Przedmiot milczenia [Poetycki piątek]

OFF CZAREK Poetycki piątek, a w studio pani Bogusława Sochańska, tłumaczka z języka duńskiego. Dzień dobry. Dzień dobry. Rozmawialiśmy o poetce duńskiej Aminie Elmi, także przy okazji Nagrody Europejskiej Poeta Wolności. Pół roku temu. Tak. Przypominam, że laureatkami Nagrody Europejskiej Poeta Wolności 2026 są Amina Elmi i tłumaczka jej wierszy, czyli pani Bogusława Sochańska. Także gratulacje raz jeszcze. Bardzo dziękuję. Ale zasadą konkursu Europejski Poeta Wolności jest to, że powstaje pewnego rodzaju wybór wierszy, tak żeby kapituła mogła ocenić.

Jest ta forma. W takim razie możemy już wskakiwać do tego tomu. Z pewnością słuchacze, którzy śledzą Poetycki piątek, znają wiersze Aminy Elmi. Nie wszystkie, bo nie wszystkie znalazły się w tym konkursowym tomie, ale dzisiaj rozumiem, że będą pojawiały się te, których nie było. A teraz są już wszystkie. Teraz są już wszystkie, tak. I ta książka ma zupełnie inną konstrukcję. Bardzo charakterystyczną, która nie została oddana w tym tomie konkursowym. Bardzo świadomie to zrobiłam. Wybrałam po prostu wiersze z książki, ale w takiej kolejności, w jakiej ukazują się w książce debiutanckiej, z pominięciem niektórych.

Wierząc, że wrażenie, jakie ta książka wywoła, będzie takie samo, jak to, które wywiera autentyczny, oryginalny tom debiutancki, który jest podzielony na pewne segmenty. I tak rzeczywiście się stało. Nie bez powodu książka została nagrodzona, czy poetka została nagrodzona. Ten debiutancki tomik trochę przypomina strukturę greckiej tragedii. Jest prolog, jest epilog, są cztery akty. Trochę wprowadzają te wprowadzenia do tych aktów, trochę jakby sugerują co w danym segmencie się znajdzie, jaka tematyka będzie dominować, ale myślę, że to jakiegoś zasadniczego znaczenia dla wybrzmienia tego tomu nie ma tak naprawdę.

Poetycki piątek. W studio pani Bogusława Sochańska, tłumaczka z języka duńskiego. W jej tłumaczeniu ukazał się debiutancki tom Aminy Elmi, poetki duńskiej, somalijskiego pochodzenia. Barbarzynka, Przedmiot milczenia i z tego tomu wiersze, których państwo jeszcze nie słyszeli. Tak. Legenda o klanie Hawadle opowiada o człowieku, który uciekł i sam założył rodzinę. Ten niespokojny duch we mnie jest starszy niż ja. Wiem, że jestem wszystkim, czego mój lud nauczyła mobilność. Ciekawa nawet oberwania chmury, widzę ją jako wiersz, pokazujący światu swoje wnętrze, zrywa z brzmieniem natury i stwarza własne.

Kochankiem. Tak. Tak, to akurat konsultowałam z autorką, bo musimy dodać przy tej okazji, prawda, że w tym tomie są również wiersze miłosne, adresowane do kobiety, ale To był problem rzeczywiście i sprawdzałam to z autorką. Okazało się, że chodzi o kochankę akurat. Inny wiersz, gdzie mowa jest o języku. Znów tu jesteśmy. Tym razem język pozbawił nas możliwości pojednania. Śnię z otwartymi oczami. Widzę czerwony piasek w berberze.

Masz dwadzieścia lat, tato, a już przeżyłeś kilka żyć. Gdyby umarli mogli słyszeć, powiedziałabym, kiedy pierwszy raz spotkałam twoją siostrę, zawołała mi Sanjelo, przybierz na wadze. Może chciała przez to powiedzieć, przyswój sobie ciało, które będzie dla ciebie oparciem, gdy nie sprosta temu świat. Problem ciała, innego ciała, skóry o innym kolorze pojawia się w tych wierszach niejeden raz i jest oczywiście ważną przyczyną tego, że tak, a nie inaczej postrzegana jest autorka i tacy jak ona w kraju, w którym skądinąd są mile widziani, o czym też z ironią pewną pisze w innych wierszach.

