdecydować wspólnie rządy sojusznicze. Nie brakuje pomysłów, by wysoko postawionych nazistów masowo rozstrzeliwać bez sądu.