Mentionsy Mentionsy
Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej

[4/18] Prof. Rafał Łętocha: „Laborem exercens”

10.05.2023 ·51 min 47 s · 3 rozdziały

Zapraszamy Państwa na czwarty z cyklu wykładów „JP2 na nowo odczytany. Dzieło//Konteksty//Idee”, w których zaproszeni przez Teologię Polityczną znakomici historycy i teologowie będą zgłębiać pontyfikat i encykliki św. Jana Pawła II. Prelekcję zatytułowaną „Laborem exercens" („O pracy ludzkiej") wygłosi prof. Rafał Łętocha. Wesprzyj projekt „JP2 na nowo odczytany. Dzieło//Konteksty//Idee”: https://teologiapolityczna.pl/jp2-na-nowo Cykl powstał dzięki hojnemu wsparciu indywidualnych darczyńców projektu. Prof. Rafał Łętocha – ur. 1973, politolog i religioznawca. Doktor habilitowany nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce, profesor UJ. Jego zainteresowania koncentrują się wokół historii idei oraz relacji pomiędzy religią a sferą polityczną. Cykl wykładów „JP2 NA NOWO ODCZYTANY. DZIEŁO/KONTEKSTY/IDEE.” to droga do ponownego odczytania intelektualnego dorobku św. Jana Pawła II zawartego w papieskich encyklikach jego wielkiego pontyfikatu. W dobie, gdy w debacie publicznej wciąż słyszymy głosy domagające się „prawdy o papieżu”, postanowiliśmy zapytać o nią najwybitniejszych specjalistów i badaczy, a naszych darczyńców zaprosić do włączenia się w organizację cyklu. Jesteśmy przekonani, że prawda encyklik zasługuje na ponowne usłyszenie i rozważenie, szczególnie dziś. ___ 👉 Więcej informacji: https://teologiapolityczna.pl/ Ambitna kultura potrzebuje wsparcia. Nasza działalność jest możliwa dzięki darowiznom od osób prywatnych, o które bardzo prosimy. Każda wpłata ma dla nas ogromne znaczenie. Dziękujemy za Państwa hojność. Wpłat można dokonać na stronie: https://www.teologiapolityczna.pl/mecenas 👉 Instytut Kultury św. Jana Pawła II https://teologiapolityczna.pl/wplaty-kup-pan-cegle

1:32 · Historia encykliki Laborem exercens 13

Tak się jednak nie stało. Tak się jednak nie stało z tego powodu, że dwa dni wcześniej doszło do zamachu na Jana Pawła II w czasie audiencji generalnej na placu św. Piotra Jan Paweł II został postrzelony przez Mehmeta Ali Akçe w rękę i brzuch. W związku z tym wydanie encykliki zostało przesunięte. Ostatecznie ujrzała ona światło dzienne 14 września 1981 roku, ale stanowi ona oczywiście upamiętnienie i przypomnienie tej encykliki Leona XIII, o której tutaj wcześniej wspominałem. Mówiłem, iż poświęcona ona jest zagadnieniu pracy ludzkiej i to zagadnienie od samego początku było szczególnym przedmiotem zainteresowania zarówno Koralowa Wojtyły jako biskupa, jako kardynała, a później papieża Jana Pawła II.

Wykluczenia osób, ale i całych grup społecznych, co znów Powoduje zwiększenie właśnie tego typu zagrożeń i tego typu zjawisk właśnie, które są w społeczeństwie jakby niepożądane. Kolejna kwestia, która ściśle jest związana z tą, o której tutaj przed chwilą jakby mówiłem, to transfer dużej ilości osób z sektora wytwórczego do sektora usług. Jak wiemy w krajach wysoko rozwiniętych Zdecydowana większość osób już pracuje po prostu w różnych segmentach tego sektora usług.

Ale przede wszystkim papież kładzie nacisk na jej podmiotowy charakter. Podkreślając, że godność każdej osoby ludzkiej jest źródłem godności pracy. Że fakt, iż podmiotem pracy jest zawsze człowiek, no decyduje O wartości tej pracy, jest podstawą wartości tej pracy. I powyższe ujęcie pozwoliło Janowi Pawłowi II sformułować następujący wniosek natury etycznej. Stwierdził on bowiem, że chociaż powołaniem każdej osoby jest właśnie praca, przeznaczeniem człowieka jest praca, to jednak nie człowiek został stworzony dla pracy, ale praca została stworzona dla człowieka.

Należy jednak uważać też, jak przestrzega Jan Paweł II, aby w tym procesie pracy, w wyniku której następuje przetwarzanie materii, uszlachetnianie materii, nie odebrano godności pracującej. Po trzecie. Praca ma oczywiście charakter indywidualny, ale nie tylko. Katolicka nauka społeczna z całą mocą wskazuje również na społeczny charakter pracy. Praca widziana w kontekście społeczeństwa jest właśnie współpracą ze wszystkimi ludźmi. Dzięki niej każdy ma swój wkład w tworzenie dobra wspólnego, No co daje możliwość takiego przezwyciężenia myślenia czysto indywidualistycznego.

W pracy człowiek korzysta z dorobku pokoleń minionych i jednocześnie tworzy dorobek ludzkości, z którego będą korzystać pokolenia, które nadejdą, pokolenia, które przyjdą. Praca jest również wartością w wymiarze moralnym. Człowiek poprzez nią, poprzez tę pracę, człowiek spełnia swoje obowiązki wobec siebie, ale i wobec własnej rodziny, wobec narodu. Winna więc służyć naszemu doskonaleniu, winna więc służyć pomnażaniu dobra wspólnego, z czym wiąże się jakby taka kolejna kwestia, która mocno akcentowana jest przez Jana Pawła II, a mianowicie wartość kulturowa, Wartość narodowa i wartość ogólnoludzka pracy.

