Nie masz pojęcia co się dzieje w Azji

Korea Południowa to jeden z największych sukcesów gospodarczych ostatniego półwiecza oraz kraj, który z głębokiej biedy podniósł się do poziomu światowej potęgi technologicznej i kulturalnej. Ale pod tym błyszczącym obrazem kryją się poważne problemy. Korea Południowa ma najniższą dzietność na świecie. Hult pracy ponad miarę oraz przepaść między pokoleniami sprawiają, że kraj zmaga się z jednym z najwyższych wskaźników samobójstw wśród państw rozwiniętych. A tuż za granicą jest północno-koreański sąsiad, który regularnie im grozi użyciem broni jądrowej. Co więcej, w ostatnich miesiącach Seul znalazł się pod presją związaną z wojną toczącą się na Ukrainie. Korea Południowa produkuje jedne z najlepszych na świecie systemów obrony przeciwlotniczej, które władze w Kijowie chcą kupić. I z jednej strony Seul chce wspierać Zachód, a z drugiej boi się, że jawne uzbrojenie Ukrainy sprowokuje Rosję, a przede wszystkim jeszcze mocniej zaciśni Sojusz Moskwy z Koreą Północną.

Korea Północna to jeden z najbardziej represyjnych reżimów na planecie, gdzie za nieostrożne słowo można trafić do obozu pracy. Miliony ludzi wciąż żyje tu na granicy przetrwania, a kraj regularnie zmaga się z niedoborami żywności, podczas gdy ogromne pieniądze idą na wojsko. W ostatnich miesiącach osią całej północno-koreańskiej polityki stał się sojusz z Rosją. Kim postawił na współpracę z Putinem i wysłał do Rosji tysiące swoich żołnierzy, którzy walczą w rosyjskich oddziałach w wojnie z Ukrainą. Szacuje się, że to właśnie współpraca wojskowa z Rosją, sprzedaż amunicji, rakiet i wysyłce żołnierzy jest dziś podstawą ekonomicznej egzystencji Korei Północnej, która zarobiła między 7,7 a 14,4 miliarda dolarów w ciągu zaledwie 2,5 roku. Górna granica tej kwoty odpowiada mniej więcej całemu rocznemu PKB tego kraju.

Mongolia jest wciśnięta między dwóch gigantów, Rosję i Chiny, i nie ma bezpośredniego dostępu do morza. Jest od tych dwóch sąsiadów całkowicie uzależniona gospodarczo. I to jest jej największy problem. Musi nieustannie lawirować między Moskwą a Pekinem, żeby nie narazić się żadnemu z nich, no bo obaj mogą ją w każdej chwili odciąć od świata. Co więcej, ich gospodarka oparta jest niemal wyłącznie na wydobyciu i sprzedaży surowców, głównie węgla i miedzi, przez co losy całego kraju zależą od tego, ile akurat płacą za nie Chiny. Mieszkańcy mają za to problem z zabójczym zanieczyszczeniem powietrza. W stolicy Ulaanbaatar, miejscu gdzie mieszka większość obywateli tego państwa, zimą ludzie palą w piecach czym popadnie, żeby przetrwać mróz. Ale warto pamiętać, że mimo bycia otoczoną przez dwa autorytarne mocarstwa, kraj nadal utrzymuje działającą demokrację, co jest w tej części świata prawdziwym ewenementem.

A z racji, że połowa zadłużenia kraju będzie trzeba spłacić do chińskich banków, tak bardzo uzależnioność od Pekinu, że żeby nie zbankrutować musieli iść na gorzkie kompromisy, jak sprzedaż sieci energetycznej krajowi środka. Jednak ich historia nie jest tu typowa, bo te inwestycje przyniosły duże ożywienie. Warta miliardy dolarów kolej łącząca Laos z Chinami działa i realnie ożywiła handel oraz turystykę. W 2025 roku kraj odwiedził około 4,6 miliona gości. A linia stała się regionalnym szlakiem tranzytowym. Dziś Laos realizuje strategię ostrożnego separowania się od chińskich wyżycieli, szukając nowych partnerów i inwestycji, zwłaszcza z Wietnamem i Rosją. Widać już pewne efekty. Inflacja spadła z 40% w 2023 roku do 10% w 2025, a kurs waluty wydaje się znacznie stabilniejszy.

