Ukraina odzyskała kolebkę Kozaczyzny?

Zasubskrybuj i zaobserwuj Radiokampus. Dzień dobry, cześć, nazywam się Max Walewski, a dziś porozmawiamy o tym, czy Ukraina odbuduje swój największy zbiornik zaporowy nad Nieprze. Mowa oczywiście o zaporze w Nowej Kachowce, która została zniszczona przez Rosjan w czerwcu 2023 roku. W oczekiwaniu czy w przygotowaniu na ukraińską kontrofensywę, co doprowadziło z kolei do katastrofy ekologicznej i humanitarnej na wielką skalę.

doprowadziło do katastrofalnej powodzi poniżej zapory w Nowej Kachowce. Ukraińskie służby szacowały wtedy, że na zalanych terenach na obu brzegach Dniepru i na Ingulcu, czyli dopływie Dniepra, na którym wystąpiła wtedy cofka, było około 40 tysięcy osób. Część z nich oczywiście ewakuowała się sama, uciekła już tego pierwszego dnia, gdy było wiadomo, jak wielka fala powodziowa tam idzie. Część została ewakuowana razem z zwierzętami domowymi, chociażby przez ukraińskie służby. Wiadomo jednak, że ci, którzy znaleźli się po lewej stronie Dniepru, w tym obszarze okupowanym przez Rosjan, takiego szczęścia na ogół nie mieli, gdyż rosyjskie okupacyjne władze

Po prostu na tę wywołaną przez siebie katastrofę nie zareagowały. Tak więc o ile po stronie ukraińskiej władze zanotowały 34 ofiary, no to na lewym brzegu Dniepru liczba ofiar pozostaje nadal nieznana. To poniżej zapory, a powyżej ze zbiornika spływała woda. Tak więc z tego wielkiego, ogromnego wręcz jeziora w ciągu kilku tygodni zostało coś w rodzaju piaskowej pustyni, czy raczej powoli przesychającego błota, w którym oczywiście... Wyginęły praktycznie od razu wszystkie ryby, małże, czy tego rodzaju skorupiaki i tylko część z nich jeszcze przez chwilę przeżyła w jakichś kałużach, które pozostały tam na dnie góry.

zbiornika i oczywiście także ptaki, które miały tam swoje siedliska, musiały stamtąd po prostu uciec, bo ani nie było tam dobrego miejsca na lęg, ani by po prostu zdobyć pożywienie, tak jak to ptaki wodne w jeziorach zwykle robią. No i to takie skutki przyrodnicze, natomiast ten wielki zbiornik przestał być także źródłem wody dla ludzi, bo Oprócz tego prądu, który był produkowany przez zaporę, przez elektrownię w Nowej Kachowce, do zbiornika kachowskiego, ze zbiornikiem kachowskim połączone były zasilające systemy, irygacyjne kanały, bez których rolnictwo w tym obszarze Ukrainy praktycznie by nie istniało.

Bo ten kształt Dniepru z sześcioma łącznie do 2023 roku wielkimi zaporami i sztucznymi jeziorami nie jest naturalny. I choć może brzmieć to jak teutologia i nią jest, to ta rzeka jeszcze 100 lat temu naprawdę wyglądała zupełnie inaczej. I oczywiście dotyczy to także jej południowego odcinka mniej więcej od miasta Zaporoże do Hersonia. O tym opowiedział mi człowiek, który prowadzi badania nad odradzającym się właśnie na dnie zbiornika kachowskiego ekosystemem. Władim Maniuk, ja kandydat biologicznych nauk, ale mój fach to ekologia w stypowej zonie, tak, w stypowiej, w lesowej i inne naturalne ekosystemy w stypowej zonie.

