Magyar vs Orbán. Czy TISZA obali Fidesz?

Dzień dobry, Tomasz Lesi, Ośrodek Studiów Wschodnich. Już w kwietniu odbędą się wybory na Węgrzech i wiele wskazuje na to, że mogą być to wybory historyczne, gdyż jak spojrzymy na sondaże, no to władza Wiktora Orbana może być zagrożona i opozycja może dojść do władzy. I ten podcast będzie pierwszym z serii materiałów o węgierskiej polityce, o tym, co się na Węgrzech dzieje, wkrótce także filmy m.in. o Liderzy opozycji, ale dzisiaj chcemy państwa trochę wprowadzić w te uniwersum, w którym będziemy przez najbliższe tygodnie. Chcemy opowiedzieć o tym, skąd wziął się Péter Magyar, jaki jest w ogóle profil jego partii i TISA i czy rzeczywiście ma on szansę zastąpić Viktora Orbána na stanowisku premiera Węgier.

O to będę dzisiaj pytał Ilonę Gizińską, ekspertkę OSW ds. Węgier. Dzień dobry. I Andrzeja Sadeckiego, kierownika Zespołu Środkowo-Europejskiego. Dzień dobry. To jest podcast Ośrodka Studiów Wschodnich. Zanim zaczniemy, krótka reklama, gdyż opublikowaliśmy węgierski monitor wyborczy. Regularnie będziemy informować o tym, co się dzieje na Węgrzech w kontekście tych wyborów. Link do pierwszego numeru zostawimy w opisie, a teraz już przechodzimy do właściwej części podcastu. Szanowni, zacznijmy trochę od rysu historycznego. Tutaj Ilona, zanim zaczęliśmy rozmawiać, wspomniała, że dwa lata temu, w porównaniu do dnia, w którym rozmawiamy, a rozmawiamy we wtorek, 3 lutego, że dwa lata temu w scenie politycznej węgierskiej objawił się właśnie Péter Magyar.

I przede wszystkim na fali tego skandalu właśnie wypłynął Péter Magyar jako krytyk systemu Orbána, a w tym węższym kontekście krytyk olbrzymich zaniedbań władz w obszarze ochrony dzieci. To kim on był wcześniej? Wcześniej był związany z partią rządzącą, zasiadał w wielu spółkach państwowych, ale jego taką najważniejszą chyba nieformalną funkcją było to, że był mężem znanej polityczki Fideszu, ówczesnej minister sprawiedliwości Judit Vargi, która również w konsekwencji tej afery, o której opowiedzieliśmy, musiała zrezygnować ze stanowiska. To jak on skapitalizował jako... Rozumiem, postać nie jakoś tam strasznie powszechnie znana.

W jaki sposób to akurat on skapitalizował to, co się wydarzyło na Węgrzech, ten skandal sprzed dwóch lat? Myślę, że tak naprawdę to mógł być każdy. Natomiast to jest taki moment, kiedy warto sobie też uświadomić, że Péter Magyar ma dosyć dużą charyzmę. To jest taka postać, która ma pewne takie zadatki związane też z pewnym Specyficznym rysem osobowości, który jest też krytykowany przez wielu, ale z drugiej strony czyni z niego taką osobę, która jest godna swojego rywala największego, Viktora Orbána, który również jest bardzo charyzmatyczną osobą na węgierskiej scenie politycznej. I myślę, że Péter Magyar właśnie zdołał wykorzystać te swoje atuty osobowościowe w połączeniu z doskonałą znajomością zaplecza politycznego Fideszu, ponieważ sam był związany z tą partią, przyglądał się jej kulisom, będąc mężem ważnej polityczki i również będąc powiązanym z spółkami państwowymi, które dosyć mocno są osadzone również

