RP438: Johann Strauss – król walca

Moja mama uwielbiała słuchać muzyki. Czasami mówiła, że bez muzyki nie wyobraża sobie świata. Najbardziej lubiła słuchać muzyki braci Strauss. A koncert noworoczny z Wiednia był czymś, czego nigdy nie opuszczała. Pamiętam, że zawsze 1 stycznia oglądaliśmy w telewizji transmisję z Wiednia. Dziś chcę opowiedzieć Wam o wiedeńskich królach walca. Wiedeń.

Wspaniałe miasto, miasto muzyki. Tu tworzyli Mozart, Haydn, Beethoven, Schubert, ale być może Największy sukces odniósł Johann Strauss, król walca. W dzisiejszym odcinku usłyszycie kilka fragmentów muzyki, których wykonawcą jest orkiestra The US Air Force Strings i znalazłem te utwory opublikowane na licencji Public Domain, a zatem myślę, że nie będzie problemów z prawami autorskimi.

A drugi tom to były wariacje Beethovena. Walce we Wiedniu i nie tylko we Wiedniu stały się bardzo popularne. Powstawały orkiestry, które grały do tańca. Jedną z takich małych orkiestr prowadził Michael Pamer. Ta orkiestra grała do tańca w różnych salach tanecznych, w salach w gospodach i w tej orkiestrze grali dwaj młodzi skrzypkowie Józef Lanner i Johann Strauss. Ta orkiestra osiągała sukcesy, ale ci dwaj najlepsi, dwaj młodzi skrzypkowie postanowili uciec z tej orkiestry i założyć swoją konkurencyjną orkiestrę.

I tak też się stało. Lanner i Strauss odeszli z orkiestry i założyli własną konkurencyjną orkiestrę. Podobno różnili się od siebie znacznie temperamentem, co wkrótce doprowadziło do kłótni i rozpadu ich zespołu. Każdy z nich założył więc swoją orkiestrę. A może tak nie było, może specjalnie się rozstali, bo każdy z nich chciał pracować na własny rachunek. W każdym razie później, w przyszłości czasami jeszcze współpracowali ze sobą. Obie orkiestry grały oczywiście głównie walce i obie orkiestry miały swoją publiczność. Jedni woleli Straussa, inni Lannera.

Zatem były dwie frakcje. Jedni woleli Ladera, jedni woleli Straussa, ale wszyscy przy tym bardzo dobrze się bawili, bo to była muzyka rozrywkowa, muzyka tworzona do tańca. Wszelkie prawa zastrzeżone. Johann Strauss, bo o nim będziemy mówili i o jego rodzinie, był nie tylko muzykiem, był również biznesmenem, który zmonopolizował rynek walca we Wiedniu, który potrafił zarabiać i dawał dobrze zarabiać swoim muzykom.

Jego orkiestra grała w hotelach i salach tanecznych. Muzyka Lannera i Straussa stawała się popularna nie tylko wśród zwykłych Wiedeńczyków, ale również wśród ludzi bogatych, wśród arystokracji. Arystokracja również chciała się bawić, ludzie bogaci również chcieli tańczyć z obrotami. Niestety obaj kompozytorzy zmarli bardzo młodo, obaj nie dożyli 50 lat. Tak jak mówiłem, Johann Strauss komponował muzykę użytkową, muzykę do tańca. To nie były tylko walce, ale również galopki, polki i marsze.

Publiczność zawsze klaszcze podczas grania. Podobno tak było już przy pierwszym wykonaniu i tak zostało aż do dzisiaj. Johann Strauss miał 21 lat, gdy poślubił Marię Annę Streim, z którą miał sześcioro dzieci. Najstarszy syn miał na imię Johann, tak samo jak jego ojciec. Dlatego teraz mamy trochę problemów. Musimy mówić, czy chodzi o ojca, czy chodzi o syna.

Musimy dodawać, o kogo nam chodzi. Czasami numerujemy Johann Strauss pierwszy, Johann Strauss drugi, a czasami mówimy Johann Strauss ojciec, Johann Strauss syn. Johann Strauss syn urodził się w 1825 roku I napisał swojego pierwszego walca, gdy miał 6 lat. Jego ojciec nie chciał uczyć syna muzyki. Nie chciał, żeby Johann uczył się muzyki. Uważał, że to jest zawód niepewny, że może się nie powieść i trudno zarobić pieniądze w tym zawodzie. Dlatego mały Johann uczył się muzyki w tajemnicy przed ojcem.

