Wybitni naukowcy, którzy wybrali Polskę.

Byli jednymi z najwybitniejszych naukowców i praktyków medycyny swoich czasów, choć ich biografie rozdzielają różne okresy naszej historii. Poza ogromnym wkładem w rozwój nauki cechuje ich jedno. Dwóch wbrew Bismarckowi, a trzeci wbrew Hitlerowi wybrali Polskę jako swoją ojczyznę i polskość jako kulturę. W dzisiejszym odcinku profesor Michał Kopczyński opowie nam o postaciach Jana Mikulicza-Radeckiego, Ludwika Rdygiera i Rudolfa Weigla. Nazywam się Cezary Korycki i zapraszam na prześwietlenie Inne Historie Polski. Część pierwsza. Przed Mikuliczem kroczy tylko Bóg. Był nazywany geniuszem medycyny, wynalazcą wielu chirurgicznych narzędzi, a nawet chirurgicznej maseczki.

Panie profesorze, może zanim porozmawiamy o Johanie von Mikuliczu-Radeckim, opowiedzmy tak w ogóle, czym w XIX wieku była chirurgia i jak wyglądała sala operacyjna tych czasów. Chirurgia XIX wieczna, właściwie na początku XIX wieku, była czymś w rodzaju bardziej intelektualnej rzeźni. Natomiast pod koniec XIX wieku była już właściwie czymś, co przypomina chirurgię dzisiejszą. Przypomina tylko, ale już jest bliska. Dlatego, że tam się dokonały rewolucje, ponieważ ta wczesna chirurgia to były przede wszystkim amputacje, ewentualnie jakieś działania takie ortopedyczne, ale one też często się kończyły przecież amputacją w przypadku jakichś poważniejszych, dzisiaj wyleczalnych złamań.

Dlatego też zabija się go, gdy się tylko może. Tak pisał o Polakach na początku lat 60. XIX wieku Otto von Bismarck. Dlaczego więc Mikulicz-Radecki w ogóle wybrał polską tożsamość? My będziemy tutaj mówić o kilku lekarzach, którzy wybrali polską tożsamość. Natomiast zwracam uwagę, że mamy dwóch z Austrii, jednego mamy z zaboru pruskiego, czy niemieckiego i to będzie Ludwik Rydiger. Cóż, niemieckie postępowanie względem elity polskiej było takie, że właściwie w zaborze pruskim był zablokowany awans.

I skąd znam te nazwiska? I te nazwiska znam oczywiście z dziejów wojskowych i to z dziejów wojskowych takich I, II wojny światowej czy tam XIX wieku z armii niemieckiej. Więc to jest taka szlachta, której Rzeczpospolita nie mając wojska, nie mając stałej administracji nie była w stanie niczego zaoferować. Natomiast ta drobna szlachta była w stanie pod zaborem pruskim pójść do korpusu kadetów za darmo się kształcąc. Najzdolniejsi byli w stanie zrobić jakąś karierę i mieć z tej kariery przede wszystkim wojskowej ogromne profity. Więc awans w tym zaborze pruskim jest dość taki zablokowany. Mikulicz, o którym tutaj, od którego zaczynamy, jest właściwie poddanym austriackim.

On się urodził w Czerniowcach, czyli to jest dzisiejsza Mołdawia. Ojciec był geodetą i architektem i on był, on się nazywał się Mikulicz, prawda, i on był polskiego, on był Polakiem. Natomiast matka była Austriaczką, język domowy to był język niemiecki. Więc można było powiedzieć, właściwie nie bardzo wiadomo, czy Mikulicz jakoś się do pewnego momentu w ogóle deklarował jako Polak. Więc pytanie, czy on w ogóle musiał się deklarować jako ktoś w wielonarodowej monarchii austriackiej. Zdał maturę w 1869 roku w Klagenfurcie, bo ojciec zawodowo przeniósł się do Austrii właściwej, więc on w Klagenfurcie.

