RP444: Polskie powstania narodowe

Jak to możliwe, że nie obroniliśmy się, że nie potrafiliśmy się obronić? Mówiąc najkrócej, Polski nie miał kto bronić. Kropka. Koniec podcastu. Postaram się Wam jednak to wyjaśnić. Już nie raz opowiadałem Wam o historii Polski i mówiłem wtedy o szlachcie. Posłuchajcie podcastu numer 214 o demokracji szlacheckiej. Szlachta to klasa społeczna, która wykształciła się w Polsce w średniowieczu. W średniowieczu byli rycerze, ci którzy walczyli na koniach z mieczami i właśnie z tych rycerzy powstała potem szlachta.

To byli ludzie zamożni. Ludzie, którzy mieli szczególne prawa i przywileje takie jak prawo do noszenia broni, zwolnienie z niektórych podatków i obowiązków. Ludzie uprzywilejowani. Mieli prawo do udziału w polityce i decyzjach państwowych oraz prawo do ziemi. Szlachta posiadała praktycznie całą ziemię w Polsce, a było to tylko około 10% populacji. 10% ludzi miało praktycznie całą ziemię i władzę nad resztą ludzi, bo to szlachta uchwalała wszystkie, wszystkie prawa. 70% ludzi w Polsce to byli chłopi.

Prawo zostało tak zmienione, że chłopi musieli pracować dla, można powiedzieć, swoich panów. Ludzie bogaci, szlachta właśnie, tak zmieniali prawo, żeby mieć darmową siłę roboczą, inaczej mówiąc, żeby mieć niewolników, trzeba to nazwać po imieniu. W Polsce na tych ludzi mówi się chłop pańszczyźniany. Pańszczyźniany, bo musiał pracować dla swojego pana. Ta praca po polsku nazywa się pańszczyzna. Pańszczyzna, czyli praca dla swojego pana. Chłopi pańszczyźniani pracowali dla szlachty.

Czy ludzie, którzy nie mają żadnych praw, będą walczyć dla swoich panów? Oczywiście, że nie. Szlachta, elity, ludzie bogaci byli zajęci obroną własnych przywilejów. Ci ludzie żyli niezwykle wygodnie i myśleli tylko o tym, Rzeczpospolita Obojga Narodów utraciła część swoich ziem. Myślę, że wtedy zaczęliśmy trochę myśleć, To znaczy niektórzy Polacy zaczęli myśleć, szlachta zaczęła myśleć, co zrobić, żeby sytuacja się nie powtórzyła.

Uchwalono wtedy konstytucję w 1791 roku. 3 maja uchwalono konstytucję. Dziś chwalimy się tym, że to była druga nowoczesna konstytucja na świecie. Pierwsza powstała w Stanach Zjednoczonych, a druga w Polsce. I ta konstytucja miała naprawić wady polskiego ustroju, miała znieść przywileje szlacheckie, jednak nadal nie zniosła pańszczyzny. Dzięki tej konstytucji szlachta miała nieco mniejsze prawa, ale chłopi wciąż nie mieli żadnych praw. I to niewiele zmieniło. Dwa lata później doszło do drugiego rozbioru Polski.

Szlachta nie chciała dawać pieniędzy na wojsko, a chłopi nie chcieli walczyć. Kto chciałby walczyć za państwo, w którym jest się niewolnikiem? Prawda? W 1794 roku wybuchło pierwsze duże powstanie narodowe. To było powstanie kościuszkowskie. Czasami możecie znaleźć nazwę insurekcja kościuszkowska. Insurekcja znaczy to samo co powstanie, rebelia, bunt. 24 marca 1794 roku, niedawno była rocznica tego wydarzenia, na rynku w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę i został naczelnikiem, został wodzem tego powstania.

Kościuszko wiedział, że ma zbyt mało wojska, że potrzebuje więcej ludzi. Dlatego wprowadził prawo, tymczasowe prawo, które dawało trochę swobody chłopom. Chłopi, którzy zgłoszą się do wojska, nie będą musieli pracować. Oczywiście szlachcie zależało na tym, żeby nic się nie zmieniło. Oni chcieli żyć wygodnie. Kościuszko musiał iść na pewien kompromis, bo nie chciał, żeby szlachta buntowała się przeciwko radykalnym zmianom. Zatem prawo, które powstało, pozwalało chłopom przenosić się w inne miejsce, pod warunkiem, że nie mają żadnych długów i że zgłoszą dokąd się przenoszą.

Ograniczone też liczbę dni w tygodniu, w które chłopi musieli pracować. Jednak nie uwolniono chłopów, nie stali się oni wolnymi ludźmi, nie mieli takich samych praw jak szlachta. To było zdecydowanie za mało. Powstanie zakończyło się po niecałym roku i jego następstwem była w 1795 roku ostateczna Likwidacja państwa, które nazywało się Rzeczpospolita Obojga Narodów. To państwo, w którym żyli Polacy, Litwini, ale również Rusini i Żydzi przestało istnieć. Szlachta nie chciała walczyć, Bo im się nie opłacało, a chłopi nie chcieli walczyć bo to zupełnie nie miało dla nich sensu.

Zginęło około 10 tysięcy ludzi, a wielu zostało zesłanych na Syberię. Po upadku powstania nastąpiła wielka emigracja. Do emigrantów należała głównie szlachta, artyści, pisarze i inteligencja, na przykład nasi najwięksi poeci – Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. Emigranci głównie wyjeżdżali do Francji w tamtym czasie. Fryderyk Chopin również wyjechał do Paryża po powstaniu listopadowym. Zatem powstanie listopadowe nie przyniosło nic dobrego. Wręcz przeciwnie, przyniosło same straty. Co prawda niektórzy mówią, że nie byłoby wspaniałych dzieł literatury polskiego romantyzmu, gdyby nie wybuchło powstanie.

Oni reprezentowali szlachtę, ziemiaństwo, ludzi bogatych. Ci ludzie nie chcieli uwłaszczenia chłopów, bo to nie było im na rękę. Byli zbyt wygodni. Biali chcieli dojść do niepodległości drogą pokojową. Z kolei czerwoni to byli radykałowie. Ci, którzy chcieli wywołać powstanie, mieli pomysł wzmocnienia polskich sił powstańczych przez uwłaszczenie chłopów. To znaczy przez nadanie chłopom wolności i Wcielenie ich do wojska. Przywódcy Czerwonych mówili, że trzeba wywołać powstanie, bo wtedy cała Europa zobaczy, jak wspaniale Polacy walczą o swoją wolność, no i z pewnością dostaniemy pomoc od innych krajów.