Święcica w gminie Rytwiany

MOC HISTORII Dzień dobry, witamy Państwa jak zwykle o stałej porze. Cezary Jastrzębski. Z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Robert Szumielewicz. MOC HISTORII dziś zawędruje do gminy Rytwiany, do miejscowości Święcica. I to nie pierwsza Święcica, którą odwiedzamy z MOCĄ HISTORII. Tak, no wspominaliśmy przy poprzedniej Święcicy w gminie Obrazów, że jeszcze jest druga, do której wrócimy, no i trzeba tę obietnicę spełnić, musimy zająć się również tą miejscowością, przy czym oczywiście, że wtedy też to wyjaśnialiśmy, jeśli chodzi o nazewnictwo, to jest to taka typowo kulturowa nazwa, związana rzeczywiście z czymś, co

Tym bardziej akurat w przypadku tej święcicy jest to oczywiste, że przecież jakiś czas temu mówiliśmy o miejscowości Tuklęcz, która tuż obok się znajduje i właściwie na dobrą sprawę to w dziejach nieustannie było takie połączenie święcicy, Tuklęcza oraz konie młotów. To o tyle istotniejsza miejscowość, że tam znajduje się kościół. Okazały była to też przez wieki własność albo w dyspozycji były konie młoty klasztoru benedyktynów na Świętym Krzyżu. No i te trzy miejscowości nieustannie w dziejach ze sobą są splecione, ale już te nazwy Święcica, Tuklęcz rzeczywiście wskazują na taki kulturowy motyw i

Wyjątkowość jeśli chodzi o nazewnictwo. No oczywiście Gaj Święcicki jeszcze w pobliżu, no ale jest też Gaj Koniemłocki. To też jest o tyle interesujące, że to określenie Gaj odnosi się no również niejednokrotnie do Świętego Gaju. Mamy więc, można by tak powiedzieć, okolicę, która z tego punktu widzenia metafizycznego jest niezwykle ważna, Ta też ma bardzo ciekawą historię i liczne wątki, których mogłyby pozazdrościć zapewne bardziej znaczące miejscowości, no bo to nie jest, powiedzmy tak, nie obrażając przecież nikogo jakaś metropolia, choć akurat w ostatnim czasie o Święcicy o tyle jest w jakiś sposób głośno, Że na końcu wioski, czyli gdybyśmy chcieli z Koniemłotów wyjeżdżać, to jedziemy do Święcicy i w lewo trzeba skręcić na koniec wioski.

Lub, gdy jedziemy od strony Rytwiańskiej, przez Groble przejeżdżamy, jest Gaj Święcicki, mijamy tu klęcz po lewej stronie i wtedy dojedziemy na początek wioski, właśnie od strony Grobli, zresztą słynnego miejsca. I tam znajduje się oszydełkowany przystanek komunikacji zbiorowej, no bo kilka lat temu artystka, która przybyła z Nowego Jorku, a była u swojej rodziny, natomiast zajmuje się szydełkowaniem, włączyła się w takie działania pań, akurat panie podejmowały tutaj różnego rodzaju inicjatywy i panie zgłosiły taki pomysł, że skoro szydełkowaniem Zajmuje się mieszkanka Nowego Jorku. To dlaczego nie zrobić czegoś ekstrawaganckiego i niezwykle interesującego z tego szydełkowania.

Właśnie tej naszej dzisiejszej w gminie Rytwiany i tej, o której kiedyś wspominaliśmy, a więc w gminie obrazów. Tamta święcica wiąże się z tym, o czym szczegółowo, dokładnie mówiliśmy. Znajdują się tam dwa kurhany pradziejowe. I w przypadku dzisiejszej święcicy niestety, tak jak wspominam w poważnych materiałach, mówi się, że tutaj są dwa kurhany i powołuje się przy tym na taką publikację sprzed wielu, wielu lat, tak jakby to dotyczyło właśnie tej święcicy rytwiańskiej. Natomiast no niestety trzeba z żalem powiedzieć, że nie ma tutaj takich kurhanów, a te dwa znajdują się w innej Święcicy i sytuacja nawet o tyle też jest niedobra, że autorka tamtej publikacji sprzed kilkudziesięciu lat ona wymienia gminę obrazów i ówczesne województwo tarnobrzeskie, czyli jeszcze zobaczmy kiedy to było przed ostatnią reformą administracyjną.

Oni twierdzą, że w tej okolicy to raczej właśnie takich pradziejowych kopców nie było, no bo rzeczywiście to jest specyficzny teren, taki niechętnie zajmowany w pradziejach, bo nie związany z tym, że były tu wzniesienia, suchy teren i dostęp do jakiejś dużej wody, Choć konie Młotka, taki potok, który wziął nazwę oczywiście od konie Młotów, konie Młotka tutaj też wpłynie, no i w pobliżu jest jednak Czarna Staszowska, a choćby ta Grobla, więc ten teren podmokły tak, ale niezbyt nadający się do pradziejowego osadnictwa. Stąd to wymaga wyjaśnienia, bo być może, że ktoś znów natrafi za jakiś czas na te dwa kopce pradziejowe w przypadku naszej Święcicy. A to właśnie nie jest nasza Święcica.

