Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Bitwa o Murowaną Oszmiankę

26.05.2023 ·20 min · 11 rozdziałów

Michał Ostapiuk z IPN w Olsztynie przytacza okoliczności i przebieg bitwy o Murowaną Oszmiankę na Wileńszczyźnie, stoczonej w nocy z 13 na 14 maja 1944 przez żołnierzy III Wileńskiej Brygady AK z litewską, kolaboracyjną formacją policyjną. Przygotował Mirosław Sochacki.     https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/05/Bitwa-o-Murowaną-Oszmiankę.mp3

0:00 · Historia IPN 1

Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Jej prologiem było starcie w podwileńskim Pawłowie. Bitwa o Murowaną Oszmiankę. To tam w nocy na 14 maja 1944 roku Polacy zadali ostateczny cios formacji litewskiego generała Plechawicziusa. Opowiada Michał Ostapiuk z IPN w Olsztynie. W kwietniu 1944 roku na Wileńszczyźnie pojawiła się nowa kolaboracyjna litewska formacja podlegająca niemieckiej policji. Mowa o Ochotniczym Korpusie Litewskim, w skrócie LVR, na czele którego stanął generał Powilas Plechavicius, przedwojenny oficer Armii Litewskiej.

0:09 · Bitwa o Murowaną Oszmiankę 2

Werbowani na Litwie funkcjonariusze mieli za zadanie zwalczać oddziały sowieckiej i polskiej partyzantki. Nie podjęli jednak działań skierowanych przeciwko uzbrojonemu przeciwnikowi. Dokonali szeregu zbrodni, których ofiarą padła ludność cywilna. Na szczęście dla Polaków na Wileńszczyźnie operowały silne polskie oddziały, które potrafiły zapewnić ludności cywilnej bezpieczeństwo. Do najskuteczniejszych jednostek zwalczających litewskich kolaborantów należała III Wileńska Brygada AK, która kampanii przeciwko LVR rozpoczęła 4 maja 1944 roku, a zakończyła ją w nocy na 14 maja 1944 roku w Murowanej Oszmiance.

Spostrzegł charakterystyczne elementy umundurowania i wyposażenia litewskich funkcjonariuszy, to jest naszyte na lewym rękawie niemieckiego munduru tarcze w litewskich barwach narodowych oraz przytroczone przy chlebakach emaliowane miski. Niemcy i Polacy z reguły do chlebaków troczyli manierki. Cygan zauważył funkcjonariuszy II Kompanii 301. Batalionu LVR, którym dowodził kapitan Narkiewiczius. Litwini po wejściu do Pawłowa zaczęli podpalać zabudowania wsi i mordować jej mieszkańców. Polscy partyzanci natychmiast otworzyli do przeciwnika ogień. Rozpoczęła się nierówna walka, w której naprzeciwko litewskiej kompanii stanęło siedmiu żołnierzy III Brygady, sześciu z plutonów ciężkich karabinów maszynowych i jeden ze szwadronów kawalerii.

6:48 · Odsiecz i kontratak 1

W wyniku potyczki Litwini stracili siedmiu zabitych, czterech poległo w walce, trzech rozstrzelani. Ponadto w ręce partyzantów wpadła znaczna część litewskiego wyposażenia, które uciekający funkcjonariusze LVR porzucili. Straty polskie były niewielkie. Jeden poważnie ranny śmiały i kilku lżej rannych. Działalność LVR wywołała w komendzie okręgu AK Wilno duże zaniepokojenia. Podpułkownik Aleksander Krzyżanowski-Wilk podjął decyzję o wyeliminowaniu przeciwnika. Jednym z elementów realizacji tego zamierzenia było rozbicie dwóch kompanii 301. Batalionu Litewskiego stacjonujących w Murowanej Oszmiance. Trzecia kompania tego batalionu stacjonowała w pobliskim Tołminowie.

11:16 · Plan ataku 1

Odprawa przeciągała się. Wilk nerwowo spoglądał na zegarek. Wreszcie rzekł. Kapitanie, spóźnimy się. Czas zaczynać. Padły ostatnie rozkazy i polecenia i oficerowie wybiegli do swoich jednostek. Tymczasem Litwini dowiedzieli się o planowanym ataku i szykowali się do obrony. W Murowanej Oszmiance od początku maja 1944 roku stacjonowały dwie kompanie litewskiego batalionu LVR. W jednostce tej służyła duża liczba funkcjonariuszy pochodzących z Suwalszczyzny. Batalionem dowodził major Kostas Kezelis. Kolejne dwie kompanie 301. Batalionu rozmieszczono w Oszmianie wraz z dowództwem batalionu oraz w położonym o 7-8 km od Murowanej Oszmianki Tołominowie.

17:11 · Po bitwie 1

Batalionu LVR stacjonującą w oddalonym, o kilka kilometrów od celu głównego ataku, Tołominowie. I tu Polacy zadali cios formacji litewskiego generała Plechawicziusa. Sukcesy brygad okręgu wileńskiego AK unaoczniły Niemcom całkowitą nieskuteczność litewskiego korpusu. Rozwiązali go, a jego członków wywieźli na przymusowe roboty do Rzeszy. W jednym z niemieckich raportów czytamy. 16 maja 1944 rozpoczęło się rozbrajanie litewskich batalionów policyjnych. Tak więc zbyt pośpieszne przerzucanie nieprzydatnych miejscowych sił policyjnych doprowadziło do znacznego moralnego i materialnego wzmocnienia siły bojowej polskich band i następstwa tego faktu odczuwają oddziały dywizji ochronnej działające w rejonie Wilna.

Pokazano wszystkie 6 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.