Na tym tle Takahichi forsuje remilitaryzację i to właśnie dzieli japońskie społeczeństwo najmocniej. Obecny rząd chce mocno zwiększyć wydatki na obronę, a nawet rzuca pomysł nacjonalizacji przemysłu zbrojeniowego, czyli przejęcia produkcji broni przez państwa. Dla kraju, którego powojenna konstytucja opiera się na pacyfizmie, to ogromna zmiana. Część Japończyków jest zachwycona twardością japońskiej Thatcher, inni są przerażeni tym, że taka retoryka niepotrzebnie prowokuje Chiny i może wciągnąć Japonię w wojnę, która nie musi być jej wojną. Byli premierzy ostrzegają, że nowa polityka podważa wypracowane przez dekady porozumienia z Pekinem. Relacje Japonii z Rosją również się pogorszyły, po tym jak w sierpniu 26 roku Putin pierwszy raz w historii odwiedził sporne wyspy kurylskie, nazywane przez Japonię terytoriami północnymi, zajętych przez ZSRR pod koniec II wojny światowej.

Tokio uznało obecność rosyjskiego prezydenta jako całkowicie nieakceptowalną i zaczęło rozważać nowe sankcje. Jest to o tyle znamienne, że tegoroczna Japońska Biała Księga Obrony wprost wymieniła Rosję wśród głównych zagrożeń. Spór o te wyspy sprawia, że oba kraje wciąż nie podpisały traktatu pokojowego kończącego II wojnę światową. A stosunki i tak zostały pogorszone po tym, jak Japonia dołączyła do zachodnich sankcji za napaść na Ukrainę. Kazachstan. To zdecydowanie największy i najbogatszy kraj regionu, którego bogactwo opiera się na ropie, gazie i metalach. Największym jego problemem jest uzależnienie od owych surowców, przez które gospodarka chwieje się razem z cenami ropy. Drugim jest system władzy, który mimo reform pozostaje mocno autorytarny i skupiony wokół prezydenta. Lokalna polityka jest również naznaczona trudnym sąsiedztwem z Rosją, z którą Kazachstan dzieli jedną z najdłuższych granic lądowych świata i od której jest głęboko uzależniony gospodarczo, a jednocześnie coraz bardziej się jej obawia po ataku na Ukrainę.

Jego gospodarka jest dzisiaj większa niż wszystkich pozostałych krajów Azji Centralnej razem wziętych. Kazachstan od lat balansuje między Rosją, Chinami, Zachodem i Turcją, tak by nie oddać się wyłącznie objęcia żadnego z nich. W ostatnich miesiącach ta strategia weszła w decydującą fazę. Z jednej strony Astana coraz śmielej dystansuje się od Moskwy, chociażby odmawiając uznania niepodległości rosyjskich republik w Donbasie, a kazachskie służby celne zaczęły blokować na granicy tysiące ciężarówek z towarami, które mogłyby posłużyć Rosji do obejścia zachodnich sankcji. I oczywiście handel z Rosją maleje, ale z Zachodem kwitnie. Co więcej, Kazachstan zacieśnia więzi z Turcją, którą podpisał w maju 26 roku umowę o wspólnej produkcji dronów, czyli de facto robienie broni dla kraju NATO. Kazachstan próbuje grać naraz na wszystkich frontach, również ekonomicznie.

Brakuje też realnej opozycji, a niezależnych dziennikarzy nadal się prześladuje. Zwykłym mieszkańcom wciąż to wspiera bieda i słaba infrastruktura, przez które miliony Uzbeków wyjeżdżają za pracę głównie do Rosji. Nieskuteczna jest też walka z wszechobecną korupcją. Sukcesem kraju jest otwarcie gospodarcze na współpracę z innymi krajami, co przyciągnęło zagraniczny kapitał i zapewniło szybki wzrost. Uzbekistan jest krajem bardzo młodym. Niemal połowa mieszkańców nie ukończyła 24 lat. Analitycy mówią o przebudzeniu społeczeństwa obywatelskiego, bo ogromna aktywność obywateli w mediach społecznościowych jest jedną z głównych sił zmiany. W niektórych regionach mieszkańcy zaczęli protestować przeciwko nadużyciom lokalnych władz, czy przerwom w dostawie prądu i gazu, doprowadzając do realnych zmian. A w kraju rośnie świadomość roli organizacji obywatelskich. W ostatnich miesiącach prezydent ogłosił rok 26 przełomowym, zapowiadając reformy w niemal każdej dziedzinie oraz wielki program modernizacji, setki projektów przemysłowych, budowę centrów danych i laboratoriów sztucznej inteligencji, a nawet przygotowania do wysłania pierwszego Uzbeka w kosmos.

