Operacja Keelhaul

Kozacy zgromadzeni wokół atamana Siergieja Pawłowa na terenie dzisiejszego obwodu chmielnickiego zorganizowali tzw. kozacki stan, czyli swego rodzaju administrację pomagającą zarządzać wojskiem. Kolejnym miejscem ich działań była północna Białoruś, gdzie do rozmieszczenia kozaków wydzielono aż 180 tys. hektarów ziemi. Tu otworzono własną diecezję prawosławną na czele z ojcem Wasilijem Grigorijewem. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku większość kozackiego stanu została przetransportowana koleją do Włoch. Mieli tam znaleźć swoje miejsce na ziemi, gdzie mogliby kultywować tradycje oraz obyczaje. III Rzesza chciała nadać im autonomię.

Autor przeniósł czytelnika w malownicze rejony rzeki Drawy płynącej wąskim korytem południowych Alp, gdy jeszcze nikt nie spodziewał się mającego nadejść dramatu. Była wiosna. Po kamieniach pieniądz się pędziła rzeka Drawa. Pisał Mackiewicz. Konie schodząc po szarym asfalcie austriackiej drogi szeroko rozdymały chrapy, wdychając soczystą zieleń nadbrzeżnych kwiatów na tych łąkach. Smoliście pachniały na słońcu sosny i świerki. Wodospad górski wodnym kurzem rozbijał się po skałach. Zakątek przez wojnę zapomniany. Dolina cichych pól i skowronków nad nimi. W północnej części miasta Linz, przepołowionego rzeką Drawą, zakwaterował sztab Atamana Timofieja Iwanowicza Domanowa, tego, który w czasie rewolucji październikowej opowiedział się po stronie białych.

Był więziony przez bolszewików, a nawet skazany na karę śmierci. W 1940 roku zdobył uciec z obozu i podjął kolaborację z Niemcami. Generał Piotr Krasow z kolei mieszkał razem z żoną w osobnej willi oddalonej kilka kilometrów od miasta, której urzuciły mu władze brytyjskie. Ten ataman Wojska Dońskiego w 1923 roku wyemigrował przez Niemcy do Francji, gdzie był doradcą wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza. W obu państwach kierował antykomunistyczną organizacją rosyjskich emigrantów. Gdy wybuchła II wojna światowa, również podjął współpracę z Niemcami. W południowej części wspomnianego Linzu znajdował się sztab brytyjski.

Dowodzenie nad nią objął generał Sir Charles Kitley, a wykonanie spoczęło na szkockich i irlandzkich pułkach. W efekcie traktatu podpisanego przez generała Harolda Aleksandra z Naczelnym Dowództwem Wojsk Sowieckich od 28 maja wszyscy Kozacy mieli zostać przekazani Związkowi Sowieckiemu. Rankiem 27 maja 1945 roku przekazano kozakom, iż wszyscy będą otrzymywali pełne racje żywnościowe Armii Brytyjskiej. Radość nie trwała jednak długo. Kilka godzin później rozkazano oficerom i żandarmerii oddać broń. Na pytanie Atamana Domanowa, dlaczego mają oddać broń, ten usłyszał, że chodzi tylko o zmianę na jednolitą i nowoczesną.

Na miejsce odjazdu zjawili się w błyszczących epoletach. Ci ze starej emigracji zawiesili na piersiach carskie ordery. Kiedy ich żony zaczęły przewidywać coś niepokojącego, jeden z oficerów eskorty dał słowo brytyjskiego żołnierza, że ich mężowie wrócą najpóźniej pomiędzy piątą a szóstą wieczorem. Mijały jednak godziny. Żaden z kilku tysięcy oficerów nie wracał. W obozie narastał niepokój. Czy były ku temu powody? Przecież wielokrotnie z ust brytyjskich dżentelmenów padały zapewnienia poparte honorem oficerskim. Ataman Domanów, który zostanie powieszony niebawem w Moskwie, coś jednak przeczuwał. Na pytanie, co nas czeka, zadane przez jednego z kozaków, odpowiedział.

Sowieci przystępowali do egzekucji Kozaków bez sądu, niejednokrotnie w trakcie ich przekazywania przez Brytyjczyków czy Amerykanów. Zdarzało się, że zachodni alianci strzelali do Kozaków wspólnie z Sowietami. Przywódców kozackich, przede wszystkim zaś generałów, Andrija Szkuro, Piotra Krasnowa i Timofieja Domanowa, przewieziono do Moskwy, gdzie zostali osądzeni, a następnie, w połowie stycznia 1947 roku, straceni przez powieszenie. Pozostałych z reguły skazano na wieloletnie łagry. Tylko nieliczni z nich doczekali się władzy Nikity Chruszczowa i wydanej przez niego amnestii. Generał Panwic, mimo iż był ostrzegany przez żołnierzy brytyjskich, co należało do wyjątku, aby ratował się i uciekał, postanowił pozostać ze swoimi żołnierzami do końca.