Operacja Keelhaul

XX wieku. Gdy latem 1942 roku w okolice Donu, Kubania i Tereku dotarły oddziały Wehrmachtu, żołnierze niemieccy witani byli często przez ludność kozacką chlebem i solą. I nie chodziło tu o fascynację ideologią nazistowską. Chcieli po prostu uwolnić się od jarzma Stalina. Soraja Kuklińska w artykule Brytyjska zdrada wobec kozaków przywołuje słowa ostatniego dowódcy I Kozackiej Dywizji Kawalerii, pułkownika Aleksandra von Bosse. Wysiłek kozaków w celu oswobodzenia ojczyzny z rąk znienawidzonego bolszewickiego oprawcy pchnął ich w szeregi armii niemieckiej, z pomocą której zamierzali odzyskać utraconą wolność.

Niemcy podjęli ideologiczne kroki, aby zjednać kozaków jako swoich sojuszników. Spośród sześciu kategorii, na które podzielono obywateli zamieszkujących Związek Sowiecki, kozaków umiejscowiono najwyżej. Przygotowano również opracowania wywodzące ich pochodzenie od Ostrogotów, ludu pochodzenia germańskiego. Tu należy wspomnieć, iż w czasie II wojny światowej tysiące kozaków walczyło także w szeregach dywizji kawaleryjskich wchodzących w skład Armii Czerwonej. Zresztą niektórzy z nich wyróżnili się w walkach z Niemcami. Pierwszą jednostkę z ochotników kozackich Niemcy zorganizowali jesienią 1942 roku. Podjął się tego znany z późniejszego zamachu na Hitlera w Wilczymszańcu Major Klaus von Stauffenberg.

Jemu to udało się uzyskać zgodę naczelnego dowództwa Wehrmachtu na zorganizowanie jednostki wojskowej złożonej z kozackich ochotników. Kozacy wspierali niemieckie oddziały w walkach frontowych. Wykorzystywano ich także do działań tyłowych, antypartyzanckich. Po klęsce stalingradzkiej razem z wojskami niemieckimi zaczęli wycofywać się na zachód. Razem z nimi członkowie ich rodzin – kobiety, dzieci oraz starcy. W styczniu 1943 roku generał Paul von Kleist podpisał rozkaz o utworzeniu kaukaskiego sztabu ewakuacji uchodźców. Według danych ewakuowano ponad 280 tysięcy osób. Uciekające kolumny atakowało sowieckie lotnictwo oraz oddziały działające poza linią frontu.

Dowództwo objął pułkownik Helmut von Panwitz, uczestnik agresji na Polskę z września 1939 roku. Już od dzieciństwa pasjonowali go Kozacy. Jego dalekim przodkiem był spolonizowany Niemiec Bernard Pretwicz, zwany pogromcą Tatarów. Ten śląski szlachic był zaufanym człowiekiem królowej Bony i już za życia okrzyknięto go bohaterem narodowym. Przez wieki różne gałęzie rodziny Panwiców posiadały folwarki na Opolszczyźnie, Łużycach oraz w Prusach Wschodnich. Tu chociażby w Gągławkach. W drugiej fazie wojny niemieckie dowództwo uznało, iż 1. Kozacka Dywizja Kawalerii najlepiej sprawdzi się na południe Europy w walce z partyzantką Josipa Tito na terenie okupowanej Jugosławii.

Dowodzenie nad nią objął generał Sir Charles Kitley, a wykonanie spoczęło na szkockich i irlandzkich pułkach. W efekcie traktatu podpisanego przez generała Harolda Aleksandra z Naczelnym Dowództwem Wojsk Sowieckich od 28 maja wszyscy Kozacy mieli zostać przekazani Związkowi Sowieckiemu. Rankiem 27 maja 1945 roku przekazano kozakom, iż wszyscy będą otrzymywali pełne racje żywnościowe Armii Brytyjskiej. Radość nie trwała jednak długo. Kilka godzin później rozkazano oficerom i żandarmerii oddać broń. Na pytanie Atamana Domanowa, dlaczego mają oddać broń, ten usłyszał, że chodzi tylko o zmianę na jednolitą i nowoczesną.