Kto stał za Hitlerem?

Wspieraliśmy go my. Bo kiedy będziemy przywoływać takie wielkie hasła? Apisment. Brytyjczycy tuczą Hitlera. Traktat morski z 1935 roku. Brytyjczycy zgadzają się na niemiecką flotę wojenną. Ktoś powie, Hitlera wspiera wielki przemysł. Hitler i Wall Street. Hitler i Amerykanie. Ktoś powie, w 1934 roku Piłsudski wspiera Hitlera, podpisuje z nim pakt o nieagresji. W 1939 roku Stalin wspiera Hitlera, podpisuje z nim pakt Ribbentrop-Mołotow. W 1938 roku Daladier, Chamberlain, premierzy mocarstw zachodnich i Mussolini wspierają Hitlera, podpisują układ w Monachium. W tej historii prowadzącej do II wojny światowej każdy może każdemu zarzucić, że dołożył swoją cegiełkę do budowy potęgi nazistowskich Niemiec.

Mogę dogadać się z Anglikami osobno, osobno z Polakami, osobno z Rosjanami, osobno z Francuzami, nigdy z blokami politycznymi. I cały świat gra na Hitlera, bo te bloki polityczne nie potrafią się skonsolidować. Skoro Liga Narodów nie działa, skoro nikt nie broni Traktatu Wersalskiego, skoro każda próba zbudowania sojuszu antyniemieckiego rozpada się, ta koncepcja czterech mocarstw, trzech mocarstw, układu włosko-francusko-angielskiego, Anglicy próbowali dogadać się z Włochami, Francuzi próbowali się dogadać z Włochami, nie wyszło. Koniec końców, chcąc nie chcąc, wszyscy grali dla Hitlera. Tak jak Wall Street się mówi, Wall Street wspierało Hitlera. To równie dobrze można powiedzieć, a kto nie wspierał? Czy City nie wspierało Hitlera? Świadomie? Nie. Nieświadomie? Tak. Bo Hitler gra na tym, że wszyscy ze wszystkimi drą koty.

I w takiej uproszczonej, zwulgaryzowanej, sprymityzowanej opowieści historycznej to często ludzie lubią sięgać po jedno hasło, które im wszystko wyjaśnia. Wyjaśnia im cały świat. Na przykład, że Hitlera zbudował wielki kapitał niemiecki. Albo, że Hitler handlował z Wall Street. Albo, że właśnie Hitlera wzmocnił ten appeasement mocarstw zachodnich. Albo, że II wojna światowa wybuchła dzięki paktowi Ribbentrop-Mołotow. Podczas gdy mówimy o niezwykle złożonym systemie, o niezwykle złożonej opowieści. Gdzie każdy z tych czynników miał jakieś przyczyny i że żaden pojedynczo nie ważył na tym, ale wszystkie razem budowały potęgę Hitlera w sposób wręcz niewyobrażalny. Że wszyscy, jak powiedziałem na początku, w ten czy inny sposób, świadomie czy nieświadomie grali na Hitlera, wszyscy się z nim dogadywali.