Demon na smyczy | PSY, KOTY I ZAŚWIATY

W ówczesnej epoce Edo pojawiały się w drzeworytach ukiyo-e i teatrze kabuki, często w rolach tajemniczych mściwych kobiet. W XX wieku trafiły do kina grozy, w tym do całego podgatunku, który w ogóle powstał jako filmy o bakaneko i nekomatach, które dzisiaj określa się takim potocznym tytułem Ghost Cat Films. Dziś pojawia się również oczywiście w mandze, w grach i w anime, ale niezależnie od formy przedstawienia zachowały swoją najważniejszą cechę. Czyli to nie jest po prostu kot, który jest stary, mroczny i robi dziwne rzeczy, ale ta zdolność przemiany. Czyli kot właściwie o dwóch obliczach, albo nawet więcej, który potrafi zmienić się w człowieka i go udawać. Myślę, że to jest z jednej strony trochę creepy, trochę, ale z drugiej jest też gigantycznie urocze, jak wyobrażamy sobie po prostu ogromnego, starego, grubego kota, który chodzi w rzeczywistych, ludzkich ubraniach i po prostu jak nikt na niego nie patrzy, to wraca do tej kociej postaci.

Jednak w ludowych przekazach kacyt pozostaje istotą jednoznacznie magiczną, związaną z krainą wróżek i światem zmarłych. Także to był kolejny wielki czarny stwór czworonożny, który występuje w... powiedzmy obszarze Wielkiej Brytanii. Ale to nie było jednak stołujski. No nie, ale to była Szkocja. Aha, okej, myślałam, że te whisky to była, będzie część tego jakiegoś, okej. Nie, nie, absolutnie nie. Może to mi się kojarzy po prostu przez to, że ja przez dwa miesiące po liceum pracowałem w Anglii i tam mieliśmy szefa Szkota, który był strasznym alkoholikiem i pił dziennie taką butelkę whisky, która się nazywała Famous Grouse. Okej. I on to naprawdę brał wszędzie ze sobą. Niezły gość. My ostatnio wskoczyliśmy z Marcinem w króliczą norę filmików na YouTube, gdzie ludzie opisują swoje losy wyjazdowe, jak jadą gdzieś pracować właśnie w Wielkiej Brytanii albo coś tak wakacyjnie.

Więc może prawda leży gdzieś pośrodku. Tym bardziej mnie zastanawia to, o czym mówiłaś, że ludzie tam nadal chodzą z psami. To znaczy, jeżeli mam w swoim mieście miejsce, które nazywa się UBOJNIA KOTÓW, kurwa, tu koty umierają i idę tam ze swoim kotem, to chyba wiem, na co się pisze trochę, nie? Tak, ale wydaje mi się, że bierze się tam psa, oczywiście na smyczy, żeby w ogóle sprawdzić, czy to działa. Trochę, wiesz, masz świadomość, że zatrzymasz tego psa na tym smyczy, UBOJNIA KOTÓW. No tak. Dobrze, ja mądrych rzeczy dzisiaj nie mam, ja mam za to coś z Apallachów, a wiemy, że wszyscy kochamy Apallachy i wszystkie historie związane ze stworzeniami tam. Także słuchajcie, Wampuskat, czy tam Wampuskat, będę mówił Wampus, bo tak mi się łatwiej mówi.

Gdy została przyłapana, szaman oburzony jej nieposłuszeństwem i złamaniem świętego zakazu rzucił na nią klątwę. Jej ciało na zawsze połączyło się ze skórą pumy, a umysł targan żalem i wściekłością zamienił się w coś dzikiego. Od tamtej pory Wampus Cat miała krążyć po lasach, nocami tropić myśliwych i zwierzynę, a czasem mścić się na osadach. Istnieje także inna wersja tej opowieści, w której Wampus Cat nie jest ofiarą klątwy, lecz obrończynią. W tej wersji kobieta założyła skórę pumy, aby potajemnie obserwować potwora, który dręczył jej plemię. Potężnego złego ducha zwanego Ewach, zdolnego doprowadzać ludzi do obłędu samym spojrzeniem. Dzięki sprytowi i maskowaniu udało jej się podejść go od tyłu i zaskoczyć, co osłabiło jego moc i uwolniło plemię od strachu.

