Podcast RAŚ: Decentralizacja, liberalizm i kompleks Łokietka. Dr Norbert Slenzok i Patryk Trzcionka

Więc mamy konfederację jako jakąś unię niezależnych podmiotów. Federację, to już jest kolejny krok, gdzie mamy państwo złożone z regionów o dużej niezależności, ale jednak już z pewnym rządem centralnym. Państwo regionalne, kolejny etap, no to już jest przykład państwa unitarnego, wchodzimy już, ja myślę, w taki obszar państwa unitarnego, tak? Jakby tu była pani profesor Małgorzata Myśliwiec, to ona na pewno by zainterweniowała i by powiedziała, że państwo regionalne to jest forma pośrednia między państwem unitarnym a państwem federalnym. Okej, no to dobra, to mamy państwo regionalne jako... Niech będzie. Potem jakiś rodzaj reglamentowanej samorządności, którą obecnie mamy w Polsce.

Czyli jakby te kompetencje wzrosły tego rządu centralnego, tak? Tak, tak, zdecydowanie. Zresztą zgodnie z tym, o czym mówili klasyczni liberałowie, Ponieważ istnieje naturalna tendencja władzy centralnej do przypisywania sobie coraz większego zakresu kompetencji, to konfederacje mają naturalną tendencję do stawania się federacjami. I to przecież dotyczyło nie tylko Szwajcarii, ale też chociażby Stanów Zjednoczonych. Mało kto dzisiaj pamięta, że pierwszy taki quasi-konstytucyjny dokument Stanów Zjednoczonych z czasów wojny o niepodległość z 1777 roku nosił tytuł Artykuły Konfederacji. Zresztą jeszcze na początku wojny secesyjnej, kiedy ona się zaczynała w 1861 roku, kiedy kolejne Stany Południa występowały z Unii, to generalnie ich przekonanie było właśnie takie, że Stany Zjednoczone są konfederacją, a ponieważ są konfederacją,

To dalej właściwym ośrodkiem suwerenności nie jest Waszyngton, nie jest centrala, tylko jest stan. A skoro to stany, państwa właściwie, the United States of America, prawda? Też moglibyśmy tłumaczyć Zjednoczone Państwa Ameryki, to też nie jest przypadek. No więc, ponieważ to stan jest właściwym ośrodkiem suwerenności, to może, jeśli Unia już mu się nie podoba, z tej Unii wystąpić. Tak rozumowali secesjoniści z południa, tworzący potem skonfederowane Stany Ameryki. Ale to, że Stany Zjednoczone jednak nie są konfederacją, tylko już federacją, rozstrzygnęło się na polach bitew. Abraham Lincoln generałowi Lee i innym przywódcom konfederacji poniekąd siłą wybił z głowy przekonanie, że Stany Zjednoczone są konfederacją.

Pamięć o pierwszej z kolei Rzeczpospolitej, o Rzeczpospolitej Szlacheckiej, o Rzeczpospolitej Obojga Narodów. To jest właśnie taki kolejny mem, który Polaków ustawia mentalnie bardzo procentralistycznie. No i tak jak mówisz, to dotyczy również polskich liberałów. I tutaj... W szczególności ten sceptycyzm wobec decentralizacji ujawnia się wobec projektów, które mają jakiś posmak odrębności narodowościowej. No bo sama decentralizacja, nawet jakoś daleko idąca, dla wielu polskich środowisk liberalnych była zawsze do rozważenia. Unia Wolności, Kongres Liberalno-Demokratyczny, czyli pierwsza partia Donalda Tuska. To były formacje, które proponowały daleko idące koncepcje regionalizacji Polski.

Ba, Donald Tusk w jednej z wersji programu Liberałów Gdańskich zawarł nawet taką koncepcję, żeby każdy region mógł bić swoją walutę w Polsce. Bardzo radykalna koncepcja, nawet gdyby została wygłoszona na zebraniu Ruchu Autonomii Śląska. Mało tego, Jerzy Gorzelik o tym kiedyś wspominał w tym programie, że federalizacja Polski długo się znajdowała w programie Unii Polityki Realnej i innych ugrupowań Janusza Korwin-Mikkego. Który do dzisiaj zresztą się od tego nie odżegnuje i mówi, że autonomia powinna być. Ale kiedy ta autonomia zaczyna mieć jakiś posmak regionalizmu, odrębności etnicznej, czy zwłaszcza narodowościowej, górnoślązaków, którzy są postrzegani jednak przez przytłaczającą większość Polaków jako integralna część narodu polskiego,