Odcinek 132 - Majówka w Morii
Drużyna Pierścienia przywędruje dzisiaj spore przestrzenie kopalni Morii. Poznamy trochę historii tego miejsca, a na koniec zawędrujemy do części mieszkalnej. Ale zanim kolejne karty rozdziału, porozmawiamy z wyjątkowym wędrowcem, który zawitał dzisiaj do gospody dr Markiem Jastrzębskim! Zapraszamy na 132-ty odcinek naszego Podcastu.Wesprzyj nas na Patronite - https://patronite.pl/podzielonymsmokiemDołącz do Discorda - https://discord.gg/GTGN7Drg2T
Opiekująca się mediami społecznościowymi i współprowadząca w niektórych odcinkach oraz Kasia, która zajmuje się techniczną stroną obsługi podcastu, a także jest w większości współprowadzącą. Nasza gospoda Pod Zielonym Smokiem to miejsce dla wszystkich podróżników i podróżniczek, którzy chcą razem z nami wyruszyć przez bogaty świat twórczości J.R. Tolkiena. W każdym odcinku analizujemy kilka kapitów tekstu, szukamy ciekawostek, humoru i porównujemy polskie tłumaczenia z angielskim oryginałem. Korzystamy z licznych książek i materiałów, które tworzą nasz Tolkien Ozbiór. Jednak wszystko odbywa się w sposób bardzo gospodowy, jako luźna i swobodna rozmowa między nami, a czasem także między nami a naszymi wyjątkowymi gośćmi, którzy regularnie odwiedzają gospodę dzisiaj. Oczywiście będzie taki gość po raz kolejny. Jeśli chcecie dowiedzieć się więcej o całym podcaście, zajrzyjcie do odcinka zerowego lub zwiastuna.
A teraz zajmijcie miejsce w naszej gospodzie, przygotujcie sobie kuferek dobrego trunku, rozsiądźcie się wygodnie i zaczynamy dzisiejszą podróż do Śródziemia. Tak jak już słyszeliście, jestem dzisiaj sam. W pierwszej części naszego dzisiejszego odcinka porozmawiamy z gościem specjalnym, którego zaraz przedstawię, natomiast w drugiej części tradycyjnie będziemy analizować tekst, kolejne fragmenty tekstu rozdziału, także zapraszam na część pierwszą, rozmowę z gościem. Zanim tekst rozdziału mamy dzisiaj gościa, który opowie nam trochę o swojej najnowszej monografii poświęconej Tolkienowi. Jest magistrem filozofii i filologii oraz doktorem nauk humanistycznych. Na co dzień pracuje w Instytucie Językoznawstwa i Literaturoznawstwa na Uniwersytecie
A nie ma nic lepszego niż połączyć pasję z pracą zawodową. W 2020 roku napisał artykuł Kwestia Orłów J.R. Tolkiena czytając Władcę Pieśni i Hobbita w czasopiśmie Ptaki w Literaturze, Kulturze, Języku i Mediach. A w 2024 roku napisał artykuł Mythopoeic Fantasy in Search of Harmony with the World. Meta-teoretical considerations that use the example of Tolkien's father. Natomiast na początku tego roku ukazała się kolejna pozycja. Reception of Tolkien. Mythology for the Contemporary World. Volume 1. Cultural expansion and psychological identification. Po samym tytule możemy się domyślać, że nie jest to ostatnia książka naszego gościa. Tom pierwszy, prawda, mamy. Więc dziś być może dowiemy się więcej. Natomiast drodzy słuchacze, słuchaczki, witamy serdecznie, ponieważ gościem naszej gospody dzisiaj jest autor opozycji, dr Marek Jastrzębski.
Witam, witam, cześć. Dzięki za zaproszenie. To my dziękujemy, że znalazłeś do nas czas i będziemy mogli chwilę porozmawiać o rzeczach, które napisałeś. Natomiast zanim, to oczywiście jako, że jesteś po raz pierwszy gościem w naszej gospodzie, to zgodnie z naszą wieloletnią tradycją, najpierw pięć pytań, które zadajemy każdemu gościowi, gości, którzy się pojawiają po raz właśnie pierwszy. Więc pytanie numer jeden. Od jak dawna masz do czynienia z dziełami Tolkiena? Musiałem sobie bardzo dokładnie przypominać, dlatego że było to bardzo dawno temu, kiedy po raz pierwszy zetknąłem się z tekstami Tolkiena. Przy okazji pisania mojej monografii na samym wstępie chciałem właśnie... Zawrzeć te informacje od jak długiego czasu Tolkien mi towarzyszy już i doszedłem do wniosku, w zasadzie zrobiłem śledztwo z moim starszym bratem, że miałem wtedy 12 lat, kiedy po raz pierwszy przeczytałem tekst Tolkina i to było Władca Pierścieni.
