Twórcy Imperium Rosyjskiego. Rodzina Romanowów

Ja nazywam się Cezary Korycki i zapraszam na inne historie Polski. W poprzednim odcinku mówiliśmy o czasach wielkiej smuty, o czasach schyłkowego Iwana Groźnego, tego w jakim stanie pozostawił swoje państwo, ale także o prawdzie, o wielkiej awanturze na Kremlu, którą dziś bardzo opacznie rozumiemy, jeśli chodzi o rozumienie historii Polski. Ale teraz przejdźmy do tego, co działo się po roku 1612, bo wtedy rodzi się dynastia Romanowów. Oddajcie cesarzowi to, co cesarskie, Bogu, co boskie, ale ojciec dynastii Romanowów, ten założyciel tej dynastii Romanowów, to raczej był człowiek, który umiejętnie mieszał te dwie sfery. To jednak zacznijmy od Fiodora Filareta.

To będzie prawdziwy władca marionetek. Fiodor Filaret jest postacią wielkich talentów i gigantycznych ambicji. Jest człowiekiem, który dokona na jakiś czas rzeczy po prostu niewiarygodnej w warunkach rosyjskich. Powrotu spoza tej ściany wyznaczanej przez sakrę mniszą do życia świeckiego i do uprawiania wielkiej polityki. Kiedy wróci z niewoli polskiej, sześć lat po elekcji swojego syna na cara, po elekcji, która by nie nastąpiła, Gdyby niewielkie wpływy polityczne i konszachty ojca przecież, kiedy wróci do ojczyzny wygłodzony wręcz działalności politycznej, to zajmie w tym państwie pozycję szczególną, w zasadzie równą pozycji carskiej.

Będzie albo w praktyce wyższą. Oto głowa kościoła, bo niebawem zostanie patriarchą, zostanie wyświęcony na patriarchę, bo tron patriarchy będzie osierocony i będzie się tytułował patriarchą wszechrusi i wielkim gospodarem. To jest tytuł monarszy. Dokumenty będą podpisywane wspólnie przez cara i jego ojca, przez wielkich gospodarzy, Fiodora Nikitcia i Michaiła Fiodorowicza. Więc będzie się mówiło o nim, że stworzony przez niego po powrocie ośrodek władzy, krąg władzy, to jest rząd moskiewski, to jest rząd Filareta.

On odsunie od rządzenia państwie kamarylę dworską związaną z kręgiem swojej żony. Odsunie również żonę od wpływu na syna. to on będzie najważniejszym graczem politycznym w Rosji od powrotu do ojczyzny, aż do śmierci. Będzie miał świadomość tego, co w państwie trzeba zreformować i poprawić, a więc przede wszystkim budowa nowoczesnej armii i przeorientowanie polityki zagranicznej państwa. Po co? Będzie nosił w sobie traumę klęski Rzeczpospolitą. Będzie chciał odzyskać to, co Rzeczpospolita odebrała Moskwie na mocy traktatu w Dywilinie. Tego samego traktatu, dzięki któremu wróci do ojczyzny Filaret.

Jest jeszcze jeden ciekawy wątek, tak na marginesie. Kiedy my mówimy dzisiaj Święta Ruś, kiedy mówimy, że jest to pojęcie odwieczne w arsenale propagandowym rosyjskim, odwołując się tutaj do czasów prawie słowa o wyprawie Igora itd., Wszystko to nieprawda. W sensie propagandowym, hasłowym, pojęcie Święta Ruś pojawia się i szeroko wchodzi do obrotu politycznego właśnie z okazji powrotu Filareta do Rosji i jego ustanowienia patriarchą Wszechrusi. Jeszcze doprecyzujmy, bo to jest bardzo ciekawe, zanim opowiemy o tych sukcesach rządów tronu z ołtarzem. Jaki był rodowód Romanowów?

To zupełnie jest nie to. Romanołowie w owym okresie własnych wielkich dóbr nie posiadają. oni zaczną się, znaczy Rut, zacznie się dorabiać siedząc na Kremlu po prostu. Przez nich zaczną dorabiać ich kuzyni. Na początku, przed powrotem Filareta, kuzyni jego dawnej żony, przecież też już mniszki wtedy, czyli Sałtykowowie. No a potem cały ten krąg rodzinny właśnie Szeremietiewów i tak dalej. To nie zawsze zresztą będzie bardzo rasowa szlachta, bo proszę pamiętać, że Romanowowie przez dłuższy czas będą się żenić z poddanymi. To jest kwestia niemożności znalezienia prawosławnej pary dla władców moskiewskich.

