Czym jest (i czym może być) Rada Państw Morza Bałtyckiego?

Dzień dobry, Tomasz Lesie, Ośrodek Studiów Wschodnich. Dziś w piątek odbywa się spotkanie ministrów spraw zagranicznych Rady Państw Morza Bałtyckiego. To ważny szczyt. Przewodnictwo w tej radzie sprawuje Polska i jest to swego rodzaju kulminacja tego właśnie naszego przewodnictwa. I w ramach tej prezydencji powstał raport OSW właśnie na temat tej instytucji i jej potencjalnej roli. Jest ze mną autor, współautor tego dokumentu i ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich, Piotr Szymański. Dzień dobry. To jest podcast Ośrodka Studiów Wschodnich. Piotrze, może zaczniemy od takiego ogólnego przedstawienia, czym jest właśnie ta Rada Państw Morza Bałtyckiego, bo nie jest to instytucja, która pojawia się codziennie na nagłówkach gazet.

Dziś na tych nagłówkach pewnie Polski Gazet się pojawi albo pojawia. Rada Państw Morza Bałtyckiego to bardzo ciekawa organizacja międzynarodowa, więc trochę niesłusznie, że interesujemy się nią tak rzadko, bo w tej współpracy uczestniczą wszystkie państwa regionu. Rada Państw Morza Bałtyckiego zrzesza nie tylko Polskę i Niemcy i państwa bałtyckie, które są tutaj współgospodarzami tej południowo-wschodniej części akwenu, ale także państwa nordyckie, czyli Danię, Szwecję, Finlandię, Norwegię, która bezpośrednio dostępu do Bałtyku nie ma, ale jest częścią tego obszaru nordycko-bałtyckiego,

A nawet Islandię, która, co ciekawe, dołączyła do Rady Państw Morza Bałtyckiego, która została utworzona. No właśnie, Islandia, jak ostatni raz patrzyłem na mapę, nie leżała nad Morzem Bałtyckim. Nie leży nad Bałtykiem, to prawda, ale do właśnie utworzonej w roku 1992 Rady Państw Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Radzie Państw Morza Bałtyckiego za pośrednictwem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych.

Więc mamy tutaj 10 państw członkowskich, Unię Europejską i współpracę, która ma już ponad 30-letnią tradycję i Rada Państw Morza Bałtyckiego Na fali przełomu i końca zimnej wojny została powołana do życia by rozwijać regionalną współpracę między państwami, które pozostawały w okresie konfrontacji zimnowojennej w różnych blokach. Mieliśmy z jednej strony Państwa byłego bloku wschodniego, w tym Rosję, która była wówczas jeszcze uczestnikiem Rady Państw Morza Bałtyckiego. Państwa pozablokowe, które balansowały wcześniej Szwecję i Finlandię, a także Zachód.

Takimi priorytetami we współpracy regionalnej początkowo były kwestie wspólnego dziedzictwa, zrównoważonego rozwoju, kwestie walki z zorganizowaną przestępczością, handlem ludźmi, prawa No ale stopniowo państwa regionu były coraz bardziej zintegrowane ze strukturami obszaru euroatlantyckiego. Może na bok odłóżmy na razie procesy natowskie, no bo to dotyczy tej sfery stricte bezpieczeństwa i Obrony natomiast do Unii Europejskiej przystępują najpierw Szwecja i Finlandia w roku 1995, a później następuje kolejne bałtyckie rozszerzenie o Polskę i państwa bałtyckie.

No i znaczna część współpracy zaczyna być realizowana w ramach Unii Europejskiej. I organizacja musi się wymyślić na nowo. Zresztą dużo takich organizacji powstało w latach 90. Ich pewnie lista, jak byśmy chcieli o nich opowiedzieć, byłaby bardzo długa, ale Rada Państw to przetrwała ten czas. Rada Państw Morza Bałtyckiego znalazła sobie taką komplementarną rolę w stosunku do różnych procesów toczących się w Unii Europejskiej, integracji energetycznej, integracji na wielu różnych innych polach. Dość powiedzieć, że sama Rada Państw Morza Bałtyckiego zazębia się w swojej działalności z Europejską Strategią Regionalną dla