I to było tak, że musiałem dokończyć księgę, prawda, bo to jest w księgach, że musiałem dokończyć księgę następnego dnia, musiałem wstać o pół do siódmej, żeby dojechać, a później dojść do szkoły podstawowej. Mama mówiła już idź spać już, bo już jest godzina druga w nocy. Tak, tak, tak, już oczywiście będę spać, a dalej z latarką pod kołdrą czytałem Władce Pierścieni. Także w ten sposób zostałem zainicjowany w świat Tolkiena. Ja tak swojego czasu czytałem książkę, lekturę zresztą wtedy, Pies, który podróżował koleją. To była też książka, która mnie, no po prostu była, nie była długa książka, ale też nie mogłem przestać i właśnie Latarka i Pod Kołdrą. Także super, fajna historia. A powiedz, czy masz jakiś ulubiony cytat, powiedzonko z książek Tolkiena?
I jeżeli chodzi o emeryturę, to tak, taka emerytura w Rivendell dobrze służyła Bilbowi, więc wierzę, że i mi by dobrze też posłużyła. Dokładnie, nie wiem, świetne miejsce, bardzo dużo osób wybiera i myślę, że to jest dobry wybór, ponieważ tam czuć spokój, prawda, czuć taką właśnie miejsce, gdzie można i odpocząć i trochę spędzić czasów w różny, dowolny sposób, wszystkiego po trochu, także świetne miejsce. Kolejne pytanie, czwarte z tej naszej puli pięciu standardowych. Ile książek Tolkiena znajduje się w twoim Tolkienosbiosie, czyli książek Tolkiena i o Tolkienie, wszystko razem liczymy, także czasopisma, jeżeli masz takie. Tak myślę, próbowałem policzyć w pamięci, ale szczerze mówiąc to ciężko mi jest się doliczyć.
Wiadomo, artykuły czy jakieś mniejsze pisma to są umieszczone zazwyczaj w większych tomach. Mam też bardzo dużo książek, które mam po prostu pożyczone z różnych bibliotek. Mam tutaj dosyć dużo przestrzennych ograniczeń jeżeli chodzi o lokowanie mojego księgozbioru. Natomiast jeżeli by chodziło o własne książki, myślę, że tak gdzieś byłoby między 40 a 50. Mam część książek, zwłaszcza Tolkiena samego, zarówno w wersji polskiej, jak i angielskiej. Ale myślę, że tak. Myślę, że między 40 a 50 to byłoby tyle. Całkiem pokaźny zbiór. Dobrze, a gdybyś miał wybrać... Gdybyś miał wybrać jedną towarzyszkę lub towarzysza z całego legendarium, kogo wybrałbyś na misję zaniesienia pierścienia do Mordoru i próby zniszczenia go w górze przeznaczenia?
To jest tak. Ja uważam przede wszystkim, że Tolkien świetnie wybrał cały zespół i właśnie ten zespół jedynie jako ten zespół w taki, a nie inny sposób miał prawo osiągnąć cel. Jedynie. Natomiast jeżeli miałbym wybrać tylko jedną osobę, to bym zdecydowanie wybrał Gandalfa. Dlaczego? Strategicznie nie byłby to pewnie najlepszy wybór, bo nieprzypadkowo hobbici właśnie z całej drużyny, tylko oni dotarli do góry przeznaczenia, prawda? Tak. Z Gandalfem byłoby trudno się ukryć w Mordorze przede wszystkim, ale ja to rozumiem to pytanie nieco szerzej. Z kim wyruszyłbyś w najtrudniejszą przygodę życia?
Wśród ziemi. Ja to tak rozumiem i stąd właśnie moja odpowiedź, że Gandalf. Bo to jest zresztą moja ulubiona postać w świecie Tolkiena. Więc tak, po pierwsze, Gandalf jest osobą, której można w jakby sposób, wydaje mi się najbardziej z tych wszystkich, które wszystkie lubię, ale jemu najbardziej wydaje mi się można zaufać. To jest raz. A2 jest to po prostu moja ulubiona postać w świecie Tolkiena, zwłaszcza we wcieleniu Gandalfa Szarego. Aha, czyli przed odnowieniem, że tak powiem. Dlaczego akurat on? Ano jest z jednej strony obdarzony niewiarygodną mocą, mądrością.
