Mentionsy Mentionsy
Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej

[4/18] Prof. Rafał Łętocha: „Laborem exercens”

10.05.2023 ·51 min 47 s · 3 rozdziały

Zapraszamy Państwa na czwarty z cyklu wykładów „JP2 na nowo odczytany. Dzieło//Konteksty//Idee”, w których zaproszeni przez Teologię Polityczną znakomici historycy i teologowie będą zgłębiać pontyfikat i encykliki św. Jana Pawła II. Prelekcję zatytułowaną „Laborem exercens" („O pracy ludzkiej") wygłosi prof. Rafał Łętocha. Wesprzyj projekt „JP2 na nowo odczytany. Dzieło//Konteksty//Idee”: https://teologiapolityczna.pl/jp2-na-nowo Cykl powstał dzięki hojnemu wsparciu indywidualnych darczyńców projektu. Prof. Rafał Łętocha – ur. 1973, politolog i religioznawca. Doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce, profesor UJ. Jego zainteresowania koncentrują się wokół historii idei oraz relacji pomiędzy religią a sferą polityczną. Cykl wykładów „JP2 NA NOWO ODCZYTANY. DZIEŁO/KONTEKSTY/IDEE.” to droga do ponownego odczytania intelektualnego dorobku św. Jana Pawła II zawartego w papieskich encyklikach jego wielkiego pontyfikatu. W dobie, gdy w debacie publicznej wciąż słyszymy głosy domagające się „prawdy o papieżu”, postanowiliśmy zapytać o nią najwybitniejszych specjalistów i badaczy, a naszych darczyńców zaprosić do włączenia się w organizację cyklu. Jesteśmy przekonani, że prawda encyklik zasługuje na ponowne usłyszenie i rozważenie, szczególnie dziś. ___ 👉 Więcej informacji: https://teologiapolityczna.pl/ Ambitna kultura potrzebuje wsparcia. Nasza działalność jest możliwa dzięki darowiznom od osób prywatnych, o które bardzo prosimy. Każda wpłata ma dla nas ogromne znaczenie. Dziękujemy za Państwa hojność. Wpłat można dokonać na stronie: https://www.teologiapolityczna.pl/mecenas 👉 Instytut Kultury św. Jana Pawła II https://teologiapolityczna.pl/wplaty-kup-pan-cegle

0:09 · Podsumowanie poprzedniej encykliki 1

Dzień dobry Państwu, nazywam się Dariusz Karłowicz i zapraszam Państwa na kolejny z cyklu wykładów odczytujących pontyfikat Jana Pawła II na nowo. Dzisiaj mówić będziemy o niezwykle ważnej, Trzeciej z kolei encyklice Jana Pawła II, Laborem exercens, napisanej niespełna już rok po encyklice, o której mowa była w poprzednim wykładzie, nawiązującej bezpośrednio do wydarzenia, do rocznicy, 90. rocznicy Rerum Novarum Leona XIII. Encyklika jest istotna, porusza cały szereg

1:32 · Historia encykliki Laborem exercens 11

20 lat później ukazała się encyklika Mater et Magistra Jana XXIII. W 1971 roku, w osiemdziesiątą rocznicę Rerum Novarum ukazał się list apostolski Octogesima Adveniens. Pawła VI wreszcie w 1981 roku, w 90. rocznicę relum novarum, okazała się encyklika Jana Pawła II, Laborem exercens. Encyklika poświęcona pracy ludzkiej, czy też człowiekowi w kontekście w ogóle pracy. Encyklika miała ukazać się dokładnie w rocznicę ogłoszenia przez Leona XIII Rerum Novarum, czyli 15 maja 1981 roku.

Tak się jednak nie stało. Tak się jednak nie stało z tego powodu, że dwa dni wcześniej doszło do zamachu na Jana Pawła II w czasie audiencji generalnej na placu św. Piotra Jan Paweł II został postrzelony przez Mehmeta Ali Akçe w rękę i brzuch. W związku z tym wydanie encykliki zostało przesunięte. Ostatecznie ujrzała ona światło dzienne 14 września 1981 roku, ale stanowi ona oczywiście upamiętnienie i przypomnienie tej encykliki Leona XIII, o której tutaj wcześniej wspominałem. Mówiłem, iż poświęcona ona jest zagadnieniu pracy ludzkiej i to zagadnienie od samego początku było szczególnym przedmiotem zainteresowania zarówno Koralowa Wojtyły jako biskupa, jako kardynała, a później papieża Jana Pawła II.

Po drugie, praca przekształca nie tylko materię, przekształca nie tylko przyrodę. Przemienia ona również człowieka wedle Jana Pawła II. Dzięki niej człowiek może rozwijać swoje zdolności. Praca człowieka udoskonala, praca człowieka uszlachetnia. Czyli go lepszym, a przynajmniej takie jest zadanie pracy. Jeżeli tak się nie dzieje, mamy zdaniem Jana Pawła II do czynienia z jakimś bardzo poważnym zaburzeniem. W tym znaczeniu, w tym kontekście, w tym ujęciu pracowitość jest cnotą, czyli pewną sprawnością moralną właśnie dlatego, że praca czyni człowieka dobrym, że praca czyni człowieka lepszym.

W pracy człowiek korzysta z dorobku pokoleń minionych i jednocześnie tworzy dorobek ludzkości, z którego będą korzystać pokolenia, które nadejdą, pokolenia, które przyjdą. Praca jest również wartością w wymiarze moralnym. Człowiek poprzez nią, poprzez tę pracę, człowiek spełnia swoje obowiązki wobec siebie, ale i wobec własnej rodziny, wobec narodu. Winna więc służyć naszemu doskonaleniu, winna więc służyć pomnażaniu dobra wspólnego, z czym wiąże się jakby taka kolejna kwestia, która mocno akcentowana jest przez Jana Pawła II, a mianowicie wartość kulturowa, Wartość narodowa i wartość ogólnoludzka pracy.

