Krzysztof Tomasik - "Homolobby. Aktorzy II RP"

Dziwny świat, w którym co wieczór udawało się kogoś, kim się nie było i mówiło słowami napisanymi przez inną osobę, a jednocześnie wychodziło się na scenę i skupiało na sobie uwagę całej widowni. Intuicja dobrze im podpowiadała, bo w teatrach nigdy nie brakowało mężczyzn, którzy interesowali się innymi mężczyznami. Pytanie tylko, czy można ich nazywać homoseksualistami? To fragment ze wstępu pod tytułem Odkrywanie z książki pod tytułem Homolobby. Aktorzy II RP, której autor Krzysztof Tomasik jest naszym gościem. Witam cię serdecznie. Dzień dobry. Krzysztof Tomasik, autor oczywiście nie tylko tej książki, ale autor licznych queerowych biografii.

Wszystkie odcinki dostępne online na stronach Trójki i w popularnych portalach streamingowych. Krzysztof, zacznijmy od tego tytułu, bo wydaje mi się, że on jest bardzo prowokacyjny i następuje to takie odwrócenie, że coś, co było używane jako atak na środowiska homoseksualne, ty jakby odwracasz chyba, ale opowiedz o tym. Tak, dokładnie taki był cel. Wszystko się zgadza. Oczywiście tytuł musi być chwytliwy, musi być intrygujący, musi być jakiś taki zatrzymujący wzrok. I rzeczywiście od początku, od samego początku wiedziałem, że ta książka się powinna, czy musi nawet nazywać właśnie homoloby, że to pojęcie, które tak funkcjonuje, trochę nie funkcjonuje, które jest takim dopowiedzeniem, niedopowiedzeniem,

Dzisiaj też funkcjonuje, że czasami żartami, a czasami na poważnie się mówi właśnie o homolobby trzęsące polskim teatrem. No, że to właśnie trzeba wziąć i tak podstawić i sprawdzić i pokazać właśnie co to właściwie znaczy, co to mogło znaczyć. Co to mogło znaczyć, jeśli mówimy o przeszłości, jeśli mówimy o osobach urodzonych jeszcze w XIX wieku, które największe sukcesy odnosiły w dwudziestoleciu międzywojennym? Czy w ogóle istnieje ta tradycja? I przede wszystkim, czy w ogóle o osobach, o aktorach homoseksualnych możemy mówić w kontekście lobby? Czy oni rzeczywiście siebie popierali? Czy oni rzeczywiście tworzyli jakąś taką klikę?

Jak się dowiedziałem o tym, że właśnie Aleksander Zelwerowicz, ten wielki Zelwerowicz, wystawił ten portret Doriana Greya, no to to jest dla mnie sensacyjna wiadomość. To jest rzeczywiście bardzo, bardzo ciekawa historia. Jerzy Leszczyński grał Doriana Greya i ja rzeczywiście cytuję szeroko tamtą ówczesną recepcję tej sztuki, bo wydaje mi się to bardzo, bardzo ciekawe. To może taki cytat, bo oczywiście też siła książki Homolobby, podobnie jak tych wcześniejszych naszego gościa Krzysztofa Tomasika, polega na tym, że są bardzo fascynujące cytaty z różnych źródeł. Bo chodzi mi jakby o język, jakim wtedy można się było posługiwać w ogóle publicznie, jak można było cokolwiek powiedzieć o homoseksualizmie. Recenzent pisał, daje ona, ta sztuka, temat w tej mierze ponętny, choć bardzo niebezpieczny, drastyczny, jeżeli wprost niewstrętny.

Ślub ze Susie Margulę Suwną w 1938 roku. I właśnie rzeczywiście o Contiego i Brodzińskiego chciałem się ciebie spytać, bo wydaje mi się, że to są takie postacie, Na których bardzo widać pewien mechanizm, no właśnie homolobbystyczny, promocyjny, bo pokazujesz tak, że z jednej strony on, że Brodziński buduje dużo na swojej relacji z Polą Negri, czyli z gwiazdą. Do tego w pewnym sensie, nie wiem jak to nazwać, podczepia młodego partnera. Później drugiego. No właśnie, jak to było robione, że tak powiem. Tworzenia wizerunku, budowania tych karier. To jest też pewna specyfika tej postaci, że dzisiaj Lopek Brodziński to jest absolutnie fascynująca postać. Ja muszę powiedzieć, że sam się często uśmiechałem opisując te jego perypetie, jego przygody i jego aktywności.

Tam także grał Karol Benda. A później Lopek też przeniósł się od Malickiej do innego wielkiego wówczas aktora Karola Adwentowicza, który także miał swój teatr w Warszawie. Ponieważ wymieniłeś zdjęcie, którego nie ma, to ja wymienię zdjęcia, które są w książce, bo też trzeba powiedzieć, że książka Homolobby. Aktorzy II RP wydana przez Krytykę Polityczną Jak duża część Twoich wcześniejszych książek jest nie tylko wydana, tak powiedziałbym, elegancko, bardzo odpowiednio do tematu, ale jest mnóstwo fascynujących zdjęć. Jeżeli chodzi o samą Polę Negri, to jest urocze ich zdjęcie. Pola Negri z matką Eleanorą Chałupiec i Leopoldem Brodzińskim To jest zdjęcie, które Lopek wysłał do polskiej prasy właśnie, żeby tutaj jednocześnie reklamować swoją chlebodawczynię, no ale oczywiście o sobie też pamiętał i on właśnie pod tym względem był bardzo zapobiegliwy.

Ja właściwie nie odpowiedziałem tutaj na twoje pytanie o mechanizm. Tak, o ten mechanizm można właśnie taki powiedzieć, w cudzysłowie, homolobby. To po prostu bardzo, wydaje mi się, że bardzo prosto przebiegało i właściwie było takie ponadczasowe, że rzeczywiście spotkał młodego, ładnego chłopaka, który mu się bardzo podobał i któremu po prostu obiecał, że zrobi z niego gwiazdę. I słowa postanowił dotrzymać i w dużej mierze mu się to udało, ale też te późniejsze ich właśnie losy z Witoldem Kątym zakończone procesem sądowym też pokazują taką trudność, niejednoznaczność tej sytuacji, tej relacji, że tutaj też oni byli dużo bardziej nacenzurowani niż gdyby to było po prostu w przypadku

Krzysztof Tomasik cały czas z nami w Pliku Tekstowym. Książka Homolobby. Aktorzy II RP, wydana przez Krytykę Polityczną, jak wspomniałem, bardzo elegancko. Widać swoją drogą różnicę, jak wyglądały książki Krytyki Politycznej 20 lat temu, które mam tutaj skromnie i zdecydowanie. Rozdział w GRL-u, Mniejszości Seksualne w PRL-u, jeden z pierwszych ma taki podtytuł, Nie zauważać i karać. I to jest jakby o stosunku polityki, polityków do tego tematu. A co się zmienia po 89? Bo chodzi mi też o to, że wszystkie twoje książki w zasadzie mają wydania drugie, rozszerzone i poprawione. Czyli rozumiem, że ciągle znajdujesz jeszcze jakieś kolejne informacje w archiwach.

Krzysztof Tomasik, biografista, bo też oczywiście parę innych książek też o gwiazdach popkultury, niekoniecznie o osobach queerowych. Polecamy nową homobiografię, stare homobiografię w nowym wydaniu, ale homolobby, które już się ukazało, aktorzy II RP. Dziękuję ci bardzo za rozmowę. To był Plik tekstowy. Trójka. Program III Polskiego Radia.