Na szczęście jego matka wspierała talent syna i dziś to właśnie on, Johann Strauss syn, jest uznawany za najlepszego twórcę walców wiedeńskich XIX wieku. Za chwilę o tym opowiem, ale wróćmy jeszcze na momencik do ojca. Po 20 latach małżeństwa Johann Strauss ojciec porzucił swoją rodzinę i związał się z młodą kobietą, która nazywała się Emilia Trampusch i pracowała jako szwaczka. Może nie wiecie, co robi szwaczka? Szwaczka po prostu szyje ubrania, pracuje w szwalni, czyli w dużym zakładzie produkującym ubrania.

Ich romans trwał od kilku lat, aż w końcu Johann Strauss ojciec przyznał się do ojcostwa córki z Emily. Prawdopodobnie później jeszcze miał siedmioro nieślubnych dzieci. W tamtych czasach to był wielki, ogromny skandal towarzyski. Jego syn miał 19 lat, gdy zadebiutował drygując własną orkiestrą taneczną.

Myślę, że ojciec był zazdrosny o sukces syna. Podobno namawiał właścicieli sal, żeby bojkotowali syna. Doszło między nimi nawet do procesu w sądzie. Ojciec miał podpisaną wyłączność na wykonywanie jednego z utworów Giacomo Maierbira, ale syn się zupełnie tym nie przejmował i również wykonywał ten utwór ze swoją orkiestrą. W końcu jednak doszło do jakiegoś porozumienia, ale cała sprawa była bardzo, bardzo głośna we Wiedniu w tym czasie. Nie wiadomo, czy syn był zmęczony konkurencją z ojcem, czy młody Strauss postanowił po prostu wykorzystać swoją popularność i zorganizował wtedy tournée.

Tak jak dziś robią to wielkie gwiazdy. Jego 30-osobowa orkiestra dawała koncerty w Budapeszcie, w Bukareszcie, w Krakowie. To tournée spowodowało, że on Jego muzyka stały się bardzo popularne w Europie. Przez dłuższy czas nie było młodego Straussa we Wiedniu i Wiedeńczycy stęsknili się za nim. Po pewnym czasie zaczęli już czekać kiedy on wróci. Kiedy Johann Strauss wrócił do Wiednia rozpoczęła się rewolucja w 1848 roku. Ojciec i syn byli nadal w konflikcie.

Ojciec był lojalny monarchii, a syn wspierał rewolucję. Jednak nie polityka, a muzyka była głównym zainteresowaniem Straussów. Niestety rok później ojciec Johann Strauss zmarł. Ale waltzmania nadal trwała i król walca został tylko jeden. Sale balowe oświetlały setki, a może nawet tysiące świec, a ludzie wirowali w rytmie walców Johanna Straussa, który połączył teraz trzy orkiestry.

To znaczy orkiestrę Lanera, orkiestrę Ojca i swoją w jedną wielką, ogromną orkiestrę. Już tydzień po pogrzebie ojca Johann Strauss zagrał ze swoją nową wielką orkiestrą. Podczas koncertu wykonał dwa utwory ojca w hołdzie dla jego twórczości. Później Johann Strauss często grywał utwory ojca i otwarcie deklarował swój podziw dla talentu ojca.

Bardzo doceniał to, co jego ojciec napisał. Johann Strauss doprowadził walca wiedeńskiego do najlepszej chyba możliwej formy. Tego chyba nie da zrobić się lepiej. Od jego czasów już nikt nie poprawił, nikt nie ulepszył walca wiedeńskiego. Strauss po prostu stworzył ideał muzyki lekkiej, łatwej i przyjemnej, przy której można było pokazać się w pięknym stroju, porozmawiać i pobawić ze znajomymi. Był bardzo pracowity. Skomponował ponad 500 utworów. Dodatkowo był również świetnym biznesmenem, tak jak jego ojciec.

Stworzył muzyczną firmę, do której wciągnął swoich młodszych braci, Józefa i Eduarda. Czasami bywało tak, że ich orkiestra grała jednocześnie w trzech salach na raz. I w każdej sali dyrygował inny brat, inny Strauss. Józef, Edward i Johann. Ciekawe jest to, że Józef początkowo nie chciał być muzykiem, pracował jako inżynier w fabryce, ale Johann namówił go, namówił swojego brata. Józef był bardzo ambitny, więc poszedł na lekcje muzyki i okazało się, że ma talent, bo bardzo szybko nauczył się trygować orkiestrą

I w ciągu swojej kariery muzycznej napisał 300 utworów. Nie tak świetnych jak Johann, ale również nie najgorszych. Sukces Johana Straussa syna był tak wielki, że nazywano go austriackim Napoleonem. Orkiestra wyruszała w wielkie tournée po Francji, Anglii, Niemczech, Królestwie Polskim i imperialnej Rosji, a nawet za ocean.

