Podcast RAŚ: Decentralizacja, liberalizm i kompleks Łokietka. Dr Norbert Slenzok i Patryk Trzcionka

No i tu już mamy jakby w takim podejściu ekonomicznym dwa aspekty. To znaczy z jednej strony właśnie ta dywersyfikacja ryzyka, z drugiej strony ta konkurencja. Jak już jesteśmy przy takiej perspektywie ekonomicznej i przy liberałach, no to wypadałoby wspomnieć Hayeka i tą jego koncepcję jak gdyby takiej zdecentralizowanej wiedzy. Otóż wiedza, którą dysponujemy jest ograniczona i to na kilku poziomach. To znaczy nie jesteśmy w stanie wiedzieć wszystkiego, a poza tym oczywiście istnieją kwestie, które są bardzo lokalne, które umykają z perspektywy władz centralnych.

No i to oczywiście uniemożliwia też, więc nawet jeżeli nawiązując do tego ryzyka i tych projektów, które mogą się okazać felerne, to to ryzyko jest tym większe, im władza jest dalej od problemów, można by powiedzieć, no bo mniejsze szanse, że zastosuje odpowiednie środki dla ich rozwiązania. Jak to wyglądało w teorii Hayeka, jeśli chodzi o decentralizację? Ona tam chyba pełniła kluczową rolę, prawda? Hayek akurat o decentralizacji, jeżeli chodzi o decentralizację polityczną, aż tak dużo w gruncie rzeczy nie napisał, chociaż napomykał wielokrotnie w swoich pracach, że jest to jedno z kluczowych narzędzi i ograniczania władzy tyrańskiej, i promowania skutecznej, efektywnej, przyjaznej obywatelowi władzy.

Ale Hayeka skądinąd polecamy czytać. Bardzo ważny myśliciel, Friedrich August von Hayek, noblista z ekonomii. Jeden z najwybitniejszych ekonomistów XX wieku, również myślicieli politycznych. Ciekawostka, o ile wiem, jeden z ulubionych filozofów politycznych Jerzego Gorzelika. Akurat warto o tym wspomnieć, ze względu na... Na nasze tło. Na to, który się za nami znajduje, dokładnie. Gdzieś ostatnio słyszałem nawet, że podobno miał wpływ na naszego papieża, znaczy naszego, to znaczy wszyscy papieże są nasi, tak? Jeżeli ktoś poczuwa się do przynależności do powszechnego kościoła katolickiego. Ale podobno też właśnie idee Hajeka miały decydujący wpływ na Jana Pawła II i jego właśnie podkreślanie roli subsydiarności w społecznej nauce kościoła.

Aczkolwiek z tą inspiracją hajekowską nie jestem pewien, szczerze mówiąc. Też w paru książkach o tych czytałem, ale O tym czytałem, ale nigdy nie widziałem żadnych twardych dowodów na to. Faktycznie z kolei Hajek, który wtedy już był z huku życia, zaczął się dosyć pozytywnie wypowiadać o Kościele katolickim i był wyraźnie zbudowany tym takim pro-kapitalistycznym zwrotem w nauczaniu papieskim. Ale czy tu była jakaś wzajemna inspiracja, a już zwłaszcza inspiracja ze strony Hajeka w kierunku Jana Pawła II? Dyskusyjna. Dobrze, to uściślimy, że zasada subsydiarności albo pomocniczości i to jak powiedziałeś Norbercie, czyli to tak hasłowo, że władzy tyle ile potrzeba, tyle ile powinno być na danym poziomie, zakłada, że właśnie delegujemy władzę do góry.

No i wreszcie pojedynczym jednostkom. Pamiętajmy słynne piękne słowa Ayn Rand, wiele niemądrych rzeczy powiedziała, ale tu akurat powiedziała mądrze słynna pisarka amerykańska żydowsko-rosyjskiego pochodzenia, że najmniejszą i jednocześnie najbardziej uciskaną mniejszością jest zawsze jednostka ludzka. Piękny. Dobrze, no to mamy w takim razie Hajeka. No i teraz z takiej perspektywy ekonomicznej, czyli że po prostu ten system zdecentralizowany, taka sieciowa konstrukcja, mógłby być po prostu efektywniejszy zarówno w organizacji, dostarczaniu usług, bardziej odporny na jakieś kryzysy.