W realiach politycznych na Węgrzech. Więc wykorzystując te atuty, stał się takim pierwszym krytykiem establishmentu. Ale jak on fizycznie zdobył taką popularność? Przepraszam, że to jest prowadza takich prozaicznych rzeczy, ale nie wiem, zaczął wrzucać posty na Facebooka, czy jakieś filmiki, czy media go zaczęły zapraszać? Jak to się technicznie wydarzyło? Na początku mieliśmy bardzo głośny wywiad, gdzie właśnie opowiedział o różnych nadużyciach władzy. Nie tylko tych związanych z ochroną dzieci, ale również związanych ze środowiskiem oligarchów na przykład. Ale też to nie były tylko takie spektakularne akty demaskacji. Bardziej taki wzrost organiczny bym powiedziała, czyli po prostu bardzo sprawna komunikacja w mediach społecznościowych, gdzie Péter Magyar szybko zaistniał.

I oczywiście to nie było tak od razu, że on był związany z partią TISA, że on tą partię TISA założył, bynajmniej. Partia TISA jest partią, która funkcjonowała przed Péter Magyarem jako bardzo mało znane ugrupowanie. I Magyar wykorzystał ten twór na potrzeby zaistnienia w polityce szybkiego, ponieważ... Czyli zapisał się do tej partii? Coś bardziej przejął jej struktury na potrzeby udziału w wyborach do Europarlamentu w czerwcu 2024 roku, ale zanim to się stało, czyli te kilka miesięcy między lutym a czerwcem właśnie tego roku, zajął się takim generowaniem wzrostu swojej popularności przez bardzo intensywną obecność w mediach społecznościowych i podłapywanie różnych aspektów tego, jak węgierskie państwo nie funkcjonuje, podkreślając różne jego dysfunkcje.

Magyar to jest faktycznie fenomen. Dwa lata temu nikt o nim nie słyszał, oprócz insiderów. To była postać zupełnie nieznana i to pokazuje chyba przede wszystkim jak słaba była opozycja ówczesna i jak ludzie mieli dość tej starej opozycji, która cztery razy z rzędu przegrała wybory. Która w zasadzie nie była w stanie wykorzystać największej afery, jaka wybuchła w Fideszie od lat. Która właśnie zaowocowała dymisją ówczesnej prezydent z nominacji Fideszu. No i okazało się, że ktoś Kto właśnie jest z wewnątrz systemu, przynajmniej do niedawna. Ludzie uwierzyli, że po pierwsze on zna Fidesz od środka, więc ma większe szanse, żeby go pokonać, bo zna mechanizmy działania obozu władzy i całego systemu, który Orbán stworzył.

A z drugiej strony ma czterdzieści kilka lat, więc jest o pokolenie młodsze od Orbána. Jest wyrazisty, jeszcze ma za sobą tę osobistą historię, bo Fidesz tę aferę, czy Orbán tę aferę zrzucił na dwie kobiety, właśnie ówczesną Prezydent i na ministra sprawiedliwości, czyli byłą żonę Magyara. No więc w tym sensie wtedy już byłą. No więc był w pewnym sensie zaangażowany w tą sprawę osobiście, więc jego głos się jakoś wtedy szczególnie przebił w dyskusji. No i to jest naprawdę niesamowity fenomen. Przez dwa lata, w zasadzie od zera, zbudował partię, że najpierw ją przejął i potem rozbudował, która ma dzisiaj pierwsze miejsce w sondażach. W zasadzie stworzył coś z niczego, co z jednej strony wskazuje na jego determinację i kompetencje, a z drugiej strony no właśnie rozpad tej dawnej opozycji.

