Czym jest (i czym może być) Rada Państw Morza Bałtyckiego?

Dzień dobry, Tomasz Lesie, Ośrodek Studiów Wschodnich. Dziś w piątek odbywa się spotkanie ministrów spraw zagranicznych Rady Państw Morza Bałtyckiego. To ważny szczyt. Przewodnictwo w tej radzie sprawuje Polska i jest to swego rodzaju kulminacja tego właśnie naszego przewodnictwa. I w ramach tej prezydencji powstał raport OSW właśnie na temat tej instytucji i jej potencjalnej roli. Jest ze mną autor, współautor tego dokumentu i ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich, Piotr Szymański. Dzień dobry. To jest podcast Ośrodka Studiów Wschodnich. Piotrze, może zaczniemy od takiego ogólnego przedstawienia, czym jest właśnie ta Rada Państw Morza Bałtyckiego, bo nie jest to instytucja, która pojawia się codziennie na nagłówkach gazet.

Dziś na tych nagłówkach pewnie Polski Gazet się pojawi albo pojawia. Rada Państw Morza Bałtyckiego to bardzo ciekawa organizacja międzynarodowa, więc trochę niesłusznie, że interesujemy się nią tak rzadko, bo w tej współpracy uczestniczą wszystkie państwa regionu. Rada Państw Morza Bałtyckiego zrzesza nie tylko Polskę i Niemcy i państwa bałtyckie, które są tutaj współgospodarzami tej południowo-wschodniej części akwenu, ale także państwa nordyckie, czyli Danię, Szwecję, Finlandię, Norwegię, która bezpośrednio dostępu do Bałtyku nie ma, ale jest częścią tego obszaru nordycko-bałtyckiego,

A nawet Islandię, która, co ciekawe, dołączyła do Rady Państw Morza Bałtyckiego, która została utworzona. No właśnie, Islandia, jak ostatni raz patrzyłem na mapę, nie leżała nad Morzem Bałtyckim. Nie leży nad Bałtykiem, to prawda, ale do właśnie utworzonej w roku 1992 Rady Państw Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Radzie Państw Morza Bałtyckiego za pośrednictwem Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych.

Więc mamy tutaj 10 państw członkowskich, Unię Europejską i współpracę, która ma już ponad 30-letnią tradycję i Rada Państw Morza Bałtyckiego Na fali przełomu i końca zimnej wojny została powołana do życia by rozwijać regionalną współpracę między państwami, które pozostawały w okresie konfrontacji zimnowojennej w różnych blokach. Mieliśmy z jednej strony Państwa byłego bloku wschodniego, w tym Rosję, która była wówczas jeszcze uczestnikiem Rady Państw Morza Bałtyckiego. Państwa pozablokowe, które balansowały wcześniej Szwecję i Finlandię, a także Zachód.

No i znaczna część współpracy zaczyna być realizowana w ramach Unii Europejskiej. I organizacja musi się wymyślić na nowo. Zresztą dużo takich organizacji powstało w latach 90. Ich pewnie lista, jak byśmy chcieli o nich opowiedzieć, byłaby bardzo długa, ale Rada Państw to przetrwała ten czas. Rada Państw Morza Bałtyckiego znalazła sobie taką komplementarną rolę w stosunku do różnych procesów toczących się w Unii Europejskiej, integracji energetycznej, integracji na wielu różnych innych polach. Dość powiedzieć, że sama Rada Państw Morza Bałtyckiego zazębia się w swojej działalności z Europejską Strategią Regionalną dla

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Wielu podkreśla, że jednym z takich ważnych pól aktywności Rady Państw Morza Bałtyckiego był dialog z Rosją. I tutaj przez kilkanaście lat w Radzie Państw Morza Bałtyckiego mieliśmy taką platformę współpracy z Rosjanami. Ona jest z perspektywy różnie oceniana. Niektórzy uczestnicy tamtych zdarzeń i różnych

