Operacja Keelhaul

Historyczny leksykon IPN. Na przełomie maja i czerwca 1945 roku rozpoczęła się Operacja Keelhaul. W jej wyniku tysiące Kozaków wraz z rodzinami zostało przekazanych Sowietom, mimo iż znaleźli się na Zachodzie. W ten sposób ukarano tych, którzy współpracowali z III Rzeszą. Opowiada Wojciech Kosiewicz z IPN w Olsztynie. Już w czasie wojny domowej w Rosji w 1917 roku Kozacy walczyli przeciwko wojskom bolszewickim, za co w odwecie byli represjonowani w latach 20. i 30.

Kozacy zgromadzeni wokół atamana Siergieja Pawłowa na terenie dzisiejszego obwodu chmielnickiego zorganizowali tzw. kozacki stan, czyli swego rodzaju administrację pomagającą zarządzać wojskiem. Kolejnym miejscem ich działań była północna Białoruś, gdzie do rozmieszczenia kozaków wydzielono aż 180 tys. hektarów ziemi. Tu otworzono własną diecezję prawosławną na czele z ojcem Wasilijem Grigorijewem. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku większość kozackiego stanu została przetransportowana koleją do Włoch. Mieli tam znaleźć swoje miejsce na ziemi, gdzie mogliby kultywować tradycje oraz obyczaje. III Rzesza chciała nadać im autonomię.

Pisze o tym Adam Szymanowicz w artykule Kozackie formacje w służbie III Rzeszy. Partyzanci rozpoczęli po ich przybyciu akcję propagandową, przedstawiając kozaków wśród miejscowej ludności jako prawdziwych potworów z lubością dokonujących mordów i podpaleń. Początkowo odnosiło to skutek. W późniejszym czasie partyzanci zaczęli zabiegać o przyjaźń, nazywając ich słowiańskimi braćmi i zachęcając do przejścia na ich stronę, co czynili nieliczni, którzy po pewnym czasie mieli wracać rozczarowani. Zdarzali się jednak i również kozacy współpracujący z partyzanckim wywiadem, co niejednokrotnie miała stwierdzić Abwera, działająca przy poszczególnych kozackich oddziałach.

Skazaniec pocięty o ostre krawędzie muszli skorupiaków przyklejonych do dna statku często tracił życie. Taką nazwę nadano operacji, której miano oddać kozaków w ręce Sowietów. Co prawda kozaków, którzy w czasie II wojny światowej współpracowali z III Rzeszą, ale jak wiemy, nie tylko oni to robili. Przy czym chodziło tu nie tylko o kozaków żołnierzy, ale również o ich żony, dzieci, starców, bo w czasie wojny przemieszczali się oni wszyscy razem, z całym dobytkiem, końmi, a nawet wielbłądami. Artykuł Mackiewicza o operacji Keelhaul, który ukazał się w 1955 roku w londyńskich wiadomościach i to na pierwszej stronie wzbudził zainteresowanie.

Było wielu znanych bohaterów walczących w czasie wojny domowej w Rosji w Białej Armii wspólnie z Brytyjczykami. Zaliczał się do nich generał Andrzej Szkuro, oznaczony przez brytyjskiego monarchę Jerzego V orderem łaźni za męstwo. To jedno z najważniejszych odznaczeń w Wielkiej Brytanii. Zerwał order z piersi i rzucił go pod nogi brytyjskiego oficera. Pomimo, że nigdy nie był obywatelem Rosji Radzieckiej, wydano go Sowietom. Został powieszony w Moskwie 17 stycznia 1947 roku. Adam Szymanowicz w tekście Kozackie formacje w służbie III Rzeszy pisał.

Przewieziono go z innymi dowódcami kozackimi do Moskwy, gdzie również stracił życie. Pomimo współpracy Kozaków z III Rzeszą, Operacja Keelhaul do dziś stanowi plamę na brytyjskim mundurze. Jest przykładem na to, jak w wielkiej polityce mało znaczy żołnierskie słowo honoru. Audycja powstała przy współpracy z Olsztyńską Delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej.