System polityczny RP | dr Joanna Kałużna

Także osoby, które pełnią urząd prezydenta RP czy zajmują stanowisko prezesa Rady Ministrów, ale dodatkowo wiele, wiele innych organów. Istnieje także grupa tzw. organów wyspecjalizowanych, które również dokonują różnorakiej kontroli na wielu poziomach działania innych organów państwowych. Będzie to chociażby Najwyższa Izba Kontroli czy Wiele pomniejszych dedykowanych poszczególnym obszarom działania państwa instytucji, takich jak na przykład inspekcje, w tym chociażby Państwowa Inspekcja Pracy. Dodatkowo obywatel, aby mieć pewność, że po pierwsze prawo jest przestrzegane,

Oczywiście przeciwieństwem prawa stanowionego jest prawo naturalne. Natomiast w przypadku znakomitej większości współczesnych państw oczywiście normy prawne oparte są o Prawo stanowione. Siódma zasada. Zasada trójpodziału władzy, a więc ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze zarazem władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat, władzę wykonawczą prezydent Rzeczypospolitej Polskiej oraz Rada Ministrów, z kolei władzę sądowniczą sądy i trybunały. Warto zwrócić uwagę, że pomiędzy tymi organami istnieje mechanizm mający zapewnić tak wzajemne oddziaływanie, jak i hamowanie poszczególnych działań, poszczególnych inicjatyw.

Drugi z obszarów relacyjnych, a więc relacji pomiędzy tym razem prezydentem, a drugą częścią władzy wykonawczej, a więc Radą Ministrów, to również obszar, w którym odnajdziemy bardzo wiele kompetencji prezydenckich i warto je teraz przywołać, pokrótce omówić. Na pewno taką zasadniczą kompetencją w tej relacji z drugim członem władzy wykonawczej jest fakt, że to prezydent desygnuje i powołuje prezesa Rady Ministrów, przynajmniej jeżeli mówimy o tej podstawowej procedurze, bo później także powrócimy do tej kompetencji, chociaż nieco zmienionej w ramach drugiej procedury rezerwowej, czy też czasami mówimy trzeciego kroku powołania rządu.

Zwracam uwagę tutaj na fakt, że oczywiście prezydent może powołać, a wręcz najpierw desygnować powinniśmy powiedzieć, dowolną osobę na urząd prezesa Rady Ministrów. Niemniej tradycja, praktyka polityczna mówi o wcześniejszych konsultacjach z liderem zwycięskiego ugrupowania, czy też z liderem ugrupowania, które jest w stanie stworzyć samodzielny rząd, albo z liderami ugrupowań, które stworzą najprawdopodobniej rząd koalicyjny Drugim obszarem współdziałania prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z Radą Ministrów jest niewątpliwie polityka zagraniczna. I tutaj warto zwrócić szczególną uwagę na fakt, że to prezydent współdziała w zakresie polityki zagranicznej z Radą Ministrów.

Współdziała, a więc to Rada Ministrów inicjuje politykę zagraniczną, to Rada Ministrów nadaje jej określony kierunek. Tematyka ta była tematyką także sporu kompetencyjnego pomiędzy premierem Donaldem Tuskiem a prezydentem Lechem Kaczyńskim. W treści orzeczenia Trybunał Konstytucyjny jasno zdefiniował właśnie ten charakter współdziałania, a więc bardzo Skrótowo mówiąc, warto żebyście Państwo pamiętali, że prezydent powinien wspierać Radę Ministrów w tych kierunkach polityki zagranicznej, które sobie wyznaczyła, nawet jeżeli to wsparcie czasami będzie tylko i wyłącznie liczeniem.

Natomiast nie może dojść do sytuacji, w której to prezydent RP będzie uważał, że jego wizja polityki zagranicznej jest ważniejsza od wizji Rady Ministrów i będzie dążył do tego, aby właśnie taką, a nie inną politykę zagraniczną realizować. Jeżeli jesteśmy przy polityce zagranicznej, warto dodać także, że kompetencją prezydenta RP jest ratyfikowanie i wypowiadanie umów międzynarodowych, choć i w tym zakresie wcześniej istotna jest rola Rady Ministrów czy Ministra Spraw Zagranicznych. To prezydent także mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli Rzeczypospolitej w innych państwach, a więc ambasadorów czy konsuli.

Natomiast znów na wniosek ministra właściwego do spraw zagranicznych, który wcześniej jest zaakceptowany przez prezesa Rady Ministrów. Drugim istotnym obszarem relacji pomiędzy prezydentem RP a Radą Ministrów jest niewątpliwie obszar bezpieczeństwa i obronności państwa. Dlatego, że to prezydent jest przecież najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych. Ale w czasie pokoju pełni tę funkcję za pośrednictwem ministra obrony narodowej. A minister obrony narodowej to mówiąc w nieco uproszczony sposób współpracownik przecież premiera i to premier wybiera Kto tymże ministrem obrony narodowej zostanie?

A tutaj przypomnę, że wyróżniamy trzy stany nadzwyczajne. Stan wyjątkowy, stan wojenny, stan klęski żywiołowej. W przypadku tych dwóch pierwszych rola prezydenta w zakresie bezpieczeństwa, obronności na pewno wzrasta i jest istotna. Prezydent ma także prawo powołać, odwołać członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego. To jest rada, która ma charakter doradczy, jak sama nazwa wskazuje, właśnie w zakresie bezpieczeństwa narodowego. Tym samym raz jeszcze podkreśla się szereg kompetencji prezydenta w zakresie bezpieczeństwa obronności. Prezydent także ma prawo zwoływania posiedzeń rady gabinetowej.

