Bitwa o Murowaną Oszmiankę
Michał Ostapiuk z IPN w Olsztynie przytacza okoliczności i przebieg bitwy o Murowaną Oszmiankę na Wileńszczyźnie, stoczonej w nocy z 13 na 14 maja 1944 przez żołnierzy III Wileńskiej Brygady AK z litewską, kolaboracyjną formacją policyjną. Przygotował Mirosław Sochacki. https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/05/Bitwa-o-Murowaną-Oszmiankę.mp3
Obecnie rocznica tej bitwy jest świętem IV Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej. 4 maja 1944 roku w godzinach rannych pomiędzy dziewiątą a dziesiątą szwadron kawalerii III Wileńskiej Brygady AK, liczący wówczas około 50 ludzi, wjechał do wsi Golemszczyzna. W tej miejscowości Ułani mieli zamiar spędzić dzień. Przystąpili więc do rozkulbaczania koni oraz zajmowania kwater. Do Golemszczyzny nie dojechał jeden z ułanów, Władysław Borysewicz, pseudonim Lis, który był kowalem i udał się do pobliskiego Pawłowa, gdzie miał za zadanie wraz z miejscowym kowalem podkuć oddziałowe konie. Ponadto do wsi podążyła jedna z sekcji plutonu CKM-u w III Brygady, którą nadzorował dowódca plutonu Mirosław Kaczyński Mirek, a składała się ona z dowódcy sekcji Wiktora Godlewskiego Cygana,
Andrzeja Szczawińskiego, Murzyna, Władysława Olechnowicza, Żurawia i Henryka, nieznanego z nazwiska, pseudonim Hek oraz Bolesława Bogusławskiego, pseudonim Śmiał. Sekcja miała za zadanie dostarczyć Lisowi bietkę, na której przewożono CKM, w celu dokonania jej naprawy. Mirek i jego podkomendni przybyli do Pawłowa rano. Lis podkuł konie i przystąpił do naprawy bietki. Podkomendni Mirka, czyli Hek i Żuraw organizowali na terenie wsi żywność na śniadanie. Pozostali CK-miści przebywali w gospodarstwie leżącym naprzeciwko kuźni, w której pracował Lis. Siedzący przy oknie cygan spostrzegł nagle dwóch umundurowanych mężczyzn. Początkowo sądził, że to patrol partyzancki. Szybko zorientował się, że mężczyźni nie są Polakami.
Ustawiłem CKM, założyłem taśmę i długimi seriami przycisnąłem Litwinów. Tu dopiero zorientowaliśmy się, że mamy do czynienia nie z patrolem, a z większą jednostką. Litwini obsadzili rów przydrożny i otworzyli zorganizowany ogień w naszym kierunku. Zastanawialiśmy się z Murzynem, czy odsiecz przyjdzie, czy nie przyjdzie, bo przecież z Małachowic do Pawłowa niedaleko. Tymczasem w Golemszczyźnie na dźwięk strzałów kawalerzyści zaczęli siodłać konie i galopować w ich kierunku. Ten żywiołowy odruch został jednak szybko powstrzymany przez Tadeusza Duszyńskiego, pseudonim Wołodyjowski, dowódcą I Plutonu Szwadronu Kawalerii, który zastępował dowódcę Władysława Kitowskiego-Gromy. Ten znajdował się przy sztabie brygady w Małachowcach.
Wołodyjowski rozkazał partyzantom uformować szyk i pozostać we wsi w oczekiwaniu na rozkazy groma, do którego skierował gońca. Nie wszyscy jednak kawalerzyści posłuchali jego komendy. Trzech zignorowało polecenie i pogalopowało do Pawłowa. Byli to Rekin, Johan i Herb. Przed wsią ułani zeszli z koni, spieszeni podążyli w kierunku strzelającego polskiego CKM. Oddajmy głos ponownie Cyganowi. Już szukaliśmy nowego stanowiska obronnego przeciw atakowi z drugiej strony, gdy wśród nadbiegających poznałem poskurzanej kurtce rekina. Za chwilę był z nami, a z nim przyszedł Hans i chłopak z RKMM. Na nasze pytanie, dlaczego tak długo nie było odsieczy, Rekin machnął tylko ręką i zapytał, co z Mirkiem?