Ale ta opowieść, no tutaj się w takim ciekawym kontekście pierwszych piastów pojawia. Natomiast najstarsze wzmianki historyczne, one dotyczą już jeszcze późniejszych czasów, bo związane są z osobą króla Kazimierza Wielkiego i z roku 1351 Pochodzi informacja, że wioski, które należały do klasztoru świętokrzyskiego, czyli do tego benedyktyńskiego na Łysej Górze, a więc Konie Młoty i Święcica, nie mówiono wtedy o Tuklęczu, ale o Konie Młotach, Konie Młoty i Święcica, że one wtedy zostały przeniesione Z takiego zwyczajowego, tradycyjnego prawa polskiego na prawo średzkie, czyli też niemieckie, ale dotyczące nie tych ustaleń magdeburskich, jak to często przyjmowano, tylko za pośrednictwem środy te różne ustalenia tutaj dotarły.

Dobrze rozwijającej się pod względem społeczno-gospodarczym miejscowości. Także takie sinusoidy, jeśli mówimy o dziejach święcicy, możemy zaobserwować. No i dla porównania rzeczywiście możemy powiedzieć, jak to wyglądało właśnie na przykład za czasów Jana Długosza i jak wyglądało później. No i właśnie, to wróćmy w takim razie do XV wieku i do tego momentu, w którym o Święcicy pisał właśnie nasz niezastąpiony Jan Długosz, do którego przecież wielokrotnie sięgamy. Więc jesteśmy w momencie, kiedy już wiadomo, nie do końca w jakich okolicznościach, ale wiemy, że Święcica należała do klasztoru benedyktyńskiego. Na Świętym Krzyżu i w czasach Jana Długosza było tutaj 11 łanów kmiecych, czyli dość ludna miejscowość.

To się zapewne wiązało też w jakiś sposób z sytuacją, która miała miejsce w roku 1536, kiedy to raptem okazało się, że doszło tutaj do istotnej zmiany, jeśli mówimy o stosunkach własnościowych w Święcicy. Te losy Święcicy na przestrzeni poszczególnych lat falowały. Raz było lepiej, raz było gorzej. W XV wieku zupełnie nieźle, bo mówiliśmy o jedenastu łanach, później po pewnym czasie już były tylko cztery, no ale mamy ten rok 1536, o którym wspominaliśmy, gdzie doszło do ważnego zdarzenia, a mianowicie do zmiany właścicielskiej. Wiązało się to z tym, że Święcica przestała być własnością klasztoru benedyktynów na Świętym Krzyżu.

Święcica przestała być własnością klasztoru benedyktyńskiego, stała się własnością szlachecką. No i potem już były konsekwencje tej decyzji, tak jak wspominał autor ojciec Jacek Jabłoński, który nadmienił, że różne domy Były właścicielami Święcicy? No to tak rzeczywiście było i możemy się przekonać, że były to rzeczywiście domy przodujące w Rzeczypospolitej. Czyli mamy ten XVI wiek, zmiana właścicielska, Święcica staje się własnością szlachecką. No i wspominaliśmy, wspomniałeś dokładnie o tych nowych domach, jakże zacnych, które tutaj także pozostawiły swój ślad.

Święcica przeszła do Zborowskich, to jeszcze było w końcu XVI wieku, ale bardzo szybko, bo już po pięciu latach właścicielami stali się tęczyńscy, w ten sposób, że jeszcze w dodatku tutaj rodzina Sopków i Ciołków była zaangażowana właśnie w taki proces sprzedaży święcicy Gabrielowi Tęczyńskiemu. Potem przeszła cała własność do rodziny Opalińskich, do Lubomirskich, Sieniawskich, Denhofów, Czartoryskich, no a w końcu do rodziny Potockich i wreszcie do rodziny Radziwiłłów. Więc rzeczywiście nawet będąc w Rytwianach cały czas mamy w pamięci te nazwiska i to dotyczy również Święcicy, która w pewnym momencie to nawet wyodrębniła się trochę z tego dużego jednego wielkiego majątku, dlatego że dokonano takiego podziału w XVII i XVIII wieku na klucze majątkowe i Święcica znalazła się w

Jest taki akt z 1916 roku, kiedy to dziewiętnastoletnia mieszkanka Gaju Święcickiego, bo akurat w 16 nikt ze Święcicy nie brał ślubu, ale w 16 dziewczyna z Gaju wychodziła za mąż. Ona była dziewiętnastoletnia i wtedy musiała uzyskać jako jeszcze zbyt młoda zgodę rodziców. I otrzymała ustną zgodę ojca, tak jak to w aktach zapisano. No więc te akta metrykalne też są niezwykle interesujące i wydaje się, że no to tak niedawno, bo nieco ponad 100 lat temu, ale jednak ciekawe wątki też w tych dokumentach się znajdują nie tylko dla rodzin, nie tylko dla najbliższych tych osób, ale też po prostu dla nas, żebyśmy sobie wyobrazili jak ta historia kiedyś wyglądała.