I to wskazanie na Rumiego, intymność języka, czyli język właściwy tylko jakiejś małej grupie ludzi, zupełnie zamknięty dla innych ludzi. I być może tylko tym sposobem znajdziemy spokój od świata, czyli zamykając się w swojej tradycji, w swoim języku, w swoich wartościach i punktach odniesienia. Nawet nazwałbym go bardziej perskim mistykiem. No tak, on był perski, ale przyswojony potem światu arabskiemu, prawda? Bo islamski, bo chodzi o religię. Tutaj nie potrzebujemy żadnego Boga. I taki wiersz, który na końcu zamyka ten tom i też mówi o milczeniu, czyli o

Rzekomej niemożności, bo jednak Amina Elmi mówi nam o tym wszystkim, ale nadal uważa, że nie ma języka na to, co chciałaby powiedzieć, albo że ten język jest niewystarczający. Pisze tak. Chcę, aby mój nekrolog zawierał zdanie, przeżywała swoje milczenia głośno. I co, wiersze miłosne? Tak, mamy jeszcze chwilę? Dobrze. No oczywiście, na wiersze miłosne zawsze Pani Bogusława. Super, wspaniale. Czytamy wiersze miłosne. Ale to są smutne wiersze miłosne. Te, które czytaliśmy poprzednio, były takimi lirykami ciepłymi, przyjemnymi, a tu mamy raczej miłość.

Takie są najlepsze. Tak, takie są najlepsze. Bo prawdziwe. Właśnie. Bo częste. Bo miłość to cierpienie. Bo miłość niespełniona to cierpienie. Spełniona też. Spełniona też. Może bywa. Nie wiem tego, nie wiem. Chodź, zamieszkaj w moim oddechu. Uścisk dłoni pozostaje na długo. Ręce opuściły jedna drugą. jak urządziłabyś mój dom? The green velvet on the coach looks best in that light over there. Najczęściej mówisz, trochę się odsunę, chcesz mieć wszystko na dystans, lepiej się przyjrzeć. Nie mogę wystarczająco się do ciebie zbliżyć, tak by nie umierać po wielokroć.

Zakwitnie twój ulubiony kwiat. Jego eksplodujące usta, urzeczone, zachwycone własnym rozkwitem. Wiosna. No tu nie wiemy, czy mamy ironię, smutek przełamany przez ironię, czy optymizm. To do wyinterpretowania. I tak Amina Elmi w tym tomie snuje się, podobnie jak w tym nagrodzonym, od tematyki bliskiej sercu, bliskiej emocjom, całkiem prywatnym, całkiem intymnym, po te naznaczone z pewnym rysem społecznym, czyli bycie obcym w kraju, w którym się obcym de facto nie jest, a jednak jest.

Gdy pierwszy raz sam poczuł, że jest mu trudno, powiedział, nie mogę spać w nocy. Tupak pisał. Other knickers close their eyes, see dreams and they sleep. Powiedział, że już dawno nie miał snów. Z oczami zamkniętymi, otwartymi, obojętnymi. To bracie, to znowu o samotności. I nie znała pani Tupaka? Ja nie znałam. Naprawdę? Ja nie znałam. O matko, jak można nie znać Tupaka? Bo ja jestem z innego pokolenia, proszę pana. No dobrze, ale Rumiego pani zna, też jest z innego pokolenia. Tak, ale ja jestem bliższa Rumiemu chyba pokoleniowo niż Tupakowi. No dobrze, jestem trochę rozczarowany. Żartuję oczywiście. Ale przesłuchała teraz pani dyskografię chociaż? All eyes on me?

Nie, przyznam, że mnie nie pociągało to aż tak. Mogłaby pani przełożyć na duński? Naduński. O, to dla Aminy zadanie, nie dla mnie. No dobrze, to na sam koniec jeszcze jeden wiersz. Jeszcze jeden krótki. Tak. Za to. Kto zechce nas kochać, jeśli nie będzie to akt rewolucyjny? Całe nasze życie jak zachody słońca nad przepaścią. Jeszcze jeden króciusieńki na koniec może już. Uderzenia skrzydeł w powietrzu. Robimy uniki. Starzejemy się razem. Zmieniamy sposób, w jaki ten kraj postrzega siebie. To już taki bardzo publicystyczny, tak? No tak. Mamy tu różne klimaty. Produkcyjniak powiedziałby.

No nie, proszę nie deprecjonować mojej ulubionej, jednej z moich ulubionych poetek. Czekamy na następny tom Aminy Elmi, jak dotąd kolejny się nie pojawił. Bo chyba prozę teraz preferuje. Proza poetycka, tak, będzie się wkrótce. Pani Bogusława Sochańska, tłumaczka z języka duńskiego, była gościem Poetycki piątek. Amina Elmi z debiutanckiego tomu Barbarzynka. Przedmiot milczenia. Bardzo dziękuję. Wydawnictwo Driada w tłumaczeniu pani Bogusławy Sochańskiej. Więcej Owczarka i Poetyckich piątków znajdziesz w aplikacji TOK FM i na tokefm.pl. Link znajdziesz w opisie tego odcinka. TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony.