Magyar vs Orbán. Czy TISZA obali Fidesz?

Dzień dobry, Tomasz Lesi, Ośrodek Studiów Wschodnich. Już w kwietniu odbędą się wybory na Węgrzech i wiele wskazuje na to, że mogą być to wybory historyczne, gdyż jak spojrzymy na sondaże, no to władza Wiktora Orbana może być zagrożona i opozycja może dojść do władzy. I ten podcast będzie pierwszym z serii materiałów o węgierskiej polityce, o tym, co się na Węgrzech dzieje, wkrótce także filmy m.in. o Liderzy opozycji, ale dzisiaj chcemy państwa trochę wprowadzić w te uniwersum, w którym będziemy przez najbliższe tygodnie. Chcemy opowiedzieć o tym, skąd wziął się Péter Magyar, jaki jest w ogóle profil jego partii i TISA i czy rzeczywiście ma on szansę zastąpić Viktora Orbána na stanowisku premiera Węgier.

I oczywiście to nie było tak od razu, że on był związany z partią TISA, że on tą partię TISA założył, bynajmniej. Partia TISA jest partią, która funkcjonowała przed Péter Magyarem jako bardzo mało znane ugrupowanie. I Magyar wykorzystał ten twór na potrzeby zaistnienia w polityce szybkiego, ponieważ... Czyli zapisał się do tej partii? Coś bardziej przejął jej struktury na potrzeby udziału w wyborach do Europarlamentu w czerwcu 2024 roku, ale zanim to się stało, czyli te kilka miesięcy między lutym a czerwcem właśnie tego roku, zajął się takim generowaniem wzrostu swojej popularności przez bardzo intensywną obecność w mediach społecznościowych i podłapywanie różnych aspektów tego, jak węgierskie państwo nie funkcjonuje, podkreślając różne jego dysfunkcje.

Czy w ogóle ta performacja ma jakiś profil ideowy poza walką z Orbánem? Formalnie to jest partia centrowa, natomiast jest to na tyle miękko ustawione, że jest w stanie bez większego trudu przyciągnąć zarówno mniej konserwatywny elektorat Fideszu, Jak i właśnie wyborców dawnej opozycji, czyli elektorat stricte liberalny. Uznałabym nawet, że tutaj całe założenie polega na takiej sanacji bez rewolucji, czyli TISA akcentuje potrzebę zmiany stylu rządzenia i pewnej odnowy politycznej, też w znaczeniu takiej odnowy trochę moralnej. Socjalizm tak, wypaczenia nie. Czyli w zasadzie bez radykalnego zwrotu ideologicznego.

Więc tutaj padła taka bardzo konkretna obietnica, że te środki mają z powrotem trafić do węgierskiego budżetu, co ma oczywiście mieć przełożenie na Poprawę jakości życia na szereg reform też w funkcjonowaniu tej całej sfery publicznej, więc są pomysły, ale co do zasady nie ma takiego tutaj grubego odejścia od tego, co robi Fidesz i jest też taka powiedzmy publicystyczna nomenklatura, że tak naprawdę TISA jest wersją light Fideszu. To trochę obrazuje takie bezpieczne poruszanie się też w wielu obszarach. A co z polityką zagraniczną? Czy będzie kontynuowana ta orbanowska, w cudzysłowie, pro-pokojowa polityka? Tu Magyar niewiele mówi tak naprawdę o popolityce zagranicznej, chyba świadomie.

No i zobaczymy, która z tych opcji się okaże bardziej przekonująca. No to jak już zawiesiłeś to pytanie, to na nie odpowiedzmy. Znaczy wiem, że pewnie będzie to trudne i nie będziemy się to bawić we wróżenie z fusów, no ale mamy sondaże i w tych sondażach TISA ma aż ponad 50%. To jest imponujący wynik. Czy te 50% już im starczy do samodzielnego Czy jest możliwe, że tak to po prostu będzie? Czy oni rzeczywiście tę władzę odbiorą? Zostało jeszcze niecałe 70 dni do wyborów, więc tu się jeszcze trochę może zmienić, ale te sondaże są bardzo obiecujące dla TISY. Zwłaszcza, że tą przewagę gdzieś tak 8-10 punktów procentowych TISA utrzymuje już od kilku miesięcy.

Troszeczkę Fidesz zaczął odbijać po takiej letniej ofensywie, kiedy Orbán się bardziej zaangażował w kampanie, kiedy różne programy rządu zostały ogłoszone. Natomiast nie doszło jednak do zbliżenia wyraźnego. Fidesz odzyskał może 1-2 punkty procentowe w stosunku do jesieni. Te sondaże są bardzo obiecujące. Oczywiście mówimy o sondażach niezależnych, bo sondaże związane z Fideszem ciągle pokazują przewagę kilku punktów procentowych Fideszu. Natomiast one zawsze niedoszacowywały opozycji, więc są robione według trochę innej metodologii. No więc, jeśli by taki był wynik, to faktycznie TISA by wygrała wybory.

No więc na razie faktycznie ta przewaga, jeśli dzisiaj by się odbyły wybory, TISA by wygrała. Natomiast kluczową jest kwestią też, czy zdobędzie zwykłą większość, czy konstytucyjną. System wyborczy węgierski bardzo premiuje zwycięzcę. Zdarzało się tak, że partia zwycięska dostawała załóżmy 40%, co się przekładało na 55% mandatów. Mówię plus minus, w różnych latach to wychodziło różnie. To był Fidesz. Dzisiaj mamy pierwszy raz sytuację, że Fidesz może nie być pierwszy i ta ordynacja zostanie pierwszy raz przetestowana w sytuacji innej niż wcześniej. No więc trzeba obserwować te sondaże w najbliższych tygodniach, czy tendencja stałej przewagi TIS-y się utrzymuje.

Tak, no właśnie jest szereg ustaw, które się przyjmuje większością dwóch trzecich głosów. Nominacje na najważniejsze funkcje w państwie to jest też dwie trzecie głosów wymagane, więc jeśli TISA nie zdobędzie tych dwóch trzecich głosów, to jednak Fidesz ciągle utrzyma wpływy w instytucjach państwa. Oczywiście, no może sobie wyobrazić różne próby TIS-y jakiegoś Kreatywnego podchodzenia do systemu prawnego, natomiast to na pewno będzie ogromne wyzwanie, bo przez 16 lat władzy Orbán faktycznie tą władzę niesamowicie zabetonował i tutaj jest sporo znaków zapytania. Po stronie TISY jak rozumiem jest to, że jest to partia nowa, że jest ten powiew świeżości, że mogą krytykować