Krótko, jaka była historia? Na początku ta miasteczność nazywała się Wielki Luch. To była taka terytoria na granicach, która naturalnie rozmiarowała świat, po pierwsze, islamskiej kultury, a po drugie, koczowej, koczowy świat koczowników, od tego naszego świata chrześcijańskiego, ukraińskiego, kozackiego. I zaporożscy kozacy, oni w zasadzie ich fenomen, jego pojawienie w zaporozczych kozakach jest całkowicie zmówione z istnieniem tego wielkiego ługu. Przede wszystkim Wielki Lug, czyli ten obszar, który został w latach 50-tych zelany, jeszcze kilkaset lat temu był rodzajem geustej, lesistej puszczy w postaci łęgowego lasu otaczającego Dniepr na szerokości około 20 kilometrów.

rzeczkami sprawiało, że ktokolwiek obcy by się tam zabłąkał, no raczej miałby duże problemy z orientacją. Jednocześnie Wielki Luch i w ogóle Dniepr na tym obszarze był rodzajem granicy pomiędzy światem chrześcijańskim z Polską, Litwą, a światem muzułmańskim i koczowniczym. I to wszystko spowodowało, że Gdzieś w XVI, XVII wieku na ten teren zaczęli napływać ludzie, którzy generalnie nie znaleźli sobie miejsca, czy to w Rzeczypospolitej, czy to w Mołdawii i stworzyli tam rodzaj demokratycznej społeczności nazywanej kozakami.

Kozacy właśnie w Wielkim Łuchu budowali swoje różne drobniejsze fortece, Ukrywali łodzie, armaty czy podobno skarby, no i oczywiście polowali. Więc oprócz tej takiej głównej fortecy, ośrodka politycznego ulokowanej zwykle na wyspie, na dnie przesiczy, to właśnie Wielki Łuch był dla kozaków najważniejszym miejscem. No i to wszystko zaczęło się zmieniać pod koniec XIX wieku już w Imperium Rosyjskim i o tym także opowiedział mi Ewadym Maniuk. W ten czas tutaj już rozwijało się zielone gospodarstwo. Niektóre dzielniki ługu już zaczęły się rozwijać.

I z dzisiejszego punktu widzenia ten teren, który był tam wcześniej jest niezwykle cenny ekologicznie, ale także za budową zapory, za budową tego zbiornika stały powody. Początkowo prawdopodobnie głównym powodem dla budowy tego zbiornika była bawełna. Bawełna, której potrzebowała radziecka armia do produkcji nitrocelulozy, czyli po prostu bezdymnego prochu. Ten powód jak się okazało stał się nieaktualny bardzo szybko, bo już kilka lat później już W trakcie budowy elektrowni, zapory okazało się, że tę bawełnę można albo sprowadzać z innych źródeł, albo po prostu uprawiać w innych częściach Zywiełsku Radzieckiego. Więc w momencie, gdy w 1956 roku zatopiono tereny Wielkiego Luchu, wysiedlono 37 tysięcy osób takimi...

No, to znaczy, różnią się teraz tam lanszafty, potężnie. Odrodziły się już także te różne drobne potoki, jeziora, które były tak charakterystyczne dla Wielkiego Luchu, czy chociażby piawszczyste kosy i plaże nad tymi potokami. Mimo ostrzwału artyleryjskiego, bo trzeba pamiętać, że ciągle jest to tak naprawdę trochę bardziej rozmyta linia frontu, powoli wracają także zwierzęta. Wadym mówił mi o dzikach, lisach, ale także wydrach, czy niespotykanych w tamtym rejonie od 150 lat różowych pelikanach. Tak więc życie powoli wraca i co więcej, wszystko wskazuje na to, że za kolejnych 10, 15, 20 lat możemy mieć tam do czynienia po prostu z dorosłym lasem przemieszanym z mokradłami i

Co stanie się dalej, to już oczywiście decyzja tak naprawdę ukraińskiego rządu, chociaż trzeba też brać pod uwagę, że jakiekolwiek zmiany, jakiekolwiek inwestycje w infrastrukturę w tamtym miejscu wymagałyby po prostu zakończenia wojny. Póki co jest to perspektywa, której wyczekujemy i obserwujemy także bacznie, co dzieje się na Wielkim Łuchu.