Jeśli nie przyjmie się tych założeń, powstaje jakby zagrożenie poważnego błędu antropologicznego, który Jan Paweł II nazywa ekonomizmem, Albo materializm. Bierze on swój początek w teoriach ekonomicznych XVIII wieku, ale, jak podkreśla Jan Paweł II, o wiele jeszcze bardziej w całej ekonomiczno-społecznej praktyce tamtych czasów, rodzącej się i gwałtownie rozwijającej industrializacji. Industrializacji, w której dostrzeżono przede wszystkim możliwość takiego intensywnego pomnażania bogactw. Bogactw materialnych, No czyli środków. A przeoczono cel.

Z takim odwróceniem porządku możemy mieć wszędzie tam, gdzie człowiek po prostu traktowany jest na równi z innymi środkami produkcji. Wszędzie tam, gdzie pracownicy to nic więcej jak anonimowe zasoby ludzkie. Wszędzie tam, gdzie przedsiębiorstwo to nie zrzeszenie ludzi, ale zrzeszenie kapitałów. I w tym ujęciu następuje jakby odwrócenie porządku wyznaczonego w Księdze Rodzaju. Człowieka traktuje się jako narzędzie produkcji. Tymczasem człowiek, jak podkreśla Jan Paweł II, zawsze powinien być traktowany, bez względu na rodzaj pracy, jaką on wykonuje, jako sprawca i twórca, czyli właśnie jako ten podmiot sprawczy.

Ale tu już Leon XIII w encyklice Rerum Novarum z 1891 roku podkreślał, że to lekarstwo, które proponują socjaliści jest gorsze od samej choroby. Że wprowadzenie tego systemu własności wspólnej przyniosłoby katastrofalne skutki dla samego robotnika, dla rodziny, dla ustroju społecznego. Tak samo oczywiście Jan Paweł II. Nie miał żadnych złudzeń, iż tego typu rozwiązania, rozwiązania Kolektywistyczne, centralne sterowanie, rozwiązania komunistyczne mogą stanowić jakąś alternatywę dla systemu kapitalistycznego. No tym bardziej Jan Paweł II nie mógł mieć złudzeń co do tego, iż przecież żył w kraju, który w Polsce, który tego typu rozwiązania społeczno-gospodarcze po prostu przyjmował.

Przeciwieństwem właściwej i poprawnej sytuacji w tej dziedzinie jest bezrobocie, brak zatrudnienia dla ludzi zdolnych do pracy, I taki stan Jan Paweł II określa mianem klęski społecznej. Zwłaszcza gdy dotyka to ludzi młodych, odpowiednio przygotowanych do pracy. I właśnie podkreśla, że ogromne zadania spoczywają tutaj na pracodawcy pośrednich. Czyli tym zespole instancji krajowych, ale także międzynarodowych, który to pracodawca pośredni powinien przeciwdziałać temu zjawisku zarówno na poziomie indywidualnym, jak i na poziomie ogólnym, jak i na poziomie społecznym.

W sytuacji braku pracy potencjalnym pracownikom przysługuje prawo do zabezpieczenia materialnego, czyli prawo do odpowiedniego zasiłku. Zasiłku niezbędnego do utrzymania. Zdaniem papieża tego typu zasiłki można uznać za odpowiednie, jeżeli pozwalają one na utrzymanie się tego potencjalnego pracownika, tego, który chciałby pracować, ale nie może, oraz jego rodziny. Co więcej, I co jeszcze istotniejsze, papież podkreśla, iż wypłacanie tego rodzaju zasiłków to nie jest wyraz dobrej woli.

Ta płaca rodzinna może być realizowana na różne sposoby, np. również poprzez rozmaite zasiłki rodzinne, czy też dodatki macierzyńskie dla kobiety, która oddaje się wyłącznie rodzinie. Ale tutaj to znaczenie tej płacy rodzinnej jest niezwykle duże w encyklice Laborem exercens. Tak wielkie, iż, jak podkreśla papież, sprawiedliwa płaca staje się tak naprawdę sprawdzianem sprawiedliwości całego ustroju społeczno-ekonomicznego. Jan Paweł II wskazuje również na konieczność zapewnienia różnych świadczeń społecznych, służących zabezpieczeniu życia i zdrowia pracowników,

Jak i ich rodzin. Szczególną uwagę poświęca wydatkom związanym z koniecznością leczenia, zwłaszcza w sytuacji wypadku przy pracy. Posiadanie przez pracownika dostępu do opieki lekarskiej, ułatwionego kontaktu z ośrodkami pomocy lekarskiej. Z pracą sprzężony jest też korelatywnie odpoczynek. Odpoczynek, co odzwierciedla jakby właściwe ustawienie relacji pomiędzy pracą, a czasem wolnym. I ten odpoczynek można oceniać nie tylko jako ochronę czasu przeznaczonego na życie osobiste oraz życie rodzinne, ale także jako element ochrony zdrowia pracownika oczywiście.

Głównym celem związków zawodowych powinno być dążenie do usuwania natomiast wad systemu oraz osiąganie dobra wspólnego całego społeczeństwa, a więc nie jakiś interes grupowy. Nie działanie w imieniu jakiegoś interesu klasowego, nie jakiś tutaj egoizm w tym względzie, ale działania na rzecz dobra wspólnego. Podsumowując jakby encyklikę Laborem exercens warto zwrócić na kilka tych takich najważniejszych, kilka podstawowych rzeczy, o których tutaj Już zdążyliśmy wspomnieć, uwypuklić kilka kwestii, które wydaje się stanowią szczególnej wartości tego dokumentu Jana Pawła II.

Pokazano wszystkie 13 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.