Pieniądze przesyłane do kraju przez migrantów, w przeważającej części z Rosji, przekraczają równowartość 1,5 całego PKB kraju. Oznacza to, że los milionów kirgijskich rodzin zależy nie od tego, co dzieje się w Biszkeku, lecz od koniunktury w Moskwie i od nastrojów rosyjskich władz wobec migrantów. A te ostatnio twardnieją, bo Rosja zaostrza przepisy migracyjne, skracając dozwolony czas pobytu i wprowadzając rejestry cudzoziemców. Dla zwykłego Kirgiza praca na budowie pod Moskwą wciąż bywała jednak jedyną realną szansą na utrzymanie bliskich w kraju. Druga zmiana, którą obywatele odczują boleśnie, to kurczenie się wolności. Kirgizstan przez lata wyróżnił się najżywszą prasą i najbardziej otwartym społeczeństwem w całej Azji Centralnej. Jednak odkąd? W 2020 roku do władzy doszedł Sadr Rzeparow.

Kraj przeszedł najostrzejszą batalię z niezależnym dziennikarstwem w swojej powojennej historii, spadając światłem rankingu wolności prasy z 82 na 146 miejsce. Dziennikarze śladczy trafiają za kraty pod zarzutem podżegania do niepokojów, a aktywistów zatrzymuje się za wpisy na Facebooku. A zwykli ludzie, którzy jeszcze niedawno mogli publicznie krytykować rządzących, uczą się, że czasy wolności słowa wydają się kończyć. Tadżykistan to najbiedniejszy kraj całego regionu. Górzyste państwo graniczące z ogarniętym chaosem Afganistanem. Jego historia jest naznaczona krwawą wojną domową z lat 90., po której władzę przejął Emomalii Ramon i trzyma ją do dziś, podtrzymując autorytarny system oparty na kulcie jednego człowieka i jego rodziny od ponad 30 lat. Skrajna bieda w kraju uzależnia domowe budżety Tadżyków od pieniędzy przesyłanych przez krewnych pracujących w Rosji.

Gruzja to mały, górzysty kraj nad Morzem Czarnym, który przez lata uchodził za jednego z najbardziej prozachodnich i proreformatorskich państw zarodnego ZSRR, marzącego o wejściu do Unii Europejskiej i NATO. Jednak kraj ten dziś znajduje się w głębokim kryzysie politycznym i osuwa się w stronę autorytaryzmu. Rządząca tam partia Gruzińskie Marzenie coraz mocniej dławi opozycję i skręca w stronę Rosji, wbrew woli dużej części społeczeństwa. Jest to o tyle zaskakujące, że około 1 piąta kraju, czyli Abchazja i Osetia Południowa, są okupowane przez Rosję od 2008 roku. W trzecim jest gospodarcza zależność od potężnych sąsiadów i słabość instytucji. Sukcesem, choć gorzkim, jest niezłomność gruzińskich obywateli, którzy protestują nieprzerwanie od ponad 600 dni. Ich żądania pozostają niezmienne. Uwolnienie więźniów politycznych, zniesienie represyjnych ustaw, powrót Gruzji na kurs euroatlantycki i rozpisanie wolnych wyborów.

Azerbejdżan to zamożny, autorytarny kraj nad Morzem Kaspijskim, którego potęga opiera się na ropie i gazie, a władzę od dwóch dekad dzierży prezydent Iham Aliyev, który przejął ją po swoim ojcu. Największym atutem, ale i problemem kraju jest właśnie to uzależnienie od paliw kopalnych, które finansują państwo, ale wiążą jego los z cenami surowców. Co więcej, brak realnej opozycji i wolnych mediów praktycznie nie ma oraz autorytarna władza jednej rodziny raczej nie daje nadziei na dynamiczne zmiany. Kraj ten nieustannie balansuje między Rosją, Turcją i Zachodem, które wymagają nieustannej dyplomatycznej delikatności. Największym sukcesem Azerbejdżanu jest militarne i dyplomatyczne zwycięstwo nad Armenią, dzięki któremu nie tylko rozszerzyli terytorium, ale również ustawiło ten kraj w pozycji regionalnego zwycięzcy. W ostatnich miesiącach najciekawszym wątkiem było to, jak Azerbejdżan ułożył sobie na nowo relacje z Rosją.

