System polityczny RP | dr Joanna Kałużna

Oczywiście przeciwieństwem prawa stanowionego jest prawo naturalne. Natomiast w przypadku znakomitej większości współczesnych państw oczywiście normy prawne oparte są o Prawo stanowione. Siódma zasada. Zasada trójpodziału władzy, a więc ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze zarazem władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą prezydent Rzeczypospolitej Polskiej oraz Rada Ministrów, z kolei władzę sądowniczą sądy i trybunały. Warto zwrócić uwagę, że pomiędzy tymi organami istnieje mechanizm mający zapewnić tak wzajemne oddziaływanie, jak i hamowanie poszczególnych działań, poszczególnych inicjatyw.

To przecież także do samorządu terytorialnego, do jego organów odbyły się pierwsze w pełni wolne wybory po transformacji ustrojowej. Natomiast, aby zrozumieć istotę funkcjonowania systemu politycznego Rzeczypospolitej Polskiej, poza poznaniem tych naczelnych zasad, zasad ustrojowych, warto także Zobaczyć, porównać, zweryfikować jakie kompetencje posiadają poszczególne naczelne organy. Istota jest tutaj także w pewnej relacyjności funkcjonowania tych organów. A więc myślę, że przedstawienie kompetencji czy prezydenta, czy Sejmu, czy Senatu właśnie w sposób relacyjny ułatwi Państwu zrozumienie nie tylko ich funkcjonowania w systemie politycznym RP, ale także tego, jaką siłę mają poszczególne organy, by na ten system wpływać.

To zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu, to wyznaczanie dnia tych wyborów, to zwołanie pierwszego posiedzenia Sejmu i Senatu, to wreszcie wskazanie Marszałka Seniora w Sejmie i Senacie, czy otwarcie pierwszego posiedzenia Senatu. Ale czy realizacja tych kompetencji może być różna, gdy zupełnie inna osoba będzie pełnić urząd prezydenta? No nie do końca, dlatego że to zarządzanie wyborów do Sejmu i Senatu chociażby nie ma przecież wymiaru w pełni spontanicznego. Prezydent jest zobligowany pewnymi terminami ustawowymi, w których może Podobnie jak może wyznaczyć dzień wyborów, ale także w ramach pewnych terminów, do których jest zobowiązany się dostosować.

Albo zadecydować o tym, że gospodarka państwa będzie prowadzona na podstawie prowizorium budżetowego, a więc na ogół jeszcze kwartał poczeka na to, aby został mu przedstawiony do podpisu właściwy projekt ustawy budżetowej. Obowiązek z kolei skrócenia kadencji Sejmu musi być zrealizowany przez prezydenta RP tylko w przypadku, jeżeli procedura powołania rządu zakończy się niepowodzeniem i to jest jedyna okoliczność. Warto także, żebyście Państwo pamiętali, że w polskim systemie mówimy o skróceniu kadencji. O skróceniu kadencji Sejmu i Senatu.

Natomiast całkowicie niepoprawnym jest stwierdzenie, sformułowanie rozwiązanie parlamentu. To określenie publicystyczne. Rozwiązanie parlamentu jest możliwe w tych systemach, w których nie muszą zaistnieć żadne przesłanki, które doprowadzą do podjęcia przez prezydenta decyzji o rozwiązaniu parlamentu. W polskim systemie taka decyzja o skróceniu kadencji Sejmu i Senatu musi być poprzedzona określoną przesłanką. Z innych, pomniejszych pewnie kompetencji, ale ważnych symbolicznie w tej relacji z władzą ustawodawczą, prezydent ma prawo zwrócenia się z orędziem do Sejmu, Senatu czy też Zgromadzenia Narodowego.

W ich treści zastrzeżone dla innych organów państwowych lub też dla organów samorządu terytorialnego. Myślę, że jeszcze możemy bardzo krótko wspomnieć o głównych kompetencjach Sejmu i Senatu, tym samym o tym, w jaki sposób funkcjonuje w polskim systemie politycznym władza ustawodawcza. I niewątpliwie Sejm i Senat to przede wszystkim kompetencje w zakresie procesu legislacyjnego. Tak w przypadku procedury procedowania nad projektem ustawy zwykłym w trybie pilnym ustawy budżetowej ustawy o zmianie konstytucji i Sejm i Senat będą brały udział w tych procedurach.

Sejm ma decydujące zdanie, tak byśmy powiedzieli, w przypadku zarządzania referendum ogólnokrajowego. Chyba, że spojrzymy tutaj dodatkowo na Senat, który może przychylić się do wniosku prezydenckiego i również doprowadzić do organizacji referendum ogólnokrajowego. To Sejm ma możliwość powoływania komisji śledczych, które pozwalają na dookreślenie w jakim zakresie doszło do nadużyć działania, funkcjonowania organów państwa lub też nieprawidłowości w poszczególnych normach, które obowiązują. To Sejm ma także kompetencje kontrolne wobec Rady Ministrów.

To przecież w Sejmie udziela się wotum zaufania, ale także wyraża się wotum nieufności. To posłowie mają możliwość interpelowania do członków Rady Ministrów, Zadawania określonych pytań, także w formie innych form kontrolnych, jak wniosek o przedstawienie informacji bieżących czy jednostkowych zapytań w sprawach poselskich. I wreszcie Sejm, tak samo jak Senat, posiada rozliczne kompetencje kreacyjne. Są to albo kompetencje kreacyjne wyłączne, tak więc Sejm wybiera zastępców przewodniczącego i członków Trybunału Stanu, sędziów Trybunału Konstytucyjnego, członków Rady Polityki Pieniężnej czy członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ale z drugiej strony to, jak już wspomniałam, w tych procedurach łączonych Sejm na wniosek prezydenta powoływać będzie prezesa Narodowego Banku Polskiego,

Czy też Sejm za zgodą Senatu dokona powołania Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka czy Prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Więc krótko mówiąc, I mam nadzieję, że to wybrzmiało i sami jesteście Państwo w stanie teraz znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego polski system polityczny to system parlamentarno-gabinetowy. Widzimy w nim istotną rolę Sejmu i Senatu. Tak kontrolną wobec gabinetu, czyli Rady Ministrów, Tak kreującą ów gabinet, a więc Radę Ministrów, wreszcie możemy dostrzec, że żadna procedura legislacyjna nie będzie miała miejsca bez współdziałania, bez osiągnięcia pewnego konsensusu pomiędzy

Sejmem, Senatem i Radą Ministrów. Natomiast warto także pamiętać o tym, że kompetencje prezydenta RP, jak na typowy system parlamentarno-gabinetowy, również są dość silne, dość istotne. Wynika to nieco z historii, a więc także z treści tzw. małej konstytucji, konstytucji z 1992 roku, I warto pamiętać, że dotychczas żaden z prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej nie realizował przysługujących mu kompetencji w taki sposób, aby zaznaczać swoją siłę w systemie.