bowiem wszystko, co będą mieli do czasów Piotrowych, poza nielicznymi wyjątkami, będzie zależne od kaprysu carskiego. To będą dobra udzielone ze skarbu państwa i dochody czerpane ze stanowisk w administracji państwowej, przede wszystkim stanowisk wojewodzińskich gdzieś tam właśnie na Syberii. W tej naszej bardzo ciekawej rozmowie, gdzieś między wierszami, przyznam się, że zauważam ten fakt związany z tym, że Carstwo Moskiewskie miało pewien kompleks Rzeczypospolitej. No wie pan, musiało mieć, jeżeli Filaret po powrocie z niewoli przebudowuje państwo i buduje armię, która usiłuje, bo zamierzał u schyłku swojego żywota zaangażować się w wojnę z Rzeczpospolitą, tak naprawdę w ramach tego wielkiego konfliktu europejskiego, jakim była wojna trzydziestoletnia.

Nie darmo akademik Porschniew wojnę smoleńską nazywa udziałem Rosji w wojnie trzydziestoletniej. Przecież Moskwa prowadzi rokowania w owym czasie za Szwecją, czyli naszym głównym wrogiem. z Francją, czyli głównym mocodawcą i sojusznikiem w Szwecji i Porto Otomańską, z którą zaczynają się komplikacje coraz większe na naszych południowo-wschodnich rubieżach. Proszę pamiętać, że kiedy Polska Moskiewskie, już stworzone na wzór zachodni, Armia Nowego Wzoru, wychowana przez Filareta, dowodzona przez namię najemników, przez Horna, Mattisona i tym podobnych, rusza na Smoleńsk?

I kiedy deblokować obleżenie Smoleńska będzie polska armia pod królem Władysławem, onże car elekt Władysław Zygmuntowicz, to na przykład pod Smoleńsk nie pójdą polskie pułki z Ukrainy pod Hetmanem Koniecpolskim, bo one będą chronić państwo od inkursji turecko-tatarskiej, od spodziewanego uderzenia bazy Paszy, które nastąpi rok później. W związku z czym, jak widać, Moskwa wchodzi do dużej polityki europejskiej z przesłaniem politycznym jednoznacznym. Odebrać Rzeczypospolitej utracone obszary. Filaret nad tym pracuje. Kompleks jest wielki. Najpierw budowali Smoleńsk przeciwko Rzeczypospolitej.

No właśnie, dynastia Romanowów, wiemy dość dobrze, albo nie wiemy, jak się zakończyła jej historia w czasie rewolucji bolszewickiej, ale proszę o krótką refleksję na temat tej liczącej 300 lat przeszło historii. Można się było spodziewać, że to będzie tak znamienity ród? Czy to w ogóle jest jedna z ważniejszych dynastii w historii Europy? Jest to dynastia, która w XVII wieku dostarczyła Rosji, regionowi i Europie przynajmniej cztery wybitne postaci, cztery wielkie indywidualności. Filaret, monarcha niekoronowany, jego wnuk Aleksiej Michajłowicz, władca, który przeprowadził, który inaczej, który odnowił

modernizacyjnej, reformatorskie zamysły wielkiego dziada, bezprzecznie nadzielony talentami tego dziada, a również jego gustami. Wie pan, obydwaj bardzo lubili koty. Byli, jak mówią w Rosji, kaszatniki. Otóż Aleksy, znany z pewnego, ja bym powiedział, flegmatycznego spokoju religijności, stąd przydomek ciszejszy, najcikszy, był władcą niewiarygodnie konsekwentnym i metodycznym. to on odbuduje państwo po różnych błędach ojca Michała Fiodorowicza, których ten się dopuści po śmierci Filareta, to on poprowadzi państwo moskiewskie do zwycięskiej konfrontacji z Rzeczypospolitą po bardzo długim na myślę i po dużych z tym wewnętrznych, ja bym powiedział, perturbacjach, to on będzie potrafił przywrócić samodzierżawiu

nie cofnie się przed reformą cerkwi. Tutaj jedyną osobą, który przez jakiś czas będzie ulegał, będzie potężna osobistość, jako jest patriarcha Nikon. I tutaj najpierw Aleksy się zaangażuje w wsparcie jego reform, unowocześnienie struktury cerkwi, liturgii. oczyszczenie cerkwi rosyjskiej z nalotu folklorystycznego, żeby przywrócić jej rzeczywiście, jak bym powiedział, ten charakter kanoniczny i ortodoksyjny. Ale kiedy Nikos zacznie być uciążliwy i przypomniawszy sobie zwycięstwa i przewagi Filareta, będzie chciał być drugim Filaretem, to car inaczej niż jego ojciec powie, nie, nie, świętobliwemu ojcu już dziękujemy.