Wzmocnieni przez kawalerzystów, CKM-iści skutecznie stawili opór do nadejścia odsieczy, którą stanowili dowodzeni przez Henryka Siemaszkę, dłuższego, partyzanci z plutonu Władysława Markowskiego, pseudonim Dżumbo. Polacy przeszli do kontrnatarcia. Przeciwnik, porzucając wyposażenie, rozpoczął odwrót, który osłaniał dowódca kompanii i jego trzej podwładni. Ich opór przełamał rekin. Cała czwórka powędrowała do niewoli. Przed zakończeniem pościgu i wzięciem do niewoli przez rekina Narkiewicziusa i jego towarzyszy do walki włączyły się kolejne pododdziały III Brygady. Zauważmy, że przewaga liczebna przez zdecydowaną większość czasu walki pozostawała po stronie II Kompanii 310 Litewskiego Batalionu.
Około godziny 21 przy świetle lampy naftowej i elektrycznych latarek kilkanaście żołnierskich głów pochyliło się nad sztabówkami. Szczerbiec kolejno wyznaczał kierunki natarcia poszczególnych pododdziałów. W bezpośredniej walce miało wziąć udział pięć szturmowych plutonów. Na lewym wschodnim skrzydle naciera pierwszy pluton Bosego. Dalej kolejno III pluton Brzozy, II pluton Milimetra, pluton Dżumby, pluton Joego i drużyna CKM na prawym zachodnim skrzydle. Kawaleria oddziału nie brała udziału w nadarciu. Zadaniem jej było ubezpieczenie od strony oszmiańskiej, skąd mogła przyjść ewentualna pomoc niemiecka. Kawalerzyści zlikwidowali połączenie telefoniczne wokół terenu akcji.
Nagle prosto w twarz otrzymujemy ciągłe serie z broni maszynowej. Pluton, jak jeden mąż, runął na ziemię. Błyskawiczna reakcja była niewątpliwie wynikiem długotrwałych godzin musztry luźnej, namiętnie uprawianej przez Burego, jak i zmęczenia spowodowanego tym ciężkim nocnym biegiem. Nieodzowna była chociaż mała chwilka odpoczynku, aby trochę przyjść do siebie. A tak utknął w miejscu. W bitwie o Murowaną Oszmiankę nastąpił impas. W chwili ataku na Murowaną Oszmiankę Wilk i Szczerbiec przebywali przy plutonie CKM-u w III Brygady, który pozostawał w odwodzie dowódcy brygady. Porucznik Fruk widząc, że atak utknął pod ogniem obrońców podążył w kierunku zaległych plutonów.
Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Opis historyczny leksykonu IPN, w tym bitwy o Murowaną Oszmiankę.
Opis starcia w Murowanej Oszmianie między polskimi partyzantami a litewskimi funkcjonariuszami.
Opis starcia w Pawłowie między polskimi partyzantami a litewskimi funkcjonariuszami.
Opis kontrnatarcia i zwycięstwa polskich partyzantów nad litewskimi funkcjonariuszami.
Opis planu ataku na Murowaną Oszmiankę.
Opis bitwy w Murowaną Oszmianie.
Opowieść Miśa o starciu w Murowanej Oszmianie.
Opis impasu w trakcie bitwy i zwycięstwa polskich partyzantów.
Opis po bitwie i rozbrajania litewskich batalionów policyjnych.
Podsumowanie sytuacji w okręgu AK-Wilny przed przybyciem Armii Czerwonej.
Podsumowanie i zakończenie audycji.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.