#58 Pamięć i zapomnienie w Palestynie. Rozmowa z Romanem Kurkiewiczem

Natomiast Churi podchodzi do niego bardzo uczciwie. Zapis tej rozmowy... Tak, to poczekaj Roman, bo zanim wejdziemy... Zapędziłem się. Słucham? Zapędziłem się. Nie, ja to szanuję oczywiście bardzo, ale wiesz, utrzymujmy jeszcze odrobinę suspense zanim ujawnimy fakt, że kluczowe wydarzenia w tej części trylogii mają miejsce w Warszawie. W Auschwitz i w Otwocku. Dokładnie, więc okazuje się, że kluczem do tych komplikacji jednak jest Warszawa i podwarszawa.

Tego się nawet nie dowodzi, bo to jest po prostu oczywiste. Natomiast wyzyskuje się wszystkie poetyckie momenty, w których ta korespondencja prosi się o jakiś obraz, prosi się o jakąś scenę. I to on wyzyskuje w sposób bezwzględny uważam. To znaczy, że od samego początku tego Dzieci getta, to znaczy książka Dzieci getta to mogłaby być książka wspomnieniowa. Tak się nazywa ta trylogia cała. Ja wiem, no właśnie o to mi chodzi, że to mogłaby być książka o Żydach z Otwocka, którzy zostali wymordowani w Auschwitz czy w Treblince czy mieszkańcach getta warszawskiego. To mogłaby być ewidentnie historia po prostu żydowskiego losu

Śladami Zagłady właśnie. No więc to jest ten moment, moim zdaniem, jednak kluczowy tego tomu, prawda? To znaczy... Nasz bohater staje w sytuacji tej ostatecznej próby, która polega na tym, że można udawać tego Żyda na różne sposoby. Jak go udać wobec Marka Edelmana? Tak, ale trzeba pojechać do naprawdę getta warszawskiego, w sensie na teren, gdzie getto było. On się też pojawia w obozie w Auschwitz, więc to są rzeczy, w których Znaczy to jest moment, w którym ta jego strategia jest wystawiona na próbę, no bo on po prostu może pęknąć. To znaczy, no jednak jest to ta kradzież tożsamości w konfrontacji z tym, co ta tożsamość rzeczywiście oznacza.

I to jest moim zdaniem bardzo wyrafinowane, prawda? To znaczy, że ten Churi nam pokazuje, że Możesz oskarżać Żydów, którzy z Polski po wojnie wyjechali i założyli państwo Izrael i tamże założyli getta i tak dalej, ale jak zaczynasz się pod nich podszywać i jedziesz do Auschwitz, to czujesz, że Że nie jesteś w stanie spenetrować tego, dla odmiany, sekretu, to znaczy tej traumy, tego poziomu cierpienia, tego poziomu poniżenia itd., że to jest coś nieprzyzwoitego, co on robi. A jeszcze dodatkowo, ponieważ w tej grupie, która w Polsce się znalazła, istnieją też pewne takie różnice postaw, bym powiedział.

Stara się bardzo głęboko w to wejść, będąc kimś kto jest w dużej mierze ofiarą źle przemyślanej zagłady albo zagłady właściwie powiedzielibyśmy z instrumentalizowany sposób po prostu taki, że z tego się robi broszurę po prostu motywacyjną dla żołnierzy IDF. I gdzie po prostu wszystko jest dozwolone, bo zagłada. Nie taka jest lekcja zagłady. Czyli to jest to, co czasem my mówimy na przykład na ulicy, że nigdy więcej, to znaczy nigdy więcej dla nikogo, nigdzie i nigdy już. Tak, że to jest lekcja Zagłady. Zresztą tutaj to słowo, a propos takich, prawda, tu jest, pada nigdy więcej i to mówi właśnie ta najbardziej prosyjonistyczna studentka w Auschwitz, na tej wycieczce, prawda, o to się nie może powtórzyć, właśnie.

I co się stało w ogóle z pamięcią o ruchu robotniczym, o lewicowości. My jesteśmy też w jakimś getcie. Jak oni idą i w muzeum jest upamiętnienie akcji Irgunu, tak jakby to było po powód do dumy. I też sobie pomyślałem, to jest trochę podobne. To znaczy, że u nas też jest tak, że świat jest zbudowany od nowa na wsparcie. No wiesz, to jest też te co roku nieprawdopodobne sytuacje, w których nie wolno powiedzieć kto wyzwolił Auschwitz. No nie wolno. Nie wolno. Po prostu, wiesz, wszyscy tam na te obchody jadą. Oczywiście wiadomo, że nie zaprasza się reprezentanta tego kraju, ale to jest z powodów aktualnej polityki. Znaczy zaprasza się, tylko on na szczęście ma większą wiarę w siłę polskiego wymiaru sprawiedliwości niż tu w Polsce.

Ale to jest niesamowite, że co roku nawet ktoś to na Facebooku, pamiętam, w tym roku właśnie napisał Tak prowokacyjnie, że dzisiaj obchodzimy rocznicę tego, jak się Auschwitz zepsuł. No bo rozumiem, że nikt go nie musiał wyzwać, po prostu był i nie ma. Chodził i już nie chodzi dalej. Po prostu maszyna stanęła, wiesz, nie ma żadnej historii. Rozumiem, że to jest, że to... Spłynęło się w liczność to, co się działo przez... To wszystko zostało objęte właśnie dokładnie takim odium... Narzuconego zapomnienia. To znaczy, że i też takiego naprawdę pamięciowego apartheidu, który sprawia, że po prostu każdy, kto spróbuje tam coś o tym wspomnieć, no to jest właśnie checkpoint się pojawia natychmiast i trzeba mu wytłumaczyć.