I przez wiele miesięcy też my jako analitycy mieliśmy taki duży niedosyt, bo próbowaliśmy się doszukiwać jakichś takich większych konkretów w tym programie TIS i takich trochę właśnie grubszych odcięć od tego, co robi Fidesz. No to to też w wielu aspektach nie nastąpiło. Cały czas Słuchając przemówień Pétera Magyara mamy wrażenie, że skupia się on bardziej na takim przekazie antyestablishmentowym, mniej dogłębnie obrazując to, jak te Węgry pod rządami TISY będą wyglądały. Chociaż oczywiście mamy wiele konkretnych obietnic. Mam wrażenie, że wiele z nich bazuje też na tej obietnicy odmrożenia środków unijnych, które teraz pozostają w dużej części niedostępne w ramach mechanizmu warunkowości.

Więc tutaj padła taka bardzo konkretna obietnica, że te środki mają z powrotem trafić do węgierskiego budżetu, co ma oczywiście mieć przełożenie na Poprawę jakości życia na szereg reform też w funkcjonowaniu tej całej sfery publicznej, więc są pomysły, ale co do zasady nie ma takiego tutaj grubego odejścia od tego, co robi Fidesz i jest też taka powiedzmy publicystyczna nomenklatura, że tak naprawdę TISA jest wersją light Fideszu. To trochę obrazuje takie bezpieczne poruszanie się też w wielu obszarach. A co z polityką zagraniczną? Czy będzie kontynuowana ta orbanowska, w cudzysłowie, pro-pokojowa polityka? Tu Magyar niewiele mówi tak naprawdę o popolityce zagranicznej, chyba świadomie.

On się niechętnie wypowiada na te tematy, bo wie, że cokolwiek powie zostanie wykorzystane przeciwko niemu. W tych kwestiach Rosji, Ukrainy, wojny Fidesz ma tak wyraziste nastawienie i tak dominujące jednak w ostatnich latach, że cokolwiek by Magyar nie powiedział bardziej krytycznego czy odróżniającego Zastanie to przez Fidesz pokazane, że on jest politykiem prowojennym, który jest otwarcie oskarżany przez Fidesz, że reprezentuje interesy ukraińskie czy interesy brukselskie. Więc on stara się, pewne sygnały wysyła, ale jest z nich bardzo ostrożny. Nie mówi o takiej pełnej reorientacji Węgier, że nagle Węgry zaczną

Wspierać Ukrainę, eliminować wpływy rosyjskie i w pełni się dogadają z Brukselą. On bardziej, on w sumie się podpisuje pod taką ogólnym, pod ogólnym hasłem, że jest za pokojem, no bo to jest bezpiecznie. Radało, każdy się podpisuje. Bezpiecznie powiedzieć, natomiast krytykuje jednak wpływy rosyjskie na Węgrzech, natomiast nie mówi o zerwaniu z dnia na dzień. Ostatnio z takich ciekawych, aktualnych kwestii on zaprezentował w końcu osobę, która ma odpowiadać u niego za sprawy zagraniczne i potencjalnie zostałaby szefem dyplomacji po wyborach, jeśli by się okazały one zwycięskie dla Magyara. To jest Anita Orbán, która znowu kiedyś była związana z Fideszem.

Zbieżność nazwisk przypadkowa. Zbieżność nazwisk przypadkowa zupełnie. Orbán nie jest takim zupełnie rzadkim nazwiskiem na Węgrzech. Jest przynajmniej trzy osoby w polityce, które się tym nazwiskiem posługują. Wiem też o piłkarzu. Anita Orbanowa się dawniej związana z Fideszem, natomiast zdecydowanie krytyczna wobec Rosji i tym jak się Rosja posługuje energetyką w polityce. Ona zresztą napisała jeszcze w 2008 roku książkę o imperializmie energetycznym Rosji. Ona jest zresztą w internecie po angielsku dostępna. Ośrodek Studiów Wschodnich, Péter Magyar, TISZA, Orbán Viktor, Ilona Gizińska, Andrzej Sadecki.