Formatów współpracy w ramach Rady Państw Morza Bałtyckiego, która realizuje najróżniejsze projekty regionalne, która ma swoje cztery grupy robocze, która ma swoje stałe struktury takie jak właśnie Rotacyjna Prezydencja, Stały Sekretariat Międzynarodowy czy Komitet Wyższych Urzędników z MSZ-ów. Który koordynuje bieżącą współpracę. No to Rosjanie w tym wszystkim uczestniczyli. No i z jednej strony mamy pogląd, że no tak naprawdę póki Rosja była członkiem tej organizacji to realna współpraca w wielu obszarach była blokowana. Z drugiej pojawiają się też zdania, że Rada Państw Morza Bałtyckiego była takim forum, gdzie można było Rosjanom

Pokazać nasze argumenty, zaprezentować nasze stanowiska i ścierać się z nimi w różnych kwestiach dotyczących regionu, no ale Rosja i Rada to już przeszłość. No właśnie, wszyscy wiemy co się wydarzyło w 2022 roku. Z tego co mówiłeś to zrozumiałem tak to trochę, że ta Rada Państw Morza Bałtyckiego była trochę jednym z elementów szeroko pojętego dialogu Zachód I państwa tego regionu w tym ujęciu z Rosją. To jak rozumiem się zakończyło po inwazji pełnoskalowej rosyjskiej 24 lutego 2022 roku. To co się zmieniło? Jak teraz Rada Państw Morza Bałtyckiego odnajduje swoją rolę i jak to przewartościowanie dzisiaj wygląda?

Tu wskazałbym na szerszy kontekst, dlatego że to przewartościowanie miało miejsce w bardzo wielu formatach współpracy regionalnej. Niektóre z nich zostały wygaszone, niektóre uśpione, a znaczenie części wzrosło. Tu można Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański.

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Zmian i wymyślania ponownie nowej roli dla Rady Państw Morza Bałtyckiego. Tutaj możemy zwrócić uwagę na to, że w tym kluczowym czasie początku pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę szefował stałemu sekretariatowi Rady Państw Morza Bałtyckiego, szefował polski dyplomata, ambasador Grzegorz Poznański. W tym kluczowym okresie w marcu 2022 roku udało się doprowadzić do zawieszenia współpracy z Rosją w Radzie, a Rosjanie obrażeni na takie stanowisko postanowili o opuszczeniu organizacji w maju tego samego roku, co otworzyło zupełnie nową kartę w jej historii i stanowi

Punkt zwrotny dla samego formatu współpracy regionalnej. Trwają, jak rozumiem, trochę dyskusje o tym, czym ta Rada Państw Morza Bałtyckiego ma być i jednym z bardzo ważnych elementów tych dyskusji jest raport, który przygotowałeś jako jeden z autorów, więc może trochę o nim opowiedzmy. Oczywiście ten podcast jest ogólnie, tak jak nagrywamy, słuchają go też eksperci, dyplomaci i różni ludzie, którzy się tymi rzeczami Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański.

Takie punkty przełomowe właśnie jak zmiana środowiska bezpieczeństwa w regionie w ostatnich latach sprzyjają przewartościowaniom. Zmiany te związane są w szerszym regionalnym kontekście. Oczywiście z zagrożeniem ze strony Rosji, ale też różnymi procesami, które toczą się np. w państwach nordyckich powstał podobny raport dotyczący tego, czy możliwe jest rozszerzenie udziału w nordyckich formatach takich jak Rada Nordycka, I Nordycka Rada Ministrów w charakterze pełnoprawnych członków Grenlandii, Wysp Owczych czy Wysp Alanskich, czyli autonomicznych terytoriów zależnych.