Do Stanów Zjednoczonych, gdzie był zaproszony na setną rocznicę powstania USA. A było to oczywiście w 1872 roku. Największy koncert Odbył się w Bostonie. Johann Strauss zaprezentował tam oczywiście swój najbardziej popularny walc nad pięknym, modrym Dunajem. Under schönen blauen Donau.

Johann Strauss drygował ogromną, ogromną orkiestrą składającą się z dwóch tysięcy muzyków. Miał do pomocy stu dyrygentów. Temu wszystkiemu towarzyszył chór składający się z dwudziestu tysięcy śpiewaków. To musiało być coś naprawdę niesamowitego. Chętnie bym zobaczył coś takiego. Musiało robić wielkie, wielkie wrażenie. Król walca za swoje występy w Stanach dostał 100 tysięcy dolarów w złocie. Być może był jednym z pierwszych muzyków, którzy byli popularni po obu stronach oceanu.

Również w Rosji jego popularność była naprawdę niezwykła. Pisały o nim wszystkie gazety, szczególnie kochały go kobiety. Jego fanki często prosiły go o pukiel włosów, o kilka włosów. Ale on nigdy nie dawał. Muszę wam powiedzieć, że podobno nigdy nie dawał swoich włosów. Jeśli zobaczycie na zdjęciu, jak wyglądał, miał wielką brodę i dosyć bujne włosy. Gdy któraś fanka była bardzo natarczywa i prosiła go wielokrotnie, to podobno wysyłał włos, ale psi, nie swój, włos z sierści psa. Taki był Johann Strauss.

Arystokracja rosyjska naprawdę uwielbiała go, a on uwielbiał Rosję. Rosja dawała mu mnóstwo, mnóstwo pieniędzy. Ale w wieku 30 lat długie wyjazdy zaczęły go męczyć i postanowił się ustatkować. Słyszeliście słowo ustatkować? Ustatkować się to znaczy osiąść w jakimś jednym miejscu, założyć rodzinę. W tym czasie Johann Strauss został nadwornym koncertmistrzem i kierownikiem balów we Wiedniu. Większość koncertów w tym czasie prowadził najmłodszy z braci Straussów, Edward.

Zatem Johann miał więcej czasu, żeby zajmować się komponowaniem, tworzeniem nowych walców, nowej muzyki. Komponowanie muzyki do tańczenia nie było szczytem jego ambicji. Chciał stworzyć coś więcej. Trochę denerwował go brak uznania wśród krytyków muzycznych. Próbował pisać klasyczne opery, ale to po prostu nie była, jak to się dziś mówi, jego działka. Pisał, jak sam je nazywa, opery komiczne, które dziś nazywa się operetkami. Najbardziej znaną z nich jest Zemsta Nietoperza. Tak po polsku przetłubaczono ten tytuł.

Nie wiem dlaczego, bo oryginalnie nazywa się po prostu Nietoperz. Die Fledermaus. To był wielki, wielki sukces. Tę operetkę grano w 170 teatrach w całej Europie. Names mentioned in Polish Language Online Resource Johann Strauss miał trzy żony, ale nie miał dzieci. Jego pierwszą żoną była starsza od niego śpiewaczka, która miała już dzieci, gdy brali ślub. Po jej śmierci Johann ożenił się z młodszą od siebie o 25 lat śpiewaczką, która podobno pochodziła z Wrocławia.

To małżeństwo nie trwało długo i skończyło się rozwodem. Trzecią żoną Johana Straussa była młodsza od niego o 30 lat Adele, której zadedykował jednego ze swoich walcy. Kościół katolicki nie chciał się zgodzić na trzecie małżeństwo Johana Straussa, dlatego on przyjął obywatelstwo niemieckiego księstwa Sachsen-Coburg-Gotha i przeszedł na luteralizm, co pozwoliło mu poślubić Adele. Mężem brytyjskiej królowej Wiktorii był Albert, książę Sakson-Kotburg-Goty. Ich wnuk podczas I wojny światowej zmienił nazwisko na Windsor, ale to już jest zupełnie inna historia.

Wracajmy do Wiednia. Johann razem z Adel byli częstymi gośćmi na przyjęciach dla wiedeńskich elit, dla arystokratów wiedeńskich i grywali tam w karty, grywali w bilard, a latem często wyjeżdżali z Wiednia w góry. Strauss był wtedy u szczytu popularności. Gdy w latach 90. XIX wieku zrobiono głosowanie na najbardziej popularne osoby, to pierwsze miejsce zajęła królowa Wiktoria, drugi był Bismarck, a trzecie miejsce zajął właśnie Johann Strauss.