Warto też, wydaje mi się, w tym kontekście, chociaż to w samej encyklice Laborem exercens się nie pojawia, natomiast pojawiało się w licznych homiliach, w licznych przemówieniach Jana Pawła II, warto przytoczyć słowa Cypriana Norwida z poematu Prometidion. Słowa, które często przywoływane były przez Jana Pawła II. Dobrze wiemy, jaką atencją Jan Paweł II darzył tego poetę. Mianowicie chodzi mi o ten znany tutaj cytat, bo nie jest światło, by pod korcem stało, ani sól ziemi do przypraw kuchennych, bo piękno po to jest, aby zachwycało, do pracy praca, by się z martwych wstało. I tutaj Jan Paweł II przywołując ten cytat mówił, iż właśnie człowiek co prawda umiera w wytworach swojego działania, w tak zwanych skutkach przechodnich swojej pracy.

Do tego warunki pracy były urągające wszelkiej przyzwoitości, a ludzie eksploatowani ponad miarę. Kapitał i praca jednak, zdaniem papieża, zdaniem Jana Pawła II, pozostają ze sobą w ścisłym związku. Błędem jest więc, jak podkreślał on, jak uważał, jakby antagonizowanie tej pracy i kapitału, a także ludzi stojących za tymi kategoriami. Moralnie, zdaniem papieża, moralnie godziwy byłby taki ustrój pracy, który likwidowałby sprzeczność kapitału i pracy, jednocześnie zapewniając Pierwszeństwo tej pracy i jej podmiotowość. Między pracą a kapitałem, jak podkreśla papież, istnieje nierozerwalny związek, a sam proces produkcji nie jest przyczyną ich antynomii.

Dlatego nie do przyjęcia jest pogląd o wyłącznie prywatnym prawie własności Środków wytwórczych, czynników wytwórczych, czyli kapitału. Taki pogląd został nazwany przez Jana Pawła II w encyklice Laborem exercens sztywnym kapitalizmem. I wedle niego, wedle papieża, taki pogląd, ten sztywny kapitalizm wymaga bezwzględnej rewizji. Po prostu przekonanie o tym, iż wyłącznie prywatne posiadanie kapitału, prywatne posiadanie środków produkcji jest czymś dopuszczalnym, jest czymś godziwym, jest czymś produktywnym, Traktowanie tego jako nienaruszalny dogmat gospodarczy jest nie do przyjęcia, jego zdanie.

Szczególnie ważne obowiązki w tej dziedzinie, w dziedzinie pracy, zdaniem Jana Pawła II ma państwo. Jak podkreśla on w Laborem exercens, to ono powinno prowadzić właściwą politykę pracy. W konsekwencji encyklika rozwija taką koncepcję tzw. pracodawcy bezpośredniego i pracodawcy pośredniego. Pracodawcą bezpośrednim jest oczywiście przedsiębiorca. Pracodawcą pośrednim przede wszystkim państwo, znaczy nie tylko państwo, także różne instytucje krajowe, instytucje międzynarodowe mogą pełnić funkcję tego pracodawcy. Pośredniego. Przede wszystkim jednak encyklika wskazuje na państwo jako gwaranta prowadzenia odpowiedniej polityki pracy.

Głównym celem związków zawodowych powinno być dążenie do usuwania natomiast wad systemu oraz osiąganie dobra wspólnego całego społeczeństwa, a więc nie jakiś interes grupowy. Nie działanie w imieniu jakiegoś interesu klasowego, nie jakiś tutaj egoizm w tym względzie, ale działania na rzecz dobra wspólnego. Podsumowując jakby encyklikę Laborem exercens warto zwrócić na kilka tych takich najważniejszych, kilka podstawowych rzeczy, o których tutaj Już zdążyliśmy wspomnieć, uwypuklić kilka kwestii, które wydaje się stanowią szczególnej wartości tego dokumentu Jana Pawła II.

Po pierwsze taki personalistyczny punkt widzenia, z którym mamy do czynienia właśnie w encyklice laborem exercens. Taką personalistyczną perspektywę, która przenika cały ten dokument. Wszystko bowiem, całe zagadnienie pracy jest analizowane przez papieża z punktu widzenia człowieka, z punktu widzenia osoby ludzkiej. Drugim takim kluczowym zagadnieniem, które warto przypomnieć jest to, iż praca wedle Jana Pawła II stanowi klucz, najważniejszy klucz do kwestii społecznej, jeżeli staramy się ją widzieć pod kątem właśnie widzenia dobra człowieka. Po trzecie, wyodrębnienie tego przedmiotowego i podmiotowego charakteru pracy i podkreślenie, że ten drugi charakter pracy, ten podmiotowy charakter pracy jest o wiele istotniejszy.

Celem pracy dla papieża jest bowiem zawsze człowiek. Człowiek nigdy nie może być traktowany jako narzędzie produkcji, jako środek do pewnych celów, do chociażby tworzenia rzeczy materialnych, tworzenia bogactw. Następnie godność pracy. Tak bardzo mocno też uwypuklona przez Jana Pawła II. Godność pracy, albowiem dzięki niej człowiek urzeczywistnia samego siebie. Bardziej staje się, można powiedzieć, człowiekiem, jak pisał papież. Dzięki tej pracy człowiek się uszlachetnia.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.