No i w roku ubiegłym w czasie prezydencji już estońskiej zaprezentowany Został raport, tak zwany raport mędrców. Jego autorami były prezydent Estonii Ilves i był minister spraw zagranicznych Litwy Landsbergis, gdzie ten raport wytyczył tak naprawdę pewien kierunek myślenia O dalszej współpracy w ramach Państw Morza Bałtyckiego. Najkrócej rzecz ujmując, raport ten postuluje, by Rada Państw Morza Bałtyckiego odgrywała większą rolę w niemilitarnym wymiarze bezpieczeństwa regionalnego jako instytucja, która może stanowić np. odpowiedź na

Taka dyplomatyczna biurokracja trochę. Patrząc na same te organizacje, to mamy różne struktury, które są aktywne w obszarze bezpieczeństwa, w obszarze polityki zagranicznej, energii, ochrony infrastruktury krytycznej, floty cienia. Bezpieczeństwa i ochrony ludności i obrony cywilnej. Więc mamy szereg różnych formatów i trzeba było to wszystko po pierwsze zmapować, przeanalizować, zobaczyć gdzie współpraca realnie się toczy, a które z nich na przykład pozostają zakurzone. No i zastanowić się, co najważniejsze, nad tym, gdzie Rada Państw Morza Bałtyckiego mogłaby wnieść wartość dodaną, gdzie odegrać rolę koordynatora, jakie procesy być może przejąć, a w jakich ograniczyć się do ciała, które zapewnia pewną synchronizację i wymianę informacji.

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Sopot, Piotr Szymański. Ciało, które zrzesza wszystkie obecnie demokratyczne państwa regionu, państwa, które mają wspólne interesy, co trzeba też podkreślić, nie tylko w zakresie tej bieżącej współpracy regionalnej, handlu, konektywności, zwalczania przestępczości zorganizowanej, wspierania inwestycji, pielęgnowania wspólnego dziedzictwa kulturowego,

Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego, Piotr Szymański. Dokładnie, można przemówić wspólnym głosem. Jeszcze tylko jedną rzecz dopowiem, że najdobitniej tą zmieniającą się rolę Rady Państw Morza Bałtyckiego pokazuje spotkanie, które miało miejsce w marcu tego roku, gdzie właśnie ten format został zastosowany do zaproszenia ministrów spraw zagranicznych z całego regionu,

Na koniec chciałem zapytać o coś, co pewnie towarzyszy części z państwa. Takie pytanie, A po co ta Rada Państw Morza Bałtyckiego, skoro przecież jest NATO, jest Unia Europejska i tymi rzeczami ktoś mógłby powiedzieć, że przecież tymi rzeczami, o których tutaj mówiłeś nawet przed chwilą, mogłaby się zająć właśnie Unia czy nawet jeszcze bardziej NATO. Jak byś odpowiedział na takie zarzuty? W naszym raporcie podkreślamy jednoznacznie, że kwestia obrony Natomiast widzimy rolę Rady Państw Morza Bałtyckiego jako organizacji, która może wspomóc państwa członkowskie m.in. poprzez współpracę regionalną w wypełnianiu części wymogów, celów i standardów.

Nie wiedzą, jakie działania podejmowane są np. w zakresie ochrony obszarów morskich przez dane państwo, że powstają nowe instytucje, że pozyskiwane są nowe zdolności, że następują zmiany prawne, więc to wszystko, aby skutecznie reagować np. w zakresie Floty Cienia, wymagałoby regionalnej harmonizacji Ośrodek Studiów Wschodnich, Rada Państw Morza Bałtyckiego. Nie powinna przekreślać swojego dotychczasowego dorobku.

Gdzie można powołać na przykład doraźną grupę roboczą. Na ten moment dla państw regionu ważnym wyzwaniem i zagrożeniem jest aktywność Floty Cienia, ale nie można wykluczyć, że ta panorama zagrożeń hybrydowych Będzie się zmieniać i wtedy Rada Państw Morza Bałtyckiego mogłaby wkraczać jako ta instytucja, która jest zdolna do szybkiego i elastycznego reagowania i koordynować odpowiedź państw regionu szybciej niż ma to miejsce w różnych większych ponadnarodowych strukturach. No dobrze, dziękuję Piotrze, że przybliżyłeś nam tutaj Radę Państw Morza Bałtyckiego i trochę inną część polityki międzynarodowej, bardzo ważną, o której w sumie dosyć rzadko mówimy.