RP444: Polskie powstania narodowe

W 1830 roku wybuchło kolejne duże powstanie narodowe, ponieważ wybuchło w listopadzie. To nazywa się oczywiście powstaniem listopadowym. Na początku XIX wieku we Francji wybuchła rewolucja. I po tej rewolucji przywódcy krajów europejskich spotkali się na kongresie we Wiedniu, żeby omówić jaka teraz będzie Europa, jak będzie wyglądała Europa. To było w 1815 roku. Na tym kongresie powstało państwo, które nazywało się Królestwo Polskie. I to państwo było związane Unią Personalną z Imperium Rosji.

Kiedyś Polska i Litwa były związane z Unią Personalną, prawda? Unia Personalna oznacza, że dwa państwa mają tego samego króla. Dwa narody mają tego samego króla. Tak samo jak Anglicy i Szkoci na przykład. Królestwo Polskie miało polską walutę, istniał Polski Bank Centralny, mieliśmy polską edukację, język polski był językiem urzędowym, istniało nawet polskie wojsko. Tyle tylko, że naszym królem był car Rosji. Początkowo królem Królestwa Polskiego był car Aleksander I Romanów, a gdy zmarł, carem Rosji i królem Królestwa Polskiego został jego brat Mikołaj.

Największe mocarstwa w tamtym czasie to oczywiście Rosja i Anglia. Anglicy chcą zdobyć przewagę w Azji, dlatego jest im na rękę, by Rosja, a także Prusy i Austria zaangażowały się w konflikt z Polską. Królestwo Polskie miało zatem własny rząd i własną konstytucję. Na tronie zasiadał co prawda władca z innego kraju, Ale czy to była dla nas taka nowość? Nie, w Polsce mieliśmy przecież królów niebieckich, wegierskich, szwedzkich. Dla Polaków to było normalne. W tamtym czasie świetnie rozwijało się rolnictwo w Polsce. Rozwijał się przemysł, bo mieliśmy duży rynek zbytu właśnie w Rosji.

Ale mimo wszystko, mimo tego, że mieliśmy swój bank, swoje wojsko, mogliśmy mówić po polsku, uczyć się po polsku, w 1830 roku nasz Sejm, Sejm Królestwa Polskiego, zdetronizował Mikołaja I. Uchwalono uchwałę o detronizacji Mikołaja I. I to był oczywiście początek wojny między Polską, I Rosją ta wojna była oczywiście bardzo na rękę Anglikom. Wszystko to co udało nam się dostać po Kongresie Wiedeńskim zostało bezpowrotnie stracone. Nasze elity za namową Anglików zdecydowały się na kolejne powstanie.

Zaangażowanie Rosji w te wojny rozwiązuje Anglikom wiele, wiele problemów. Rosja nie może angażować się w rywalizację z Anglikami w Azji, bo jest zajęta Polakami. Oczywiście zwolennicy powstania podkreślają, że car łamał konstytucję, Ale zapominają o tym, że mieliśmy swoje wojsko, swoją monetę, swoje szkolnictwo. I to wszystko straciliśmy w tym przegranym powstaniu. Wybuchło powstanie, które znowu nie miało szans na zwycięstwo. Przewaga Rosji była zbyt wielka, Polska była zbyt słaba, a Rosja zbyt silna. Powstanie wybuchło 29 listopada 1830 roku.

Wszystko zaczęło się w Warszawie. Polscy oficerowie zbuntowali się przeciwko rosyjskim dowódcom, Zaatakowano Belweder, czyli rezydencję wielkiego księcia Konstantego, brata cara Rosji. W nocy i następnego dnia ludność cywilna i wojsko opanowali Warszawę. Rosjanie początkowo wycofali się z Warszawy. W lutym 1831 roku wojska carskie weszły do Królestwa Polskiego. Walki trwały do października. Przewaga militarna Rosji była zbyt wielka. W Europie nikt nie rozumiał o co nam chodzi, o co chodzi Polakom. Mają przecież swoje państwo, a wywołują wojnę.

W Europie nikt nie poparł tego powstania. W wyniku przegranego powstania Polska i Polacy ponieśli przeogromne straty. Straty polityczne. Powstanie spowodowało trwałą utratę niepodległości przez Polskę. Królestwo Polskie zostało całkowicie wcielone do Cesarstwa Rosyjskiego. Polacy utracili swoje instytucje państwowe, w tym Sejm i rząd, utraciliśmy autonomię w sprawach wewnętrznych. Rosja wprowadziła wiele represyjnych środków, w tym cenzurę i ograniczenia wolności słowa. Zlikwidowano polskie szkolnictwo wyższe, wprowadzono rosyjski system monetarny.

W walkach straciliśmy około 30 tysięcy ludzi. Po powstaniu 150 tysięcy Polaków zostało wysłanych na zesłanie do obozów na Syberii oraz do więzień. Po czasie do Polski wróciła tylko połowa tych ludzi. Skutkiem tego powstania była przymusowa rusyfikacja polskiego społeczeństwa. Przed powstaniem w Rosji były dwie główne opcje polityczne. Jedni chcieli wzmocnienia związków Rosji i Prus, a inni chcieli, żeby wzmocnić związki rosyjsko-polskie. Oczywiście po powstaniu styczniowym opcja zbliżenia Prus i Rosji wygrała.

Ale jak to było? Jak to się stało, że wybuchło powstanie w 1863 roku? 10 lat wcześniej, przed tym powstaniem, Rosja przegrała w tzw. Wojnie Krymskiej. To była bardzo kosztowna wojna dla Rosji. Rosjanie zajęci wojną pozwolili trochę na ulgę tutaj w Polsce. Polacy poczuli się trochę silniejsi. Na tyle, że zaczęto myśleć o możliwości odzyskania niepodległości. Tak jak mówiłem, biali chcieli to zrobić w sposób pokojowy, a czerwoni, czerwoni chcieli walki. Po 25 latach, po powstaniu listopadowym, o którym mówiłem wcześniej, car złagodził cenzurę.

Konstanty Kalinowski. Albo jak mówią Białorusini, Kastuś Kalinowski został wydany przez zdrajcę w ręce rosyjskie i został uwięziony, a następnie zamordowany przez Rosjan. W więzieniu napisał po białorusku listy spod szubienicy, w których podkreślał, że jest Białorusinem. Zatem tak jak mówiłem wcześniej, powstanie nie udało się, nie miało możliwości się udać, ponieważ Rosja miała dużo, dużo więcej żołnierzy, dużo więcej sprzętu wojskowego. Rosjanie byli bardzo okrutni wobec ludzi, którzy sprzeciwiali się ich rządom.

Zwolennicy powstania mówią, że to było moralne zwycięstwo nad Rosją, że powstał mit, mit powstańczy, który później w Polsce międzywojennej po odzyskaniu niepodległości był bardzo pielęgnowany. Ten mit mówił o tym, że przelana w powstaniu styczniowym krew pozwoliła później na odzyskanie niepodległości przez Polskę w 1918 roku. W tym czasie w Polsce powstał mit powstań. Powstań, które były traktowane zupełnie jak wygrane, chociaż te powstania nie przyniosły nic pozytywnego. To mit powstań narodowych mówi, że to były zwycięstwa, ale odłożone w czasie.