Open Mike, odc. 2: Joanna Ostrowska
Przez wiele lat temat nieheteronormatywnych ofiar nazizmu był w Polsce zepchnięty na margines. Właściwie do dzisiaj tak jest, choć coś się zaczęło powoli zmieniać. To głównie zasługa jednej osoby – odważnej i bardzo upartej historyczki, która nie dała się nigdy zniechęcić i za wszelką cenę chciała opowiedzieć historię tych, których próbowano strącić w niepamięć. Tą historyczką jest dr Joanna Ostrowska, z którą rozmawia Mike Urbaniak.
Przez wiele lat temat nieheteronormatywnych ofiar nazizmu był w Polsce zepchnięty na margines. Właściwie do dzisiaj tak jest, choć się jednak w tej kwestii powoli coś zaczęło zmieniać i to za sprawą jednej osoby. Odważnej i bardzo upartej historyczki, która nie dała się zepchnąć z drogi ku postawionym sobie celom. A głównym z owych celów było opowiedzenie o tych, których próbowano zepchnąć w niepamięć, których lekceważono, którymi tak na dobrą sprawę pogardzano. A o kim mowa? Już za chwilę zapytam o to moją gościnię, doktor Joannę Ostrowską. Zapraszam do rozmowy. Mike Urbaniak.
Ty byłaś w jury tegorocznej edycji Teddy Awards. Powiedz, jak historyczka z Polski trafia do filmowego jury takiego prestiżowego festiwalu queerowej jego sekcji? No oczywiście jest to historia, która ma wiele punktów zwrotnych jak w dobrym kryminale, bo oprócz tego, że jestem historyczką, to jeszcze zdarza mi się, czy też zdarzało mi się w przeszłości częściej bywać krytyczką filmową, a pracować w teatrze jako dramaturszka, selekcjonować filmy W trakcie edycji polskich festiwali i od kilku lat współpracuję z LGBT Film Festival w Warszawie i rzeczywiście taką tradycją Teddy Awards na Berlinale jest to, że wśród członków jury przyznających corocznie nagrody znajdują się najczęściej, wybierani są najczęściej ludzie, którzy
Właściwie dwóch zakochanych w sobie kobiet, które poznały się w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück. Uśmiechnąłem się, mówię, z tego powodu ty się zajmujesz tym, o czym jeszcze sobie porozmawiamy. To jest to, o czym wspomniałem w moim wstępniaku tutaj w tym podcaście, czyli zapomnianymi ofiarami nazizmu, w tym queerowymi ofiarami narodowego socjalizmu. Pomyślałem sobie, kurczę, Tylko wydelegowali Ostrowską do jury i już nagrodzony jest film o więźniarkach w obozie koncentracyjnym. Powiedz proszę słów kilka o tym nagrodzonym obrazie. Od tego zaczęłam, że to jest dla mnie tak naprawdę też takie doświadczenie, które jest bardzo wzruszające, bo jakoś gdzieś tam widzę, że ta nasza praca queerowych historyków związanych właśnie z zapomnianymi ofiarami nazizmu, z badaniami holokaustowymi II wojny światowej,
Ale ja zacząłem od tego Berlinale, bo ono bardzo jest świeże, ale do tego Berlinale właściwie doprowadziło cię nie tylko twoje zainteresowanie filmowe, O którym już powiedziałaś, ale właściwie w dużej mierze historyczne. To jest zresztą bardzo ciekawa droga. Wspomniałaś o książkach, mówiłaś o rzeczach, o których starasz się wspominać w swoich książkach, więc ja może znowu jako ten pan od przypisów powiem naszym słuchaczkom i słuchaczkom, że tych książek jest już całkiem sporo, ponieważ to od kilku lat Z uporem maniaczki wprowadzasz właściwie na polski rynek księgarski książki, które poświęcone są no właśnie tej przemilczonej przez lata tematyce.
No gdzieś tam na początku tej całej drogi była, o Jezu, to też pewnie zabrzmi, dzisiaj jak sobie o tym myślę, może to brzmi pretensjonalnie, ale taka jest prawda, to znaczy gdzieś na samym początku był Borowski i u nas w Auschwitzu i ten fragment, który gdzieś mi tam dzwonił w głowie od samego początku, słynny fragment o Romeach i Juliach w obozie i o tym dziwnym Trochę tajemniczym budynku bloku 24, 24A i pierwsze piętro, czyli obozowy dom publiczny w KL Auschwitz I przy głównej bramie po lewej stronie. I rzeczywiście jakoś miałam to w głowie od samego początku już jak czytałam Borowskiego w szkole średniej. I gdzieś rzeczywiście na studiach, kiedy przyszło do tego, żeby decydować o tym, czym powinnam się zajmować, ja gdzieś tam czułam w kościach, że chciałabym zostać na uniwersytecie, jakoś tam rozumiałam misję bycia czy próbę zostania akademiczką na takiej zasadzie, że wybierasz te tematy i te badania, te kierunki badawcze, które są w jakiś tam sposób niereprezentowane, szczególnie jeśli chodzi o nauki historyczne,
Wymieniłeś, to była też taka moja droga do queerowania, mojego własnego myślenia o tym, czym jest praca historyczki, czym są badania historyczne. Ja uważam, że to jest, i powiem to wprost, że to jest naprawdę niemożliwe zrozumienie tego konfliktu zbrojnego, czy polityki społecznej, czy historii społecznej XX wieku bez historii queerowej. Skwienie w takim przekonaniu, że to jest to, co powiedziałeś wcześniej, że to jest jakaś marginalna rzecz, jakiś marginalny wątek, Niepotrzebny fragment, który można sobie robić gdzieś po godzinach, a nie zajmować się wprost. To już jest naprawdę delikatnie rzecz ujmując passé. Tego mnie zresztą nauczyli historycy i historyczki z Niemiec, z Austrii, ze Stanów Zjednoczonych, z którymi przez te wszystkie lata współpracowałam.