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Wielu podkreśla, że jednym z takich ważnych pól aktywności Rady Państw Morza Bałtyckiego był dialog z Rosją. I tutaj przez kilkanaście lat w Radzie Państw Morza Bałtyckiego mieliśmy taką platformę współpracy z Rosjanami. Ona jest z perspektywy różnie oceniana. Niektórzy uczestnicy tamtych zdarzeń i różnych

Formatów współpracy w ramach Rady Państw Morza Bałtyckiego, która realizuje najróżniejsze projekty regionalne, która ma swoje cztery grupy robocze, która ma swoje stałe struktury takie jak właśnie Rotacyjna Prezydencja, Stały Sekretariat Międzynarodowy czy Komitet Wyższych Urzędników z MSZ-ów. Który koordynuje bieżącą współpracę. No to Rosjanie w tym wszystkim uczestniczyli. No i z jednej strony mamy pogląd, że no tak naprawdę póki Rosja była członkiem tej organizacji to realna współpraca w wielu obszarach była blokowana. Z drugiej pojawiają się też zdania, że Rada Państw Morza Bałtyckiego była takim forum, gdzie można było Rosjanom

Pokazać nasze argumenty, zaprezentować nasze stanowiska i ścierać się z nimi w różnych kwestiach dotyczących regionu, no ale Rosja i Rada to już przeszłość. No właśnie, wszyscy wiemy co się wydarzyło w 2022 roku. Z tego co mówiłeś to zrozumiałem tak to trochę, że ta Rada Państw Morza Bałtyckiego była trochę jednym z elementów szeroko pojętego dialogu Zachód I państwa tego regionu w tym ujęciu z Rosją. To jak rozumiem się zakończyło po inwazji pełnoskalowej rosyjskiej 24 lutego 2022 roku. To co się zmieniło? Jak teraz Rada Państw Morza Bałtyckiego odnajduje swoją rolę i jak to przewartościowanie dzisiaj wygląda?

Tu wskazałbym na szerszy kontekst, dlatego że to przewartościowanie miało miejsce w bardzo wielu formatach współpracy regionalnej. Niektóre z nich zostały wygaszone, niektóre uśpione, a znaczenie części wzrosło. Tu można Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański.

A część tych platform, która Rosji nie uwzględniała, nagle zyskała na większym znaczeniu. Mowa tutaj w szczególności o tych organizacjach zajmujących się kwestiami bezpieczeństwa, organizacjach czy formatach, jak Grupa Północna, czyli Dialog ministrów obrony państw regionu, jak GEF, czyli Joint Expeditionary Force. To są takie siły szybkiego reagowania pod egidą Wielkiej Brytanii, które zrzeszają oprócz Brytyjczyków Holandię, państwa nordyckie i bałtyckie. Czy takie formaty konsultacyjne na poziomie czy to ministrów spraw zagranicznych, czy ministrów obrony, czy innych ministrów.

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Zmian i wymyślania ponownie nowej roli dla Rady Państw Morza Bałtyckiego. Tutaj możemy zwrócić uwagę na to, że w tym kluczowym czasie początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę szefował stałemu sekretariatowi Rady Państw Morza Bałtyckiego, szefował polski dyplomata, ambasador Grzegorz Poznański. W tym kluczowym okresie w marcu 2022 roku udało się doprowadzić do zawieszenia współpracy z Rosją w Radzie, a Rosjanie obrażeni na takie stanowisko postanowili o opuszczeniu organizacji w maju tego samego roku, co otworzyło zupełnie nową kartę w jej historii i stanowi

Punkt zwrotny dla samego formatu współpracy regionalnej. Trwają, jak rozumiem, trochę dyskusje o tym, czym ta Rada Państw Morza Bałtyckiego ma być i jednym z bardzo ważnych elementów tych dyskusji jest raport, który przygotowałeś jako jeden z autorów, więc może trochę o nim opowiedzmy. Oczywiście ten podcast jest ogólnie, tak jak nagrywamy, słuchają go też eksperci, dyplomaci i różni ludzie, którzy się tymi rzeczami Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański.

