Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Bitwa o Murowaną Oszmiankę

26.05.2023 ·20 min · 11 rozdziałów

Michał Ostapiuk z IPN w Olsztynie przytacza okoliczności i przebieg bitwy o Murowaną Oszmiankę na Wileńszczyźnie, stoczonej w nocy z 13 na 14 maja 1944 przez żołnierzy III Wileńskiej Brygady AK z litewską, kolaboracyjną formacją policyjną. Przygotował Mirosław Sochacki.     https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/05/Bitwa-o-Murowaną-Oszmiankę.mp3

0:09 · Bitwa o Murowaną Oszmiankę 2

Werbowani na Litwie funkcjonariusze mieli za zadanie zwalczać oddziały sowieckiej i polskiej partyzantki. Nie podjęli jednak działań skierowanych przeciwko uzbrojonemu przeciwnikowi. Dokonali szeregu zbrodni, których ofiarą padła ludność cywilna. Na szczęście dla Polaków na Wileńszczyźnie operowały silne polskie oddziały, które potrafiły zapewnić ludności cywilnej bezpieczeństwo. Do najskuteczniejszych jednostek zwalczających litewskich kolaborantów należała III Wileńska Brygada AK, która kampanii przeciwko LVR rozpoczęła 4 maja 1944 roku, a zakończyła ją w nocy na 14 maja 1944 roku w Murowanej Oszmiance.

Obecnie rocznica tej bitwy jest świętem IV Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej. 4 maja 1944 roku w godzinach rannych pomiędzy dziewiątą a dziesiątą szwadron kawalerii III Wileńskiej Brygady AK, liczący wówczas około 50 ludzi, wjechał do wsi Golemszczyzna. W tej miejscowości Ułani mieli zamiar spędzić dzień. Przystąpili więc do rozkulbaczania koni oraz zajmowania kwater. Do Golemszczyzny nie dojechał jeden z ułanów, Władysław Borysewicz, pseudonim Lis, który był kowalem i udał się do pobliskiego Pawłowa, gdzie miał za zadanie wraz z miejscowym kowalem podkuć oddziałowe konie. Ponadto do wsi podążyła jedna z sekcji plutonu CKM-u w III Brygady, którą nadzorował dowódca plutonu Mirosław Kaczyński Mirek, a składała się ona z dowódcy sekcji Wiktora Godlewskiego Cygana,

6:48 · Odsiecz i kontratak 1

W wyniku potyczki Litwini stracili siedmiu zabitych, czterech poległo w walce, trzech rozstrzelani. Ponadto w ręce partyzantów wpadła znaczna część litewskiego wyposażenia, które uciekający funkcjonariusze LVR porzucili. Straty polskie były niewielkie. Jeden poważnie ranny śmiały i kilku lżej rannych. Działalność LVR wywołała w komendzie okręgu AK Wilno duże zaniepokojenia. Podpułkownik Aleksander Krzyżanowski-Wilk podjął decyzję o wyeliminowaniu przeciwnika. Jednym z elementów realizacji tego zamierzenia było rozbicie dwóch kompanii 301. Batalionu Litewskiego stacjonujących w Murowanej Oszmiance. Trzecia kompania tego batalionu stacjonowała w pobliskim Tołminowie.

12:17 · Bitwa w Murowanej Oszmianie 1

W pewnej odległości od Murowanej Oszmianki pozostawiono furmanki, na których planowano wywieźć z opanowanego miasta zdobyte materiały wojskowe i spożywcze. Plan ataku przewidywał, że uda się zaskoczyć przeciwnika. Rowy strzeleckie według założenia polskich oficerów planujących atak miały być obsadzone nielicznymi wartami. Pozostali litewscy funkcjonariusze powinni w chwili ataku brygad znajdować się na zabawie, którą miała zorganizować miejscowa siatka AK-owska. W ten sposób chciano osłabić czujność funkcjonariuszy. Z niewiadomych przyczyn założenia planu nie zostały zrealizowane. Atak polskich partyzantów nie był dla strony litewskiej zaskoczeniem. Uderzenie nastąpiło 13 maja 1944 roku o godzinie 23.

17:11 · Po bitwie 2

Pożar oświetlił pozycję obrońców, co poprawiło sytuację nacierających partyzantów. Do tej chwili bowiem to obrońcy wystrzeliwując rakiety oświetlali Polaków. Sami zaś kryli się w spowitych mrokiem bunkrach i okopach. Partyzanci będący w pobliżu doskonale widocznego przeciwnika obrzucili jego stanowiska granatami i pokryli skutecznym ogniem broni maszynowej. Polacy ruszyli ponownie do natarcia. Opór funkcjonariuszy 301 Batalionu został złamany. Po raz kolejny doskonałe wyszkolenie plutonów i dobre dowodzenie przyczyniły się do zwycięstwa. Polacy zdobyli kilkadziesiąt sztuk broni i dziesiątki mundurowych sortów. Wziętych do niewoli Litwinów rozebrano do koleson i puszczono w wolny. Poza natarciem na Murowaną Oszmiankę tej samej nocy 13 Brygada AK Nietoperza zaatakowała trzecią kompanię 301.

Batalionu LVR stacjonującą w oddalonym, o kilka kilometrów od celu głównego ataku, Tołominowie. I tu Polacy zadali cios formacji litewskiego generała Plechawicziusa. Sukcesy brygad okręgu wileńskiego AK unaoczniły Niemcom całkowitą nieskuteczność litewskiego korpusu. Rozwiązali go, a jego członków wywieźli na przymusowe roboty do Rzeszy. W jednym z niemieckich raportów czytamy. 16 maja 1944 rozpoczęło się rozbrajanie litewskich batalionów policyjnych. Tak więc zbyt pośpieszne przerzucanie nieprzydatnych miejscowych sił policyjnych doprowadziło do znacznego moralnego i materialnego wzmocnienia siły bojowej polskich band i następstwa tego faktu odczuwają oddziały dywizji ochronnej działające w rejonie Wilna.

18:57 · Koniec okręgu AK-Wilny 1

Wydarzeń tych można było uniknąć, gdyby wcześniej usłuchano urzędów i placówek niemieckiego dowództwa zorientowanych w sytuacji, które zgodnie odradziły użycia litewskich sił policyjnych w tym prawie całkowicie polskim kraju. Przez kolejne miesiące Armia Krajowa kontrolowała ogromne obszary Wileńszczyzny. Był to jednak schyłek potęgi okręgu AK-Wilny. Do Wilna zbliżała się Armia Czerwona, która przyniosła koniec ponad 600-letniego świata polskich kresów. Audycja powstała przy współpracy z Olsztyńską Delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej.

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.