Tak jest. Właśnie, więc przejdźmy do tego tematu głównego naszej dzisiejszej dyskusji, naszego dzisiejszego spotkania. Na temat twojej najnowszej książki. The First Reception of Tolkien. A Mythology for the Contemporary World. Volume 1. Cultural Expansion and Psychological Identification. Tytuł jest długi i skomplikowany, ale opowiedz nam proszę trochę, o czym jest ta książka i co możemy w niej znaleźć, czego możemy się spodziewać? Rozbiję to, co chcę powiedzieć jakby na dwie części. Najpierw postaram się bardzo krótko opowiedzieć o tym. Jakbym najkrócej miał odpowiedzieć, to bym powiedział tak, że ta książka jest o tym, jak przepiękny literacki mit ardy stworzony przez Tolkiena ożywa w naszych sercach i umysłach, czyli w nas, czyli w sercach i umysłach jego fanów i staje się czymś, co ja nazywam mitem żywym.
Czyli czymś, czym były na przykład mity Homera i Hezjoda dla człowieka starożytnego. Czyli książka jest o tym, jak mit Tolkiena dzięki jego fanom zaczyna przenikać naszą kulturę do tego stopnia, że można moim zdaniem nazwać właśnie tę mitologię Tolkiena mitologią dla współczesności. Także, jakbym miał tak streścić, to bym tak odpowiedział. Okej, a książka jest dostępna tylko w języku angielskim. Powiedz, dlaczego tak jest? Wiem ja, osobiście wiem już, że jakby w pewnym sensie musiałaś tak zrobić, ale powiedz może nam dlaczego i przede wszystkim, czy jest szansa jakakolwiek na polskie wydanie?
Jeżeli chodzi o to dlaczego po angielsku, to bym powiedział, że były dwa takie najważniejsze powody. Przede wszystkim dlatego, że jakbym opublikował ją po polsku, czyli po polsku jako wersji podstawowej, to zawężyłbym odbiór książki do Polaków. A książka jest o recepcji Tolkiena jako o zjawisku globalnym, jako czymś co zmienia całą kulturę globalną. Oczywiście w największym stopniu kultury zachodu, ale w ogóle generalnie przecież są towarzystwa tolkienowskie. Prawie na wszystkich kontynentach, oczywiście wyłączając z tego Antarktydę, ale tak naprawdę prawie wszędzie spotykamy się z Tolkienem.
Ostatnio otrzymałem powiadomienie np. o konferencji tolkienowskiej w RPA, więc piszę o tym jako o czymś, co zmienia kulturę jako taką, a nie tylko polski fandom. Chociaż używam również przykładów polskiego fandomu, To one służą mi jako pewnego rodzaju przykład zjawiska, które ma naturę globalną. Także od strony merytorycznej to był główny powód. Natomiast drugi powód jest bardzo praktyczny. To znaczy jestem zatrudniony na Uniwersytecie w Siedcach w obsadzie kierunku filologia angielska, więc wypadałoby pisać pracę po angielsku. Także... Ale jeszcze jedno, jeżeli mogę...
Zaletą najważniejszą było to, że miałem pełną kontrolę nad ostateczną wersją, która została puszczona do druku, a zarazem umożliwiono mi też udostępnianie tej książki za darmo w wersji online. Więc w ten sposób mogłem, ponieważ książka jest w ogóle dedykowana fanom Tolkiena, I jest w dużym stopniu nie tylko o Tolkienie, ale właśnie też o fanach Tolkiena, to chciałem żeby ona po prostu była dla wszystkich jak najszerzej dostępna. Ok. A też przerwałem ci, bo zacząłeś mówić coś kolejnego o... Tak, tak. Chciałem jeszcze dodać, że nie po raz pierwszy stawiane jest mi to pytanie.
To znaczy, że dlaczego jest po angielsku. Bo również na grupach Tolkienowskich stawiano mi to pytanie i bardzo mnie cieszy to pytanie. Names mentioned in Polish. Names mentioned in Polish. To znaczy, zależy tak naprawdę od fragmentu. Są fragmenty, które pisałem po polsku, bo to jest trochę tak.
