Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Bitwa o Murowaną Oszmiankę

26.05.2023 ·20 min · 11 rozdziałów

Michał Ostapiuk z IPN w Olsztynie przytacza okoliczności i przebieg bitwy o Murowaną Oszmiankę na Wileńszczyźnie, stoczonej w nocy z 13 na 14 maja 1944 przez żołnierzy III Wileńskiej Brygady AK z litewską, kolaboracyjną formacją policyjną. Przygotował Mirosław Sochacki.     https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/05/Bitwa-o-Murowaną-Oszmiankę.mp3

0:09 · Bitwa o Murowaną Oszmiankę 2

Obecnie rocznica tej bitwy jest świętem IV Warmińsko-Mazurskiej Brygady Obrony Terytorialnej. 4 maja 1944 roku w godzinach rannych pomiędzy dziewiątą a dziesiątą szwadron kawalerii III Wileńskiej Brygady AK, liczący wówczas około 50 ludzi, wjechał do wsi Golemszczyzna. W tej miejscowości Ułani mieli zamiar spędzić dzień. Przystąpili więc do rozkulbaczania koni oraz zajmowania kwater. Do Golemszczyzny nie dojechał jeden z ułanów, Władysław Borysewicz, pseudonim Lis, który był kowalem i udał się do pobliskiego Pawłowa, gdzie miał za zadanie wraz z miejscowym kowalem podkuć oddziałowe konie. Ponadto do wsi podążyła jedna z sekcji plutonu CKM-u w III Brygady, którą nadzorował dowódca plutonu Mirosław Kaczyński Mirek, a składała się ona z dowódcy sekcji Wiktora Godlewskiego Cygana,

Andrzeja Szczawińskiego, Murzyna, Władysława Olechnowicza, Żurawia i Henryka, nieznanego z nazwiska, pseudonim Hek oraz Bolesława Bogusławskiego, pseudonim Śmiał. Sekcja miała za zadanie dostarczyć Lisowi bietkę, na której przewożono CKM, w celu dokonania jej naprawy. Mirek i jego podkomendni przybyli do Pawłowa rano. Lis podkuł konie i przystąpił do naprawy bietki. Podkomendni Mirka, czyli Hek i Żuraw organizowali na terenie wsi żywność na śniadanie. Pozostali CK-miści przebywali w gospodarstwie leżącym naprzeciwko kuźni, w której pracował Lis. Siedzący przy oknie cygan spostrzegł nagle dwóch umundurowanych mężczyzn. Początkowo sądził, że to patrol partyzancki. Szybko zorientował się, że mężczyźni nie są Polakami.

5:04 · Bitwa w Pawłowie 1

Ustawiłem CKM, założyłem taśmę i długimi seriami przycisnąłem Litwinów. Tu dopiero zorientowaliśmy się, że mamy do czynienia nie z patrolem, a z większą jednostką. Litwini obsadzili rów przydrożny i otworzyli zorganizowany ogień w naszym kierunku. Zastanawialiśmy się z Murzynem, czy odsiecz przyjdzie, czy nie przyjdzie, bo przecież z Małachowic do Pawłowa niedaleko. Tymczasem w Golemszczyźnie na dźwięk strzałów kawalerzyści zaczęli siodłać konie i galopować w ich kierunku. Ten żywiołowy odruch został jednak szybko powstrzymany przez Tadeusza Duszyńskiego, pseudonim Wołodyjowski, dowódcą I Plutonu Szwadronu Kawalerii, który zastępował dowódcę Władysława Kitowskiego-Gromy. Ten znajdował się przy sztabie brygady w Małachowcach.

6:48 · Odsiecz i kontratak 2

Wołodyjowski rozkazał partyzantom uformować szyk i pozostać we wsi w oczekiwaniu na rozkazy groma, do którego skierował gońca. Nie wszyscy jednak kawalerzyści posłuchali jego komendy. Trzech zignorowało polecenie i pogalopowało do Pawłowa. Byli to Rekin, Johan i Herb. Przed wsią ułani zeszli z koni, spieszeni podążyli w kierunku strzelającego polskiego CKM. Oddajmy głos ponownie Cyganowi. Już szukaliśmy nowego stanowiska obronnego przeciw atakowi z drugiej strony, gdy wśród nadbiegających poznałem poskurzanej kurtce rekina. Za chwilę był z nami, a z nim przyszedł Hans i chłopak z RKMM. Na nasze pytanie, dlaczego tak długo nie było odsieczy, Rekin machnął tylko ręką i zapytał, co z Mirkiem?

Wzmocnieni przez kawalerzystów, CKM-iści skutecznie stawili opór do nadejścia odsieczy, którą stanowili dowodzeni przez Henryka Siemaszkę, dłuższego, partyzanci z plutonu Władysława Markowskiego, pseudonim Dżumbo. Polacy przeszli do kontrnatarcia. Przeciwnik, porzucając wyposażenie, rozpoczął odwrót, który osłaniał dowódca kompanii i jego trzej podwładni. Ich opór przełamał rekin. Cała czwórka powędrowała do niewoli. Przed zakończeniem pościgu i wzięciem do niewoli przez rekina Narkiewicziusa i jego towarzyszy do walki włączyły się kolejne pododdziały III Brygady. Zauważmy, że przewaga liczebna przez zdecydowaną większość czasu walki pozostawała po stronie II Kompanii 310 Litewskiego Batalionu.

11:16 · Plan ataku 1

Około godziny 21 przy świetle lampy naftowej i elektrycznych latarek kilkanaście żołnierskich głów pochyliło się nad sztabówkami. Szczerbiec kolejno wyznaczał kierunki natarcia poszczególnych pododdziałów. W bezpośredniej walce miało wziąć udział pięć szturmowych plutonów. Na lewym wschodnim skrzydle naciera pierwszy pluton Bosego. Dalej kolejno III pluton Brzozy, II pluton Milimetra, pluton Dżumby, pluton Joego i drużyna CKM na prawym zachodnim skrzydle. Kawaleria oddziału nie brała udziału w nadarciu. Zadaniem jej było ubezpieczenie od strony oszmiańskiej, skąd mogła przyjść ewentualna pomoc niemiecka. Kawalerzyści zlikwidowali połączenie telefoniczne wokół terenu akcji.

15:14 · Opowieść o bitwie 1

Nagle prosto w twarz otrzymujemy ciągłe serie z broni maszynowej. Pluton, jak jeden mąż, runął na ziemię. Błyskawiczna reakcja była niewątpliwie wynikiem długotrwałych godzin musztry luźnej, namiętnie uprawianej przez Burego, jak i zmęczenia spowodowanego tym ciężkim nocnym biegiem. Nieodzowna była chociaż mała chwilka odpoczynku, aby trochę przyjść do siebie. A tak utknął w miejscu. W bitwie o Murowaną Oszmiankę nastąpił impas. W chwili ataku na Murowaną Oszmiankę Wilk i Szczerbiec przebywali przy plutonie CKM-u w III Brygady, który pozostawał w odwodzie dowódcy brygady. Porucznik Fruk widząc, że atak utknął pod ogniem obrońców podążył w kierunku zaległych plutonów.

Pokazano wszystkie 7 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.