Czy to są, nie wiem, ludzie związani z byłą opozycją czy jacyś lokalni aktywiści, lokalni liderzy? Kto po prostu idzie po władzę razem z Magyarem? Przez długi czas Magyar mierzył się z tym zarzutem, że jego projekt polityczny to jest takie trochę one man show i nie ma za nim odpowiedniej reprezentacji. Natomiast z jednej strony mamy tutaj pojawiających się osoby, które mają zająć konkretne stanowiska, tak jak wspomniał Andrzej, oprócz Anity Orbán jest to też Istvan Kapitań, czyli osoba, która miałaby docelowo zająć się gospodarką w ewentualnym rządzie Magyara. Jeśli chodzi natomiast o listy, to w listopadzie ubiegłego roku Magyar zaprezentował 106 kandydatów swojej partii, którzy będą wybierani w okręgach jednomandatowych.

Bardzo ciekawy był też tryb wyboru tych osób, ponieważ to był taki casting online, że tak powiem. Jeśli chodzi właśnie o tych 106 kandydatów, to podstawowym kryterium, o którym Magyar mówił wielokrotnie, było to, że to były osoby niezwiązane z żadną partią. Nie zasiadające w ogóle w parlamencie, czyli bez takiej kariery politycznej. I przede wszystkim są to lokalni aktywiści, przedsiębiorcy, nauczyciele. Jest wyraźna nadreprezentacja lekarzy też, z uwagi na to, że Magyar dużo miejsca poświęca temu, jak węgierska służba zdrowia podupadła pod rządami Fideszu, więc mamy tutaj osoby, które chcą uzdrowić węgierską politykę.

Też to, co jest pozytywną w zasadzie zmianą, to że jest dużo kobiet. Trzecia tej listy to są kobiety, w przeciwieństwie do listy Fideszu, gdzie mamy 14 kobiet na 106 osób. Co nie jest zresztą sytuacją bardzo odmienną od tego, co Fidesz do tej pory praktykował, ponieważ w jego obecnym rządzie nie mamy żadnej kobiety minister. Ja myślę, że na liście partyjnej i w ogóle w otoczeniu Magyara są osoby, to są głównie nowe twarze. Jest tam kilku celebrytów, aktorów i tak dalej, ale głównie są to nowe twarze i to jest i adut Magyara i słabość. No bo z jednej strony prezentuje się jako ta siła, zresztą on sam, jako nowa postać funkcjonująca od dwóch lat, nowi ludzie w polityce i tak dalej, ale z drugiej strony

No i zostało jeszcze właśnie niecałe 70 dni. Fidesz dysponuje jednak większymi możliwościami mobilizacji poparcia. Ma znaczną przewagę na rynku medialnym, ma środki finansowe. W poprzednich wyborach 4 lata temu Fidesz wydał mniej więcej 8 razy więcej niż wszystkie inne partie. Oczywiście nie chodzi tu o środki stricte kampanijne, ale wykorzystywał środki państwowe. Ośrodek Studiów Wschodnich, Péter Magyar, Ośrodek Studiów Wschodnich.

Ośrodek Studiów Wschodnich, Péter Magyar, TISZA, Orbán. Czy TISZA obali Fidesz?. Ośrodek Studiów Wschodnich, Péter Magyar, TISZA, Orbán. TISZA radzi sobie z tym dosyć zręcznie.

Przede wszystkim przez dominację w mediach społecznościowych, czyli trochę sami sobie wykształcili to miejsce do komunikacji ze swoimi wyborcami. I mam wrażenie, że tutaj rzeczywiście udało się obejść te systemowe kłody pod nogi, które Fidesz im rzuca. Właśnie w zasadzie, jeśli spojrzeć na to tak z lotu ptaka, to mamy do czynienia faktycznie z takim starciem dwóch bardzo nierównych stron, takie starcie trochę Dawida i Goliata. Partii Fidesz, która istnieje od trzydziestu kilku lat, Orbán jest 36 lat w parlamencie, z czego 20 lat był Jest w parlamencie chyba prawie tyle, co Magyar żyje. Tak jest.