Nie masz pojęcia co się dzieje w Azji

Korea Południowa to jeden z największych sukcesów gospodarczych ostatniego półwiecza oraz kraj, który z głębokiej biedy podniósł się do poziomu światowej potęgi technologicznej i kulturalnej. Ale pod tym błyszczącym obrazem kryją się poważne problemy. Korea Południowa ma najniższą dzietność na świecie. Hult pracy ponad miarę oraz przepaść między pokoleniami sprawiają, że kraj zmaga się z jednym z najwyższych wskaźników samobójstw wśród państw rozwiniętych. A tuż za granicą jest północno-koreański sąsiad, który regularnie im grozi użyciem broni jądrowej. Co więcej, w ostatnich miesiącach Seul znalazł się pod presją związaną z wojną toczącą się na Ukrainie. Korea Południowa produkuje jedne z najlepszych na świecie systemów obrony przeciwlotniczej, które władze w Kijowie chcą kupić. I z jednej strony Seul chce wspierać Zachód, a z drugiej boi się, że jawne uzbrojenie Ukrainy sprowokuje Rosję, a przede wszystkim jeszcze mocniej zaciśni Sojusz Moskwy z Koreą Północną.

Timor Wschodni to najmniejsze, a państwo Azji Południowo-Wschodniej jedno z najbiedniejszych. Niepodległość wywalczono od Indonezji dopiero w 2002 roku, po dziesięcioleciach brutalnej okupacji. Na papierze kraj powinien być zamożny, bo przez dwie dekady żył z ropy i gazu z Morza Timorskiego, a jednak PKB na mieszkańca wynosi tam zaledwie około 1300 dolarów. Mniej więcej tyle, co w pogrążonej wojnie w Myanmarze, a tylko około 30% dorosłych ma formalne zatrudnienie. Dlaczego zatem kraj z ropą i gazem nie potrafi zapewnić ludziom dobrobytu? No bo to bogactwo surowcowe praktycznie się już skończyło. A kraj nie zbudował przez ten czas prawie niczego, co mogłoby przynieść dochód. Aktualnie państwo to żyje z oszczędności z wydobycia, które odłożono do funduszu naftowego, wzorowanego na tym norweskim. Ale przez to, że pokrywano ponad 80% budżetu, to przy obecnym tempie wypłat może wyczerpać się w ciągu dekady.

Jego gospodarka jest dzisiaj większa niż wszystkich pozostałych krajów Azji Centralnej razem wziętych. Kazachstan od lat balansuje między Rosją, Chinami, Zachodem i Turcją, tak by nie oddać się wyłącznie objęcia żadnego z nich. W ostatnich miesiącach ta strategia weszła w decydującą fazę. Z jednej strony Astana coraz śmielej dystansuje się od Moskwy, chociażby odmawiając uznania niepodległości rosyjskich republik w Donbasie, a kazachskie służby celne zaczęły blokować na granicy tysiące ciężarówek z towarami, które mogłyby posłużyć Rosji do obejścia zachodnich sankcji. I oczywiście handel z Rosją maleje, ale z Zachodem kwitnie. Co więcej, Kazachstan zacieśnia więzi z Turcją, którą podpisał w maju 26 roku umowę o wspólnej produkcji dronów, czyli de facto robienie broni dla kraju NATO. Kazachstan próbuje grać naraz na wszystkich frontach, również ekonomicznie.

Ostatnie miesiące upłynęły właśnie pod znakiem tego przełomu. Sercem wszystkiego jest porozumienie pokojowe z Azerbejdżanem wynegocjowane przy udziale Donalda Trumpa i podpisane w Białym Domu w sierpniu 25 roku, które ma szansę zakończyć jeden z najbardziej zaciekłych konfliktów dawnego ZSRR. Kluczowym elementem układu jest korytarz transportowy przez południe Armenii, który ma połączyć Azerbejdżan z jego eksklawą i dalej z Turcją, a nazwany na część amerykańskiego prezydenta. Cały ten proces został przypieczętowany politycznie. W czerwcowych wyborach 1926 roku Pashinyan otrzymał reelekcję, co utrzymuje przy życiu szanse na pokój z Azerbejdżanem, normalizację z Turcją i stopniowe zbliżanie Armenii z Zachodem. Otwartą raną pozostają ormieńscy więźniowie, wciąż przytrzymywani w Azerbejdżanie, którzy są dla wielu znakiem, że wojna wcale się nie skończyła.

Azerbejdżan to zamożny, autorytarny kraj nad Morzem Kaspijskim, którego potęga opiera się na ropie i gazie, a władzę od dwóch dekad dzierży prezydent Iham Aliyev, który przejął ją po swoim ojcu. Największym atutem, ale i problemem kraju jest właśnie to uzależnienie od paliw kopalnych, które finansują państwo, ale wiążą jego los z cenami surowców. Co więcej, brak realnej opozycji i wolnych mediów praktycznie nie ma oraz autorytarna władza jednej rodziny raczej nie daje nadziei na dynamiczne zmiany. Kraj ten nieustannie balansuje między Rosją, Turcją i Zachodem, które wymagają nieustannej dyplomatycznej delikatności. Największym sukcesem Azerbejdżanu jest militarne i dyplomatyczne zwycięstwo nad Armenią, dzięki któremu nie tylko rozszerzyli terytorium, ale również ustawiło ten kraj w pozycji regionalnego zwycięzcy. W ostatnich miesiącach najciekawszym wątkiem było to, jak Azerbejdżan ułożył sobie na nowo relacje z Rosją.

Rosja wystrzeliła setki rakiet i niemal 5 tysięcy dronów dalekiego oraz krótkiego zasięgu, a ONZ odnotowała rekordową liczbę 437 zabitych cywilów w Ukrainie. Szczególnie istotne jest osłabienie ukraińskiej obrony przeciwlotniczej. Według doniesień z początku sierpnia Kijów miał wyczerpać zapasy pocisków do systemu Patriot, co ogranicza zdolność zwalczania rosyjskich rakiet balistycznych. Jednocześnie Kreml utrzymuje pozory gotowości negocjacyjnej, nie zmieniając jednak podstawowych celów wojennych. Wiceminister spraw zagranicznych, Sergiej Ryabkov, zadeklarował 21 sierpnia gotowość do rozważenia nowych pomysłów, lecz wyłącznie takich, które uwzględniłby rosyjskie realia na ziemi. Dzień później Putin ostrzegł, że Ukraina otworzyła puszkę Pandory, zapowiadając bardziej niszczycielskie uderzenia w infrastrukturę. W praktyce rosyjska dyplomacja przedstawia możliwość rozmów nie jako kompromis, lecz jako akceptację przez Ukrainę Zachód skutków rosyjskiej okupacji.