Jednak kontakt z tą istotą na zawsze zmienił jej naturę, pozostawiając ją w formie pół kobiety, pół kota. Współczesne opisy Wampus Cut często odchodzą od rdzennego kontekstu, Przedstawiający ją jako potwora żyjącego w lasach apalachów, polującego na zwierzęta hodowlane i czasem atakującego ludzi. Ma olbrzymie, świecące w ciemności oczy, które widać z daleka i przeszywający ryk, który budzi myśliwych w środku nocy. Niektóre relacje mówią, że jej głos przypomina krzyk kobiety, co miało wywoływać szczególne przerażenie w osadnikach. Tutaj warto zaznaczyć, Pumy, czyli te ich Mountain Lions, ich krzyk brzmi dosłownie jak umierająca kobieta, więc tutaj mamy pewnego rodzaju wytłumaczenie już tej części historii. Ale w XX wieku doniesienia o jej rzekomych obserwacjach trafiły do lokalnych gazet w Karolinie Północnej i Tennessee, gdzie przedstawiano ją jako tajemniczego górskiego potwora.

W miejscowym folklorze wampuska zyskała też znaczenie symboliczne. Bywała postrachem dzieci. Opowiadano im, że jeśli będą chodzić nocą do lasu, wampus je porwie. W niektórych społecznościach przedstawiano ją jednak jako strażniczkę lasów, która każe tylko tych, którzy niszczą przyrodę lub łamią dawne prawa. Współcześnie Wampus Cat pojawia się również w szkolnych i uniwersyteckich maskotkach sportowych. Przykładem jest Clark Range High School w Tennessee czy Conway High School w Karolinie Północnej, gdzie jej wizerunek, choć groźny, stał się symbolem odwagi i waleczności. Badacze folkloru sugerują, że Wampus Cat może być połączeniem kilku źródeł rdzennu amerykańskich legend, opowieści o wędrujących panterach i pumach, które w XIX wieku wciąż występowały na wschodzie USA, A także popularnych w tamtych czasie historii o kobietach-wilkołakach czy innych ludziach przemieniających się w zwierzęta.

Sama nazwa Wampus mogła pochodzić od starego amerykańskiego określenia Catawampus, oznaczającego coś dziwnego, krzywego lub złowrogiego. Dziś łampuskat funkcjonuje w kulturze popularnej zarówno jako straszny potwór, jako jakiś symbol lokalnej dumy. Pojawia się w książkach, grach wideo i programach telewizyjnych o tematyce paranormalnej. Jej legenda jest przykładem tego, jak dawne opowieści rdzennych ludów i późniejszych osadników połączyły się w jeden mit, który przetrwał wieki dostosowując się do nowych czasów. Dziś mówi się o nim wszędzie. Myślę, że najbardziej popularny wizerunek w ogóle łampuskat widzieliście pewnie u... Wendy Goona, kiedy on robił tą swoją historię, ten swój tier list amerykańskich stworzeń mistycznych, powiedzmy.

Także to był Łampus. Mamy tutaj dwuosobowy fanclub amerykańskich kryptyd. No widzicie, żeby przechytrzyć, przewalczyć patriarchat, kobiety muszą zamieniać się w koty. Dopiero wtedy są w stanie coś zdziałać. A tam nie było też informacji na temat tego, że Łampus miał kilka odnóży? W sensie, że miał trzy pary nóg? To pojawiło się w jednym źródle i to było chyba właśnie w tej książce o tych amerykańskich kryptydach, która powstała w XIX wieku, ale według tych rdzennych opowieści, jeżeli dobrze kojarzę, to chyba ona miała po prostu cztery nogi jak kuma i tylko ludzki łeb. Znaczy nawet nie ludzki łeb, tylko koci łeb z ludzkimi elementami. W ogóle te dziwne dźwięki słyszane gdzieś w takich dzikich miejscach poruszają bardzo wyobraźnie.