A Rada Gabinetowa to oczywiście obrady Rady Ministrów pod przewodnictwem prezydenta. Przy czym tutaj zwracam szczególną uwagę, że ani jedna, ani druga strona, czyli ani prezydent, ani premier wraz z ministrami nie mają wobec siebie kompetencji, które pozwoliłyby komukolwiek nakazać określone rozwiązania drugiej stronie, czy wymóc takie rozwiązania. Rada Gabinetowa jest forum, gdzie można podzielić się wzajemnymi opiniami czy spróbować wypracować jakieś rozwiązania. Wreszcie prezydent ma także kompetencje stricte kreacyjne, natomiast te kompetencje realizowane są

Przy współudziale przede wszystkim Sejmu. Takim przykładem jest wystąpienie z wnioskiem o powołanie przez Sejm prezesa Narodowego Banku Polskiego. Warto zwrócić uwagę przy okazji omawiania kompetencji prezydenta RP, że mają one charakter enumeratywny, a więc są w naszej Konstytucji wypisane jedna po drugiej, są konkretne. Nie zawsze to tak wygląda. Jeżeli spojrzymy na kompetencje z kolei Rady Ministrów, tutaj spotkamy się z pewnego rodzaju domniemaniem kompetencji, a więc szereg kompetencji, które

Przyznano Radzie Ministrów na przykład prowadzeniu polityki wewnętrznej czy zagranicznej, ochrona interesów skarbu państwa, czy zapewnianie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i zewnętrznego przy okazji. To są przecież kompetencje o tym, jak powiedziałam, domniemanym charakterze. Czyli zakreślono pewne obszary, w których Rada Ministrów Działa, realizuje swoje zadania, ale jeżeli w ramach tych obszarów pojawią się zupełnie nowego typu zadania, to one w pierwszej kolejności także będą przyporządkowane Radzie Ministrów. Tym samym możemy powiedzieć, że Rada Ministrów realizuje wszystkie zadania, które nie zostały w jakichkolwiek normach prawnych.

Sejm ma decydujące zdanie, tak byśmy powiedzieli, w przypadku zarządzania referendum ogólnokrajowego. Chyba, że spojrzymy tutaj dodatkowo na Senat, który może przychylić się do wniosku prezydenckiego i również doprowadzić do organizacji referendum ogólnokrajowego. To Sejm ma możliwość powoływania komisji śledczych, które pozwalają na dookreślenie w jakim zakresie doszło do nadużyć działania, funkcjonowania organów państwa lub też nieprawidłowości w poszczególnych normach, które obowiązują. To Sejm ma także kompetencje kontrolne wobec Rady Ministrów.

To przecież w Sejmie udziela się wotum zaufania, ale także wyraża się wotum nieufności. To posłowie mają możliwość interpelowania do członków Rady Ministrów, Zadawania określonych pytań, także w formie innych form kontrolnych, jak wniosek o przedstawienie informacji bieżących czy jednostkowych zapytań w sprawach poselskich. I wreszcie Sejm, tak samo jak Senat, posiada rozliczne kompetencje kreacyjne. Są to albo kompetencje kreacyjne wyłączne, tak więc Sejm wybiera zastępców przewodniczącego i członków Trybunału Stanu, sędziów Trybunału Konstytucyjnego, członków Rady Polityki Pieniężnej czy członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, ale z drugiej strony to, jak już wspomniałam, w tych procedurach łączonych Sejm na wniosek prezydenta powoływać będzie prezesa Narodowego Banku Polskiego,

Czy też Sejm za zgodą Senatu dokona powołania Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka czy Prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Więc krótko mówiąc, I mam nadzieję, że to wybrzmiało i sami jesteście Państwo w stanie teraz znaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego polski system polityczny to system parlamentarno-gabinetowy. Widzimy w nim istotną rolę Sejmu i Senatu. Tak kontrolną wobec gabinetu, czyli Rady Ministrów, Tak kreującą ów gabinet, a więc Radę Ministrów, wreszcie możemy dostrzec, że żadna procedura legislacyjna nie będzie miała miejsca bez współdziałania, bez osiągnięcia pewnego konsensusu pomiędzy

Sejmem, Senatem i Radą Ministrów. Natomiast warto także pamiętać o tym, że kompetencje prezydenta RP, jak na typowy system parlamentarno-gabinetowy, również są dość silne, dość istotne. Wynika to nieco z historii, a więc także z treści tzw. małej konstytucji, konstytucji z 1992 roku, I warto pamiętać, że dotychczas żaden z prezydentów Rzeczypospolitej Polskiej nie realizował przysługujących mu kompetencji w taki sposób, aby zaznaczać swoją siłę w systemie.

W taki sposób, aby na przykład opóźniać działania podejmowane przez Radę Ministrów, Czy dokonywać, może to nieco nad wyraz, sformułowanie, ale jednak pewnej obstrukcji politycznej działań, czy to parlamentu, czy gabinetu. Użyję tych terminów, odwołując się do nazwy systemu parlamentarno-gabinetowy, choć oczywiście poprawniej, gdybyśmy mówili o Sejmie, Senacie Władzy Ustawodawczej, czy Radzie Ministrów Władzy Wykonawczej. Dziękuję Państwu serdecznie za wysłuchanie tego podcastu. Mam nadzieję, że udało mi się w ten sposób rozjaśnić wiele kwestii związanych z polskim systemem politycznym, ale także mam nadzieję, że przy tej okazji w Państwa głowach pojawiło się wiele nurtujących Państwa pytań, na które odpowiedzi z pewnością znajdziecie Państwo w kolejnych przygotowywanych dla Państwa podcastach.