Studiował w Wiedniu. Ojciec zresztą strasznie się zdenerwował. Ojciec chciał, żeby on studiował orientalistykę i żeby został dyplomatą. A on nie chciał tej orientalistyki, tylko medycyny. Więc ojciec powiedział, że nie będzie mu płacił studiów. No i on sobie płacił sam. Oczywiście, znaczy, zyskał sympatię, został asystentem wielkiego chirurga. A jednego z tych takich największych postaci w dziejach chirurgii, Teodora Bilrota, połączyło ich różne rzeczy, to znaczy niewątpliwie zdolności Mikulicza, takie też zdolności majsterkowiczowskie, bo on, jak już Pan wspomniał, był pomysłodawcą różnych urządzeń, z których najbardziej może takie skojarzące się nam, to jest maseczka chirurgiczna,

i rękawiczki, przy czym to były rękawiczki nie gumowe, tylko to były rękawiczki bawełniane. Bilrot zresztą tego nie używał, uważał, że to jest coś okropnego, natomiast Mikulić jak najbardziej. I zrobił doktoratu Bilrota, ale to, co ich łączyło, to było zamiłowanie do muzyki. Bilrot był muzykologiem. Takim nie tylko, co to pisze biografię wybitnych muzyków, ale stara się tę muzykę w jakiś naukowy sposób porównywać. A Mikulicz z domu wyniósł, bo dom był przyzwoity, umiejętność grania na paru instrumentach. W związku z tym oni razem też muzykowali, no i to był w pewnym momencie stał się ulubiony uczeń Bilrota. Mikulicz się specjalizował w różnych dziedzinach chirurgii, ale przede wszystkim to był przełyk i różne operacje żołądka.

On zresztą zmarł w dość młodym wieku, mając 55 lat w 1905 roku na raka żołądka. I w 1880 roku został docentem prywatnym w Wiedniu, co oznaczało, że mógł prowadzić wykłady, a docent prywatny to jest taki, co prowadzi wykłady, uczelnia mu nie płaci pensji, a on się utrzymuje właściwie z tego, że studenci mu płacą. Jak jest dobrym wykładowcą, to oni chodzą i po prostu tylu ilu przyjdzie, no to oni mu to płacą. To taka niemiecka tradycja, właściwie od średniowiecza będąca. Oczywiście tak, Mikulisz wprowadzał te wszystkie rewolucyjne metody Listera. i wymyślał urządzenia, na przykład wziernik do przełyku i żołądka w metalowej rurze z oświetleniem.

czyli polski język jako język wykładowy, ale dobrze by było, żeby jednak był jakiś taki nasz człowiek, prawda, profesorem. Nasz, czyli taki, co po niemiecku mówi, a to Mikulisz Radecki to jest właściwie tylko cały czas po niemiecku i z domu wyniósł ten niemiecki. No i oczywiście Bilot się jeszcze wstawił. a był sławny i miał wejścia wielu wpływowych pacjentów i ministerstwo przemogło, że Bilrod ma rację i że Mikulicz zostanie profesorem. Mikulisz przypominał sobie język polski wtedy. Przypominał sobie i wykład inauguracyjny wygłosił czystą polszczyzną. Następnie publikował kilkadziesiąt prac różnych chirurgicznych w polskich czasopismach.

dobrzy tacy asystenci, prowadził tą klinikę jeszcze jak był profesorem w Krakowie, aż do 1887 roku. Proszę sobie wyobrazić, że tam obrót był rocznie 2000 pacjentów. Czyli to był szpital właściwie, taki prywatny szpital Rydygiera, prawda? I naprawdę uchodzący za bardzo dobry. W 1881 roku Jest już ta wspomniana przeze mnie oferta krakowska na profesurę. Startuje Rydiger, Rada Wydziału chce Rydigera, natomiast wygrywa, jak już wspomniałem, Mikulisz Radecki. I Rydiger wraca do Chełmna, ale kiedy Radecki rezygnuje i przechodzi do Królewca, Rydiger przychodzi do Krakowa.

A bez tej całej wiedzy i doświadczenia, które Weigl zebrał, no to byłoby niemożliwe. Z tym, że mamy tutaj do czynienia też właściwie przy wszystkich tych przypadkach, bo i przy Mikuliczu, i przy Rydigerze, i przy Weiglu, mamy do czynienia z takim zjawiskiem, które jest w naukach ścisłych i eksperymentalnych czymś zupełnie normalnym. Mianowicie w swoim czasie, kiedy Weigl wymyślił tą... czy odkrył tą szczepionkę, ona była wielkim odkryciem, była wielką rzeczą w tamtych czasach. Natomiast po 30 latach to już właściwie jest takie dość obojętne, no bo pojawiają się antybiotyki.