Stosunki obu krajów weszły w lodowaty okres pod koniec 2024 roku, gdy rosyjska obrona przeciwlotnicza przez pomyłkę zestrzeliła azerbejdżański samolot pasażerski. I choć latem 26 roku Alijew ogłosił, że trudny okres w relacjach z Rosją jest już definitywnie za nim i że stosunki wróciły do pełnej normalizacji. Kluczowe jest jednak to, że ta normalizacja wygląda zupełnie inaczej niż dawna uległość. Alijew otwarcie poparł przy tym Ukrainę, dając sygnał, że Baku nie będzie już odruchowo spełniać życzeń Moskwy. Rosja wchodzi w drugą połowę 2026 roku z wojną, która coraz wyraźniej determinuje nie tylko politykę zagraniczną Kremla, ale codzienne życie społeczeństwa. Lipiec 2026 roku był najprawdopodobniej najkrwawszym miesiącem konfliktu z Ukrainą od wiosny 22 roku.

Rosja wystrzeliła setki rakiet i niemal 5 tysięcy dronów dalekiego oraz krótkiego zasięgu, a ONZ odnotowała rekordową liczbę 437 zabitych cywilów w Ukrainie. Szczególnie istotne jest osłabienie ukraińskiej obrony przeciwlotniczej. Według doniesień z początku sierpnia Kijów miał wyczerpać zapasy pocisków do systemu Patriot, co ogranicza zdolność zwalczania rosyjskich rakiet balistycznych. Jednocześnie Kreml utrzymuje pozory gotowości negocjacyjnej, nie zmieniając jednak podstawowych celów wojennych. Wiceminister spraw zagranicznych, Sergiej Ryabkov, zadeklarował 21 sierpnia gotowość do rozważenia nowych pomysłów, lecz wyłącznie takich, które uwzględniłby rosyjskie realia na ziemi. Dzień później Putin ostrzegł, że Ukraina otworzyła puszkę Pandory, zapowiadając bardziej niszczycielskie uderzenia w infrastrukturę. W praktyce rosyjska dyplomacja przedstawia możliwość rozmów nie jako kompromis, lecz jako akceptację przez Ukrainę Zachód skutków rosyjskiej okupacji.

Rosja pogłębia też współpracę wojskową z Koreą Północną. Ukraiński wywiad twierdzi, że do Rosji może zostać skierowanych od 30 do 50 tysięcy żołnierzy z Korei, a CNN poinformowało o kolejnej fali około 8,5 tysiąca północno-koreańskich wojskowych, w tym operatorów dronów. Równolegle powraca temat ewentualnej szerokiej mobilizacji w Rosji. Ukraińskie źródła mówią o przygotowaniach do połowania ponad 500 tysięcy ludzi Po wrześniowych wyborach do Dumy. Czemu Kreml oficjalnie zaprzecza? W rosyjskim społeczeństwie widać za to zmęczenie wojną, ale nie przekłada się ono na masową mobilizację antywojenną. Najbardziej namacalnym skutkiem wojny staje się kryzys paliwowy i drożyzna. Po ukraińskich atakach na rafinerię problemy z dostępnością benzyny miały objąć większość rosyjskich regionów, a w dziesiątkach z nich wprowadzono limity sprzedaży. Jednocześnie Rosjanie odczuwają inflację, wzrost cen podstawowych produktów oraz podwyżkę VAT-u z 20 do 22%.

W wielu sprawach służba wojskowa działała jako okoliczność łagodząca. Rosja staje więc przed ryzykiem powstania licznej, uprzywilejowanej, ale często straumatyzowanej i przemocowej grupy w połączeniu z wysokimi stratami wojskowymi, presją mobilizacyjną, kryzysem paliwowym i narastającą represyjnością tworzy to obraz państwa zdolnego kontynuować wojnę. Zresztą coraz bardziej obciążonego jej kosztami wewnętrznymi, które będą negatywnie wpływać na perspektywy społeczeństwa przez dziesiątki lat, niezależnie od wyniku tej wojny. A ja Wam dzisiaj bardzo serdecznie dziękuję. Oczywiście takie materiały są tylko pigułką wiedzy o regionie i mają bardziej zachęcić do zgłębienia może poszczególnych tematów. No więc tym samym zostaje nam już chyba tylko Australia, Oceania. A na dzisiaj to wszystko. Trzymajcie się ciepło. Cześć.