Takie punkty przełomowe właśnie jak zmiana środowiska bezpieczeństwa w regionie w ostatnich latach sprzyjają przewartościowaniom. Zmiany te związane są w szerszym regionalnym kontekście. Oczywiście z zagrożeniem ze strony Rosji, ale też różnymi procesami, które toczą się np. w państwach nordyckich powstał podobny raport dotyczący tego, czy możliwe jest rozszerzenie udziału w nordyckich formatach takich jak Rada Nordycka, I Nordycka Rada Ministrów w charakterze pełnoprawnych członków Grenlandii, Wysp Owczych czy Wysp Alanskich, czyli autonomicznych terytoriów zależnych.

No i tutaj Warto jest, myślę, pokazać pewną wyjątkowość Rady Państw Morza Bałtyckiego na tym tle, dlatego że w przypadku tej organizacji mamy do czynienia ze wszystkimi państwami regionu reprezentowanymi na najwyższym szczeblu, bo gospodarzami Rady Państw Morza Bałtyckiego Tutaj rozpoczynamy cały proces tej dyskusji na temat przyszłości Rady de facto już w czasie fińskiej prezydencji. Czyli dwa lata temu ona jako pierwsza wskazała na potrzebę takiego strategicznego namysłu nad przyszłością współpracy.

No i w roku ubiegłym w czasie prezydencji już estońskiej zaprezentowany Został raport, tak zwany raport mędrców. Jego autorami były prezydent Estonii Ilves i był minister spraw zagranicznych Litwy Landsbergis, gdzie ten raport wytyczył tak naprawdę pewien kierunek myślenia O dalszej współpracy w ramach Państw Morza Bałtyckiego. Najkrócej rzecz ujmując, raport ten postuluje, by Rada Państw Morza Bałtyckiego odgrywała większą rolę w niemilitarnym wymiarze bezpieczeństwa regionalnego jako instytucja, która może stanowić np. odpowiedź na

Rosnące zagrożenia hybrydowe ze strony Rosji. Co ma sens, bo dużo z tych zagrożeń dotyczy Morza Bałtyckiego. Jak najbardziej. Mówimy tutaj o infrastrukturze krytycznej, o kablach, gazociągach, o zagłuszaniu sygnału GPS, o flocie cienia. Jeżeli spojrzymy na postulaty już polskiej prezydencji w Radzie Państw Morza Bałtyckiego, która jeszcze trwa do końca No to widzimy, że tematy te znalazły się na pierwszym planie. No i ten raport Ilwesa Landsbergisa i priorytety polskiej prezydencji stanowiły dla nas inspirację. Ten raport został zamówiony przez Polski Resort Spraw Zagranicznych przy poparciu Komitetu Wyższych Urzędników Rady Państw Morza Bałtyckiego, czyli de facto innych MSZ-ów

I też ten raport, tak jak wiem, bo rozmawialiśmy w trakcie tego jak on powstawał, to nie było tak, że sobie usiadłeś i napisałeś razem z innymi autorami co wam przyszło do głowy, tylko było to poprzedzone wieloma rozmowami. Tak, przeprowadziliśmy wywiady właśnie w MSZ-ach państw regionu uczestniczących w tym formacie, w Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, a także w instytucjach po stronie polskiej zaangażowanych w Różne elementy współpracy w Radzie Państw Morza Bałtyckiego, żeby lepiej zrozumieć interesy poszczególnych państw, to gdzie współpraca jest najbardziej dynamiczna, gdzie pozostaje uśpiona, no i zebrać przede wszystkim różne idee i pomysły na rewitalizację samej organizacji.

A dodatkowo naszym zadaniem było zmapowanie wszystkich Formatów regionalnej współpracy w regionie Morza Bałtyckiego albo nachodzących na region Morza Bałtyckiego w obszarze szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Ich było kilkadziesiąt. Byliśmy w stanie zidentyfikować... Które na siebie nakładały jeszcze dodatkowo. Tak, częściowo się na siebie nakładały. Jeżeli chodzi o kompetencje oczywiście, jeżeli chodzi o Skład państw członkowskich, więc tutaj polecam zajrzeć do raportu. Na jego końcu znajduje się kompleksowa tabela. Ona nie uwzględnia jeszcze dodatkowo różnych memorandów, które zostały podpisane.