Czym będzie się różnił? Co w nim będzie innego niż w pierwszym? Co planujesz tam zawrzeć? Żeby opowiedzieć o tym, o czym będzie drugi tom, muszę opowiedzieć o tym, czym w ogóle jest to badanie, które zaplanowałem. Pierwsza rzecz, To jest kwestia tego, dlaczego tak ważne jest to, że w tytule jest Fans Reception of Tolkien. Dlaczego nie to, że teksty Tolkiena, że Tolkien jako mitologia świata współczesnego, a właśnie Fans Reception, czyli odbiór fanów Tolkiena jako mitologia świata współczesnego. Dlaczego to w ogóle jest w tytule? I ja to widzę w ten sposób, że W ogóle muszę powrócić na chwilę do swojego pierwszego artykułu, o którym zresztą wspomniałeś, to znaczy o orłach Tolkiena.
Jak pisałem ten artykuł, czy w ogóle zostałem poproszony o napisanie go do właśnie tomu o takiej monografii zbiorowej o ptakach w literaturze, kulturze, języku i mediach, I jak czytałem te teksty i zastanawiałem się właśnie, no jeżeli, po pierwsze tak, jeżeli chcę coś pisać o tolkinie i o jakichś ptakach, no to wiadomo, że będę pisał o orłach albo ewentualnie o innych, prawda? O droldach mogę też pisać. Można też o droździe, o wielu ptakach. Masz rację, okej. Ale ja chciałem o orłach, prawda? I jak wgłębiałem się w to, jak Tolkien widział orły w swoim dziele, to doszedłem do wniosku, że tam tak naprawdę niewiele jest.
Może spróbować zrobić badanie z innej strony, to znaczy może warto byłoby uwzględnić to dopowiadanie fanów tego, co Tolkien nie wypowiedział, prawda? I tą chęć właśnie tego wypowiadania. Wtedy w ogóle po raz pierwszy doszedłem do takiego wniosku, że coś się tutaj dzieje nadzwyczajnego, że jakby fani próbują kontynuować mit Tolkina, jakby próbować dopowiadać ten mit, kontynuować go. I to było założenie, które przyjąłem później pisząc tę książkę, że może warto w ogóle spróbować opowiedzieć już nie tylko o samych tekstach Tolkiena, ale właśnie o ich odbiorze, o tym, że tutaj się coś dzieje nadzwyczajnego.
I temu jest poświęcona w zasadzie cała monografia. Właśnie o tym, jak fani poprzez aktywną interpretację tekstów Tolkiena kontynuują jego mit w jakiś sposób. A skoro tak... To funkcjonuje to nieco podobnie właśnie jak te mity w starożytnej na przykład kulturze. To znaczy, że one były obiektem nieustannych kontynuacji, nawiązań i po prostu żyły w tej kulturze. I postanowiłem właśnie od tej strony zbadać ten tekst. A skoro jest to... Tego rodzaju mit, to znaczy, że to już nie jest tylko mit literacki, ale tak zwany właśnie mit żywy. Więc mit żywy charakteryzuje się różnymi elementami.
Jedno to jest właśnie, że funkcjonuje wszędzie niemal w kulturze. Jesteśmy otoczeni mitem, żyjemy, jakby oddychamy powietrzem mit w pewnym sensie, jest w prawie obyczajach. Społeczno-kulturowa ekspansja, która dotyczy również mitu Tolkienowskiego, więc to później mit również oddziałuje na naszą psychikę, na naszą potrzebę funkcjonowania właśnie w jakimś takim świecie, który coś znaczy. To ludziom pierwotnym właśnie to dawał między innymi mit. Więc to jest jakby drugi wymiar mitu i również staram się pokazać w mojej książce, że to funkcjonuje również w kontekście mitu tolkienowskiego.
I to jest pierwszy tom. A drugi tom ma być o trzecim aspekcie mitu żywego, czyli takim, bym powiedział, filozoficzno-światopoglądowo-duchowym wymiarze mitu. Czyli to jest trochę tak jak obieranie cebuli, prawda? Zaczynamy najbardziej z zewnątrz, czyli pokazuję jak on w ogóle objawia się ten mit tolkienowski w naszej kulturze jako mit żywy, czyli w kulturze i w społeczności. Później pokazuję w jaki sposób objawia się głębiej w życiu poszczególnych fanów. Na poziomie takim właśnie psychologicznym i egzystencjalnym. A trzeci, najbardziej wewnętrzny wymiar to jest to, dlaczego on w ogóle się tak pojawia w naszym życiu.