Czy ty miałaś takie poczucie właściwie? Oczywiście, że tak. Zaśmiałam się, ale myślę, że to jest doskonały wybór słowa. To znaczy tak, dziwolągiem zarówno na zewnątrz, bo nie wiem, wyglądam troszeczkę inaczej niż stereotypowo, kliszowo Historyczka, może to nie jest, no w ogóle badaczka, tak, a z drugiej strony też właśnie ze względu na wybory tematów i to było dla mnie, gdyby, mówiąc szczerze, gdyby nie wsparcie między innymi Roberta Sommera, bo to był pierwszy historyk niemiecki, który rzeczywiście wyciągnął do mnie rękę, wyciągnął do mnie rękę w takim momencie, w którym tego bardzo potrzebowałam, to znaczy już byłam na studiach doktoranckich, I nadal próbowano mnie przekonać na polskiej uczelni, że nie jestem w stanie zrealizować swojego doktoratu, ponieważ nie mam źródeł, jeśli chodzi o pracę seksualną w obozach koncentracyjnych i w innych domach publicznych, zarówno dla Niemców, jak i dla
No tutaj, jeśli chodzi o takie porównanie też materiału, to znaczy jakby jakaś tam próba konfrontacji, też prośby o wsparcie merytoryczne, no to jest coś, co jest potrzebne, prawda? Więc z ich strony też dużo, dużo wsparcia, jeśli chodzi o tego typu rzeczy. Ja oczywiście, ja też teraz w trakcie Berlinale spotkałam się z tymi wszystkimi moimi historykami, historyczkami, czy też z częścią z nich. Widziałam się z Robertem Sommer, widziałam się z Karlem Heinzem Steinle, który jest taką symboliczną postacią, jeśli chodzi o historiografię, queerową historiografię w Niemczech. Był jednym z założy, czyli Schwules Museum w Berlinie. I to jest też fascynujące, że my o tym rozmawiamy, że ta queerowa historia to jest też nasza historia jako badaczy, takich właśnie
To się w Polsce oczywiście chyba w jakiś tam sposób nie zmienia. To bycie dziwolągiem jakby nadal tutaj troszeczkę funkcjonuje, choć mówiąc szczerze, szczególnie po publikacji Onych, tej ostatniej książki w kwietniu 2021 roku, dostałam też ogromne wsparcie od polskich historyków i historyczek, czy też to się wreszcie zaczęło, za co też jestem bardzo wdzięczna i mam nadzieję, że to też zacznie Zresztą ta jedna książka, której jeszcze nie wymieniłeś, Auschwitz.
O wsparcie. Z drugiej strony to już właśnie pytano mnie głównie o to, jak ta moja praca wpływa na społeczność LGBT plus w Polsce. Nie tylko moja, innych też historyków queerowych z innych epok. Mamy ich niewielu, owszem, ale są i robią niebywałą robotę. I tutaj wystarczy, że oprócz tych już bardziej znanych, Kamil Karczewski teraz będzie kończył doktorat na temat Kierowej społeczności, głównie Warszawy z okresu przedwojennego. Mówię o II wojnie światowej, czyli przed II wojną światową. Matthias Voigt na Uniwersytecie, Freie Universität w Berlinie kończy swój doktorat o społecznościach queerowych, instytucjach, gazetach, klubach queerowych, gejowskich, lesbijskich, też w okresie przedwojennym.
Jakbym mogła wymieniać te dwa nazwiska, to są też tacy ludzie, z którymi Wreszcie mogę konsultować w języku moim swoje badania, więc też wychodzi nam na to, że to jest też cudowne w badaniach i w Queer Studies, że ten XX wiek jest taką naszą taflą, na której pracujemy, że ten taki klasyczny podział i ta periodyzacja na to, że ktoś jest właśnie historykiem przedwojennym czy tego okresu przedwojennego czy wojennego, jakby tutaj kompletnie To jest też cudowne w tych badaniach queerowych, że gdzieś tam się łączymy, że ta współpraca jest tutaj taką kluczową osią. A gdzieś na końcu tej drogi to wszystko co mówię przecież i też mam nadzieję, że to co robię wskazuje na to, że ta nasza praca jest też pracą aktywistyczną.
Joanna, bardzo, bardzo ci dziękuję za tę rozmowę. No i życzę powodzenia z kolejnymi projektami, o których pewnie będziemy rozmawiać. Kochani, moją gościnią w kolejnym odcinku podcastu Open Mike była czołowa queer-storyczka okresu wojennego Rzeczypospolitej Joanna Ostrowska. Raz jeszcze wielkie dzięki Joanna. Dziękuję. Wszystkim, którzy nas słuchają, a słuchać można oczywiście naszych podcastów na stronie www.wog.pl. Tymczasem mówię wszystkim do usłyszenia.
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Przez wiele lat temat nieheteronormatywnych ofiar nazizmu był w Polsce zepchnięty na margines. Właściwie do dzisiaj tak jest, choć coś się zaczęło powoli zmieniać. To głównie zasługa jednej osoby – odważnej i bardzo upartej historyczki, która nie dała się nigdy zniechęcić i za wszelką cenę chciała opowiedzieć historię tych, których próbowano strącić w niepamięć. Tą historyczką jest dr Joanna Ostrowska, z którą rozmawia Mike Urbaniak.