Taka dyplomatyczna biurokracja trochę. Patrząc na same te organizacje, to mamy różne struktury, które są aktywne w obszarze bezpieczeństwa, w obszarze polityki zagranicznej, energii, ochrony infrastruktury krytycznej, floty cienia. Bezpieczeństwa i ochrony ludności i obrony cywilnej. Więc mamy szereg różnych formatów i trzeba było to wszystko po pierwsze zmapować, przeanalizować, zobaczyć gdzie współpraca realnie się toczy, a które z nich na przykład pozostają zakurzone. No i zastanowić się, co najważniejsze, nad tym, gdzie Rada Państw Morza Bałtyckiego mogłaby wnieść wartość dodaną, gdzie odegrać rolę koordynatora, jakie procesy być może przejąć, a w jakich ograniczyć się do ciała, które zapewnia pewną synchronizację i wymianę informacji.

No dobrze, no to przejdźmy zatem do tych waszych rekomendacji, gdzie ta Organizacja może się odnaleźć w tym całym systemie, w którym przecież jest też Unia Europejska i NATO, o to zapytam na koniec, ale jakie jest właśnie to miejsce, które proponujecie, jaki jest ten potencjał, w jaki sposób wykrzesać ten potencjał z tego formatu? Z perspektywy polskiej, kiedy patrzymy na Bałtyk, często dostrzegamy to, że funkcjonują w regionie różne formaty ekskluzywne tak zwane, czyli formaty, w których biorą udział tylko państwa nordyckie albo tylko państwa bałtyckie, różne gremia, które nie uwzględniają Polski. Ma miejsce też współpraca nordycko-bałtycka w ramach tej

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ciało, które zrzesza wszystkie obecnie demokratyczne państwa regionu, państwa, które mają wspólne interesy, co trzeba też podkreślić, nie tylko w zakresie tej bieżącej współpracy regionalnej, handlu, konektywności, zwalczania przestępczości zorganizowanej, wspierania inwestycji, pielęgnowania wspólnego dziedzictwa kulturowego,

Ale też w kwestiach o szerszym geopolitycznym, strategicznym wymiarze, takich jak właśnie stosunek do Rosji, wsparcie Ukrainy. Czy interesujący nas najbardziej segment bezpieczeństwa regionalnego ze szczególnym naciskiem na kwestie niemilitarne, odporności, zdolności do reagowania kryzysowego, czy odpowiedzi na rosyjskie zagrożenia hybrydowe. Więc de facto można byłoby powiedzieć, że naszym postulatem jest dodanie czwartego wymiaru tej współpracy w ramach państw Morza Bałtyckiego, żeby obok tych kwestii miękkiego bezpieczeństwa, obok kwestii współpracy w obszarze wspólnego dziedzictwa i zrównoważonego rozwoju i gospodarki, znalazły się sprawy związane z bezpieczeństwem

I tutaj nasze rekomendacje dzielimy na takie, które można wdrożyć szybko i potrzeba do tego po prostu woli politycznej. Oraz te, które zajmą więcej czasu, nazwijmy je średnio i długo okresowymi. Z takich nisko wiszących owoców, tłumacząc z angielskiego, można wymienić Organizację Szczytu Liderów Rady Państw Morza Bałtyckiego. To jest dawno niepraktykowany format. Bo oni się spotykają aktualnie głównie w łonie ministrów spraw zagranicznych albo pracowników tych resortów. Tak, coroczna sesja ministerialna Rady Państw Morza Bałtyckiego, to są resorty spraw zagranicznych.

Więc w tym zakresie takie spotkanie ministrów do spraw wewnętrznych byłoby jasnym sygnałem, że Będziemy inwestować w na przykład jedną z grup roboczych Rady Państw Morza Bałtyckiego, którą jest sieć ochrony ludności i która na przykład po stronie polskiej angażuje Państwową Straż Pożarną. Wydaje mi się, że możliwe jest również rozszerzenie części formatów, które obejmują na przykład tylko państwa nordyckie na cały region. Mowa tutaj np. o spotkaniach ministrów czy urzędników właściwych dla obrony cywilnej i gotowości.