I to jest taki wymiar właśnie światopoglądowo-duchowy. I o tym ma być drugi tom. Czyli tam dopiero tak naprawdę dopiero dotknę samego Tolkiena. Bo tak jak tutaj zacząłem od jego fanów i od mitu, jak on się pojawia w naszej kulturze i w życiu poszczególnych fanów, Tak, drugi tom ma się rozpoczynać od tekstów Tolkiena i jego powiązań z mitologiami tradycyjnymi, czyli wiadomo, z mitologią nordycką, grecką, z tekstami typu Kalevala i tak dalej i tak dalej. Tak, tak, rzymską jak najbardziej też. Więc o tym będzie drugi, jakby jedna część, czyli w jaki sposób Tolkien
Wykonuje pracę, która w pewnym sensie jest podobna do tego, co robił Hezjot. To znaczy, zbiera pewne mity, Które funkcjonują w danej kulturze, w naszej kulturze i daje im nowy wyraz w jakiś sposób. Ok, to jest podobne, to nie jest identyczna praca, ale generalnie Tolkien daje im wyraz współczesny i w tym sensie jest to też jakby taka mitologia dla współczesności. A później pokazuje, w drugim rozdziale chce pokazać dlaczego od strony kulturowej, dlaczego On się tak mocno przyjął, to znaczy ja chcę pokazać, że tego rodzaju mit, zresztą Tolkien był tego świadomy, że my ludzie współcześni po prostu bardzo pragniemy czegoś takiego, że bardzo potrzebujemy takiej narracji... Potrzebujemy.
No i to jest taki zamysł na drugi rozdział. Długo, ale mam nadzieję, że... Bardzo dobrze, ale super. Mnie osobiście bardzo zaciekawiłeś tym, co powiedziałeś, więc czekam na to. Czyli tak de facto można przyjąć Ponieważ kontynuacja jego zamysłu, bo pierwotnie Tolkien chciał stworzyć mitologię dla Anglii, prawda? Brakującą mitologię dla Anglii. Wszystkie kraje nordyckie miały swoją mitologię, kraje romańskie miały. Słowiańszczyzna ma swoją mitologię, bardzo ubogą, w sensie zniszczoną przez kulturę, która tutaj napłynęła na nasz tereny, ale Anglia nie ma, prawda? Albo nie miała takiej nigdy mitologii. Tolkien miał zamysł, żeby stworzyć mitologię dla Anglii.
Więc niejako jesteś jego konsultatorem w tym dziele. To znaczy, ja nie tworzę mitologię, ale właśnie chcę pokazać, że Tolkien ją stworzył. Ale co jest ciekawe, on stworzył to jako mit literacki, prawda? Ważną, ważną rzecz powiedziałeś i to będzie punkt wyjścia drugiego tomu w pewnym sensie, właśnie mitologię dla Anglii. Później ewolucja, jego legendarium tak naprawdę była w kierunku mitologii dla świata w pewnym sensie. On ją zuniwersalizował w dużym stopniu w późniejszych wersjach, prawda? Ale mimo wszystko to dalej był mit literacki, więc oczywiście możemy stworzyć teksty, które będą w jakiś sposób przypominały tradycyjne mity od strony struktury. Natomiast one będą mitem żywym właśnie, czyli takim mitem, który jest czymś więcej niż tylko narracją, ale czymś, co autentycznie przeżywamy i wobec czego ustawiamy często swoje życie dopiero wtedy, kiedy mamy odpowiedni odbiór.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
zapraszamy na nasze konto w serwisie Patronite
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
„zapraszamy na nasze konto w serwisie Patronite"
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Drużyna Pierścienia przywędruje dzisiaj spore przestrzenie kopalni Morii. Poznamy trochę historii tego miejsca, a na koniec zawędrujemy do części mieszkalnej. Ale zanim kolejne karty rozdziału, porozmawiamy z wyjątkowym wędrowcem, który zawitał dzisiaj do gospody dr Markiem Jastrzębskim! Zapraszamy na 132-ty odcinek naszego Podcastu.
Wesprzyj nas na Patronite - https://patronite.pl/podzielonymsmokiem
Dołącz do Discorda - https://discord.gg/GTGN7Drg2T