Podcast RAŚ: Decentralizacja, liberalizm i kompleks Łokietka. Dr Norbert Slenzok i Patryk Trzcionka

Dlaczego ciemnych stron? No bo właściwie dobre pytanie, czy to są jakieś ciemne strony? Jasne strony. Najjaśniejsze. Najjaśniejsze. W sensie libertarianizm jest jasną stroną. Sami libertarianie często kojarzeni są z takimi szwarc charakterami, ale to, o co mi chodzi, to punktują, starają się punktować właśnie ciemne strony liberalizmu, że to projekt liberalny zawiódł, że jakiekolwiek sposoby ograniczenia władzy nie mogą się zrealizować, jakby logika władzy jest nieubłagana, ona zawsze pomimo wszelkich oporów będzie dążyła do rozrostu, a w związku z tym Pojawia się jedno z libertariańskich rozwiązań, proponowane szczególnie mocno przez libertarianina profesora Hoppego, którym zajmujesz się.

Napisałeś, dodajmy, monografię poświęconą jego filozofii politycznej. Filozofia polityczna Hansa Hermana Hoppego, studium krytyczne. Nie pomyślałem, żeby zabrać egzemplarz, ale zachęcam. Do lektury można ją nawet za darmo w internecie znaleźć w PDF. No właśnie. I ten oto profesor Hoppe w książce Demokracja Bóg, który zawiódł proponuje rozwiązanie secesji. To znaczy, że powinniśmy nie tyle pokładać nadzieję w decentralizacji, ale raczej w secesji regionów, miast. No i tu pojawia się koncepcja Europy tysiąca Liechtensteinów.

I teraz w takim razie pytanie, jak, no bo za chwilę przejdziemy do próby budowania jakiejś takiej osi, na której możemy się posuwać pomiędzy różnymi zasadami ustrojowymi, czy różnymi sposobami organizacji ustrojowej. Jak Ty się odnosisz do tego pomysłu, tej secesji? Czy to jest w ogóle coś, co faktycznie moglibyśmy w kontekście choćby tych problemów, o których mówiliśmy w decentralizacji, bo one nie znikną, w ramach secesji mogą wręcz narastać, czy to jest jakiś poważny projekt, który należałoby brać pod uwagę? To jest na pewno bardzo ciekawy i bardzo inspirujący projekt. Już sama jego nazwa, ona nawiasem mówiąc nie została wymyślona przez samego Hansa Hermana Hoppego, tylko najpierw się pojawiła gdzieś wśród publicystów i komentatorów i potem on ją sam przyjął.

To ten ich niewielki rozmiar polityczny tak naprawdę nie ma znaczenia, a tak naprawdę, i to jest jeden z argumentów za tą koncepcją, ten niewielki rozmiar, ta dezintegracja polityczna sprzyja, jak mówi wspomniany przez ciebie Hoppe, integracji ekonomicznej. Dezintegracja polityczna wspiera integrację ekonomiczną. Żeby sobie uświadomić, dlaczego tak jest, pomyślmy o tym, co by się stało, gdyby Książe Liechtensteinu zaczął realizować taką politykę handlu międzynarodowego, jaką realizuje teraz Donald Trump. Zaczął zakładać cła na wszystkich. Udział Liechtensteinu w wojnie handlowej skończyłby się śmiercią głodową tych parudziesięciu tysięcy poddanych księcia Hansa Adama, księcia Liechtensteina.

Więc... Wydaje mi się, że to czego Hoppe nie wziął pod uwagę w swojej koncepcji, to są z kolei pewne, nawet jeżeli niekoniecznie nam się to podoba, zalety dużych jednostek politycznych, zwłaszcza właśnie jeśli chodzi o kształtowanie stabilnego ładu międzynarodowego. Przynajmniej do takiej pesymistycznej konkluzji ja z czasem doszedłem. Kiedyś byłem do tej koncepcji bardziej entuzjastycznie nastawiony, teraz widzę, że ma wady i zalety. No tak, no bo libertarianie obiecywali sobie, czy obiecują, że dużo załatwi rynek, że to rynek weźmie na siebie część rozwiązywania takich problemów, które nie są w mocy tego małego bytu politycznego.